Nauka Holenderskiego przez Literaturę: Analiza i Tłumaczenie 'Max Havelaar' z Klasyki Niderlandzkiej

Neen, neen, gemakkelyk is die plicht niet! (Nie, nie, ten obowiązek nie jest łatwy!; gemakkelyk – łatwy, plicht – obowiązek, niet – nie). Dit blykt reeds hieruit, dat de neiging der inlandsche Hoofden om de grens van 't geoorloofd beschikken over arbeid en eigendom hunner onderhoorigen te overschryden, overal volmondig erkend wordt… (To już wynika z tego, że skłonność krajowych przywódców do przekraczania granic dozwolonego dysponowania pracą i własnością ich poddanych jest powszechnie uznawana; blykt reeds hieruit – wynika z tego, neiging der inlandsche Hoofden – skłonność krajowych przywódców, grens van 't geoorloofd beschikken over arbeid en eigendom – granice dozwolonego dysponowania pracą i własnością, hunner onderhoorigen – ich poddanych, overschryden – przekraczać, overal volmondig erkend – powszechnie uznawana). dat alle adsistent-residenten den eed doen die misdadige hebbelykheid te-keer te gaan, en… dat toch slechts zeer zelden een Regent wordt aangeklaagd wegens willekeur of misbruik van gezag. (że wszyscy asystenci-rezydenci składają przysięgę, że będą walczyć z tym przestępczym nawykiem, i… że jednak bardzo rzadko Regent jest oskarżany o samowolę lub nadużycie władzy; alle adsistent-residenten – wszyscy asystenci-rezydenci, eed doen die misdadige hebbelykheid te-keer te gaan – składają przysięgę, że będą walczyć z tym przestępczym nawykiem, slechts zeer zelden een Regent wordt aangeklaagd – bardzo rzadko Regent jest oskarżany, willekeur of misbruik van gezag – samowola lub nadużycie władzy).

Er schynt dus wel een byna onoverkomelyke moeielykheid te bestaan, om gevolg te geven aan den eed: ‘de inlandsche bevolking te beschermen tegen uitzuiging en knevelary.’ (Wydaje się więc, że istnieje niemal nieprzezwyciężona trudność w dotrzymaniu przysięgi: ‘ochrona ludności krajowej przed wyzyskiem i uciskiem’; schynt dus wel een byna onoverkomelyke moeielykheid – wydaje się więc, że istnieje niemal nieprzezwyciężona trudność, gevolg te geven aan den eed – dotrzymanie przysięgi, inlandsche bevolking te beschermen tegen uitzuiging en knevelary – ochrona ludności krajowej przed wyzyskiem i uciskiem).

Rozdział 6: Przedstawienie Maxa Havelaar i jego rodziny

Zesde hoofdstuk

De kontroleur Verbrugge was een goed mensch. (Kontroler Verbrugge był dobrym człowiekiem; de kontroleur – kontroler, Verbrugge – Verbrugge, was een goed mensch – był dobrym człowiekiem). Als men hem daar zag zitten in zyn blauw-lakenschen frak, met geborduurde eiken- en oranjetakken op kraag en mouw-opslagen, was 't moeielyk in hem den type te miskennen die voorheerscht onder de Hollanders in Indie… (Gdyby się go widziało siedzącego tam w jego niebieskim wełnianym fraku, z wyszywanymi dębowymi i pomarańczowymi gałązkami na kołnierzu i mankietach, trudno byłoby go nie rozpoznać jako typowego Holendra w Indiach…; als men hem daar zag zitten – gdyby się go widziało siedzącego tam, in zyn blauw-lakenschen frak – w jego niebieskim wełnianym fraku, met geborduurde eiken- en oranjetakken – z wyszywanymi dębowymi i pomarańczowymi gałązkami, op kraag en mouw-opslagen – na kołnierzu i mankietach, was 't moeielyk in hem den type te miskennen – trudno byłoby go nie rozpoznać, die voorheerscht onder de Hollanders in Indie – który przeważa wśród Holendrów w Indiach). een menschensoort, in 't voorbygaan gezegd, die zeer onderscheiden is van de Hollanders in Holland. (gatunek ludzi, na marginesie, bardzo różniący się od Holendrów w Holandii; een menschensoort – gatunek ludzi, in 't voorbygaan gezegd – na marginesie, zeer onderscheiden is van de Hollanders in Holland – bardzo różniący się od Holendrów w Holandii). Traag zoolang er niets te doen viel, en ver van de beredderingzucht die in Europa voor yver geldt, maar yverig waar bezigheid noodig was… (leniwy, gdy nie było nic do zrobienia, i daleki od gorliwości, która w Europie uchodzi za zapał, ale pilny, gdy praca była potrzebna; traag zoolang er niets te doen viel – leniwy, gdy nie było nic do zrobienia, en ver van de beredderingzucht – i daleki od gorliwości, die in Europa voor yver geldt – która w Europie uchodzi za zapał, maar yverig waar bezigheid noodig was – ale pilny, gdy praca była potrzebna). eenvoudig maar hartelyk voor wie tot zyn omgeving behoorden… (prosty, ale serdeczny dla tych, którzy należeli do jego otoczenia; eenvoudig maar hartelyk – prosty, ale serdeczny, voor wie tot zyn omgeving behoorden – dla tych, którzy należeli do jego otoczenia). mededeelzaam, hulpvaardig en gastvry… (komunikatywny, pomocny i gościnny; mededeelzaam – komunikatywny, hulpvaardig – pomocny, gastvry – gościnny). welgemanierd zonder styfheid… (dobrze wychowany bez sztywności; welgemanierd zonder styfheid – dobrze wychowany bez sztywności). vatbaar voor goede indrukken… (podatny na dobre wrażenia; vatbaar voor goede indrukken – podatny na dobre wrażenia). eerlyk en oprecht, zonder evenwel lust te voelen de martelaar van deze hoedanigheden te worden… (uczciwy i szczery, ale nie mający ochoty stawać się męczennikiem tych cech; eerlyk en oprecht – uczciwy i szczery, zonder evenwel lust te voelen – ale nie mający ochoty, de martelaar van deze hoedanigheden te worden – stawać się męczennikiem tych cech). in 't kort, hy was een man die, zooals men 't noemt, overal op zyn plaats zou wezen, zonder dat men echter op 't denkbeeld komen zou de eeuw naar hem te noemen, wat hy dan ook niet begeerde. (w skrócie, był to człowiek, który, jak się mówi, wszędzie pasowałby, ale nikt nie wpadłby na pomysł, aby nazwać jego imieniem epokę, czego on sam zresztą nie pragnął; in 't kort – w skrócie, hy was een man die – był to człowiek, który, zooals men 't noemt – jak się mówi, overal op zyn plaats zou wezen – wszędzie pasowałby, zonder dat men echter op 't denkbeeld komen zou – ale nikt nie wpadłby na pomysł, de eeuw naar hem te noemen – aby nazwać jego imieniem epokę, wat hy dan ook niet begeerde – czego on sam zresztą nie pragnął).

Hy zat in 't midden van de pendoppo by de tafel die met een wit kleed bedekt, en met spyzen beladen was. (Siedział pośrodku pendoppo przy stole przykrytym białym obrusem i załadowanym jedzeniem; hy zat in 't midden van de pendoppo – siedział pośrodku pendoppo, by de tafel – przy stole, die met een wit kleed bedekt – przykrytym białym obrusem, en met spyzen beladen was – i załadowanym jedzeniem). Wel eenigszins ongeduldig vroeg hy van-tyd tot-tyd, met de woorden der zuster van mevrouw Blauwbaard, aan den mandoor-oppasser, dat is het hoofd van de policie- en bureaudienaren der adsistent-residentie, of er niets in aantocht was? (Dość niecierpliwie pytał od czasu do czasu, używając słów siostry pani Sinobrodego, mandoor-oppassera, czyli szefa policji i urzędników pomocniczych w asystenturze, czy nic nie nadchodzi?; wel eenigszins ongeduldig vroeg hy van-tyd tot-tyd – dość niecierpliwie pytał od czasu do czasu, met de woorden der zuster van mevrouw Blauwbaard – używając słów siostry pani Sinobrodego, aan den mandoor-oppasser – mandoor-oppassera, dat is het hoofd van de policie- en bureaudienaren der adsistent-residentie – czyli szefa policji i urzędników pomocniczych w asystenturze, of er niets in aantocht was – czy nic nie nadchodzi). Dan stond hy eens op, beproefde vergeefs zyn sporen te doen kletteren op den gestampten kleivloer van de pendoppo, stak voor de twintigste maal zyn sigaar aan, en ging, als te-leurgesteld, weer zitten. (Wtedy wstawał, bezskutecznie próbował sprawić, by jego ostrogi zabrzmiały na ubitej glinianej podłodze pendoppo, zapalał cygaro po raz dwudziesty i z rozczarowaniem siadał ponownie; dan stond hy eens op – wtedy wstawał, beproefde vergeefs zyn sporen te doen kletteren op den gestampten kleivloer van de pendoppo – bezskutecznie próbował sprawić, by jego ostrogi zabrzmiały na ubitej glinianej podłodze pendoppo, stak voor de twintigste maal zyn sigaar aan – zapalał cygaro po raz dwudziesty, en ging, als te-leurgesteld, weer zitten – i z rozczarowaniem siadał ponownie). Hy sprak weinig. (Mówił mało; hy sprak weinig – mówił mało).

En toch had hy kùnnen spreken, want hy was niet alleen. (A jednak mógł mówić, ponieważ nie był sam; en toch had hy kùnnen spreken – a jednak mógł mówić, want hy was niet alleen – ponieważ nie był sam). Ik bedoel hiermee nu juist niet dat hy vergezeld was van de twintig of dertig Javanen, bedienden, mantries en oppassers die op den grond gehurkt in en buiten de pendoppo zaten, noch van de velen die aanhoudend uit- en inliepen, noch van 't groot aantal inlanders van verschillenden rang, dat daar buiten de paarden vasthield, of te-paard rondreed… (Nie mam tu na myśli, że był w towarzystwie dwudziestu lub trzydziestu Jawajczyków, służących, mantri i strażników, którzy kucali na ziemi w i poza pendoppo, ani wielu, którzy nieustannie wchodzili i wychodzili, ani licznych tubylców różnego stopnia, którzy trzymali tam konie, albo jeździli konno w pobliżu…; ik bedoel hiermee nu juist niet dat hy vergezeld was – nie mam tu na myśli, że był w towarzystwie, van de twintig of dertig Javanen – dwudziestu lub trzydziestu Jawajczyków, bedienden, mantries en oppassers – służących, mantri i strażników, die op den grond gehurkt in en buiten de pendoppo zaten – którzy kucali na ziemi w i poza pendoppo, noch van de velen die aanhoudend uit- en inliepen – ani wielu, którzy nieustannie wchodzili i wychodzili, noch van 't groot aantal inlanders van verschillenden rang – ani licznych tubylców różnego stopnia, dat daar buiten de paarden vasthield, of te-paard rondreed – którzy trzymali tam konie, albo jeździli konno w pobliżu). neen, de Regent zelf van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara, zat tegenover hem. (nie, naprzeciwko niego siedział sam regent Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara; neen – nie, de Regent zelf van Lebak – sam regent Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara – Radhen Adhipatti Karta Natta Negara, zat tegenover hem – siedział naprzeciwko niego).

Wachten is altyd vervelend. (Czekanie jest zawsze nudne; wachten – czekanie, is altyd vervelend – jest zawsze nudne). Een kwartier duurt een uur, een uur een halven dag, en zoo voort. (Kwadrans trwa godzinę, godzina pół dnia, i tak dalej; een kwartier duurt een uur – kwadrans trwa godzinę, een uur een halven dag – godzina pół dnia, en zoo voort – i tak dalej). Verbrugge had wel wat spraakzamer mogen zyn. (Verbrugge mógłby być nieco bardziej rozmowny; Verbrugge – Verbrugge, had wel wat spraakzamer mogen zyn – mógłby być nieco bardziej rozmowny). De Regent van Lebak was een beschaafd oud man, die over veel wist te spreken met verstand en oordeel. (Regent Lebak był kulturalnym starszym mężczyzną, który potrafił mówić o wielu rzeczach z rozumem i oceną; de Regent van Lebak – regent Lebak, was een beschaafd oud man – był kulturalnym starszym mężczyzną, die over veel wist te spreken met verstand en oordeel – który potrafił mówić o wielu rzeczach z rozumem i oceną). Men had hem slechts aantezien om overtuigd te wezen dat het meerendeel der Europeanen die met hem in aanraking kwamen, meer van hem, dan hy van hen te leeren had. (Wystarczyło na niego spojrzeć, aby być przekonanym, że większość Europejczyków, którzy z nim się zetknęli, miała więcej do nauczenia się od niego, niż on od nich; men had hem slechts aantezien – wystarczyło na niego spojrzeć, om overtuigd te wezen – aby być przekonanym, dat het meerendeel der Europeanen – że większość Europejczyków, die met hem in aanraking kwamen – którzy z nim się zetknęli, meer van hem, dan hy van hen te leeren had – miała więcej do nauczenia się od niego, niż on od nich). Zyn levendige donkere oogen weerspraken door hun vuur de vermoeidheid der trekken van zyn gelaat en de grysheid zyner haren. (Jego żywe, ciemne oczy, swoim ogniem, zaprzeczały zmęczeniu rysów twarzy i siwiźnie włosów; zyn levendige donkere oogen – jego żywe, ciemne oczy, weerspraken door hun vuur – swoim ogniem zaprzeczały, de vermoeidheid der trekken van zyn gelaat – zmęczeniu rysów twarzy, en de grysheid zyner haren – i siwiźnie włosów). Wat hy zeide, was gewoonlyk lang overdacht – een eigenaardigheid trouwens die by den beschaafden Oosterling algemeen is – en wanneer men met hem in gesprek was, gevoelde men dat men zyn woorden te beschouwen had als brieven, waarvan hy de minuut in zyn archief had, om zoo noodig daarop te verwyzen. (To, co mówił, było zazwyczaj długo przemyślane – cecha zresztą powszechna wśród kulturalnych Wschodnich – a gdy się z nim rozmawiało, miało się wrażenie, że jego słowa trzeba traktować jak listy, których minutę miał w swoim archiwum, aby w razie potrzeby się do nich odwołać; wat hy zeide – to, co mówił, was gewoonlyk lang overdacht – było zazwyczaj długo przemyślane, een eigenaardigheid trouwens die by den beschaafden Oosterling algemeen is – cecha zresztą powszechna wśród kulturalnych Wschodnich, en wanneer men met hem in gesprek was – a gdy się z nim rozmawiało, gevoelde men dat men zyn woorden te beschouwen had – miało się wrażenie, że jego słowa trzeba traktować, als brieven, waarvan hy de minuut in zyn archief had – jak listy, których minutę miał w swoim archiwum, om zoo noodig daarop te verwyzen – aby w razie potrzeby się do nich odwołać). Dit nu moge onaangenaam schynen voor wie niet gewoon is aan den omgang met javaansche grooten, 't is niet moeielyk alle onderwerpen van gesprek die aanstoot geven kunnen, te vermyden, vooral daar zy van hùn kant nooit op bruske wyze aan den loop van 't onderhoud een andere richting geven zullen, omdat dit naar oostersche begrippen in-stryd wezen zou met den goeden toon. (To może wydawać się nieprzyjemne dla tych, którzy nie są przyzwyczajeni do kontaktów z jawajskimi wielmożami, ale nie jest trudno unikać tematów rozmów, które mogą powodować nieporozumienia, zwłaszcza że z ich strony nigdy nie skierują rozmowy w inną stronę, ponieważ według wschodnich pojęć byłoby to niezgodne z dobrym tonem; dit nu moge onaangenaam schynen – to może wydawać się nieprzyjemne, voor wie niet gewoon is aan den omgang met javaansche grooten – dla tych, którzy nie są przyzwyczajeni do kontaktów z jawajskimi wielmożami, 't is niet moeielyk alle onderwerpen van gesprek die aanstoot geven kunnen, te vermyden – nie jest trudno unikać tematów rozmów, które mogą powodować nieporozumienia, vooral daar zy van hùn kant nooit op bruske wyze aan den loop van 't onderhoud een andere richting geven zullen – zwłaszcza że z ich strony nigdy nie skierują rozmowy w inną stronę, omdat dit naar oostersche begrippen in-stryd wezen zou met den goeden toon – ponieważ według wschodnich pojęć byłoby to niezgodne z dobrym tonem). Wie dus oorzaak heeft het aanroeren van een bepaald punt te vermyden, behoeft slechts over onbeduidende zaken te spreken, en hy kan verzekerd zyn dat een javaansch hoofd hem niet, door een onbegeerde wending in 't gesprek, zal voeren op een terrein dat hy liever niet betrad. (Kto ma powód, by unikać poruszania pewnego tematu, musi tylko mówić o nieistotnych sprawach i może być pewien, że jawajski wielmoża nie skieruje rozmowy na temat, którego wolałby nie poruszać; wie dus oorzaak heeft het aanroeren van een bepaald punt te vermyden – kto ma powód, by unikać poruszania pewnego tematu, behoeft slechts over onbeduidende zaken te spreken – musi tylko mówić o nieistotnych sprawach, en hy kan verzekerd zyn – i może być pewien, dat een javaansch hoofd hem niet, door een onbegeerde wending in 't gesprek – że jawajski wielmoża nie skieruje rozmowy na temat, zal voeren op een terrein dat hy liever niet betrad – którego wolałby nie poruszać).

Over de beste wyze van omgang met die hoofden, bestaan overigens verschillende meeningen. (Na temat najlepszego sposobu postępowania z tymi wielmożami istnieją różne opinie; over de beste wyze van omgang met die hoofden – na temat najlepszego sposobu postępowania z tymi wielmożami, bestaan overigens verschillende meeningen – istnieją różne opinie). Het komt my voor dat eenvoudige oprechtheid, zonder streven naar diplomatische voorzichtigheid, de voorkeur verdient. (Wydaje mi się, że prosta szczerość, bez dążenia do dyplomatycznej ostrożności, zasługuje na preferencję; het komt my voor dat – wydaje mi się, że, eenvoudige oprechtheid – prosta szczerość, zonder streven naar diplomatische voorzichtigheid – bez dążenia do dyplomatycznej ostrożności, de voorkeur verdient – zasługuje na preferencję).

Hoe dit zy, Verbrugge begon met een banale opmerking over 't weêr en den regen. (Jak by nie było, Verbrugge zaczął od banalnej uwagi o pogodzie i deszczu; hoe dit zy – jak by nie było, Verbrugge begon met een banale opmerking – Verbrugge zaczął od banalnej uwagi, over 't weêr en den regen – o pogodzie i deszczu).

Ja, mynheer de kontroleur, het is westmoesson. (Tak, panie kontrolerze, to jest zachodni monsun; ja, mynheer de kontroleur – tak, panie kontrolerze, het is westmoesson – to jest zachodni monsun).

Dit nu wist Verbrugge wel: men was in Januari. (To Verbrugge dobrze wiedział: był styczeń; dit nu wist Verbrugge wel – to Verbrugge dobrze wiedział, men was in Januari – był styczeń). Maar wat hy over den regen gezegd had, wist de Regent ook. (Ale to, co powiedział o deszczu, Regent również wiedział; maar wat hy over den regen gezegd had – ale to, co powiedział o deszczu, wist de Regent ook – Regent również wiedział). Hierop volgde weder eenig zwygen. (Nastąpiła chwilowa cisza; hierop volgde weder eenig zwygen – nastąpiła chwilowa cisza). De Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd, een der bedienden die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo. (Regent skinął ledwo widocznym ruchem głowy na jednego ze służących, którzy kucali przy wejściu do pendoppo; de Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd – Regent skinął ledwo widocznym ruchem głowy, een der bedienden – jednego ze służących, die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo – którzy kucali przy wejściu do pendoppo). Een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis, witten pantalon, met gouden lyfband die zyn kostbaren sarong vasthield om de lenden, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents, zette de gouden doos neder, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte, maakte den slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan. (Mały chłopiec, uroczo ubrany w niebieski aksamitny kaftan, białe spodnie, ze złotym pasem, który trzymał jego kosztowny sarong wokół bioder, i na głowie wygodny kain kapala, spod którego wyłaniały się jego czarne oczy, pełzł, kucając, do stóp Regenta, postawił złotą skrzynkę zawierającą tytoń, wapno, sirih, pinang i gambir, wykonał slamat, podnosząc złożone ręce do głęboko pochylonego czoła, a następnie podał swojemu panu kosztowną skrzynkę; een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis – mały chłopiec, uroczo ubrany w niebieski aksamitny kaftan, witten pantalon – białe spodnie, met gouden lyfband – ze złotym pasem, die zyn kostbaren sarong vasthield om de lenden – który trzymał jego kosztowny sarong wokół bioder, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala – i na głowie wygodny kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen – spod którego wyłaniały się jego czarne oczy, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents – pełzł, kucając, do stóp Regenta, zette de gouden doos neder – postawił złotą skrzynkę, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte – zawierającą tytoń, wapno, sirih, pinang i gambir, maakte den slamat – wykonał slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd – podnosząc złożone ręce do głęboko pochylonego czoła, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan – a następnie podał swojemu panu kosztowną skrzynkę).

De weg zal moeielyk zyn na zooveel regen, zei de Regent, als om 't lang wachten verklaarbaar te maken, terwyl hy een betelblad met kalk bestreek. (Droga będzie trudna po tylu deszczach, powiedział Regent, jakby chciał wytłumaczyć długie oczekiwanie, podczas gdy smarował liść betelu wapnem; de weg zal moeielyk zyn na zooveel regen – droga będzie trudna po tylu deszczach, zei de Regent – powiedział Regent, als om 't lang wachten verklaarbaar te maken – jakby chciał wytłumaczyć długie oczekiwanie, terwyl hy een betelblad met kalk bestreek – podczas gdy smarował liść betelu wapnem).

In 't Pandeglangsche is de weg zoo slecht niet, antwoordde Verbrugge die, als hy ten-minste niets stuitends wilde aanroeren, dit antwoord wel wat ondoordacht gaf. (W Pandeglang droga nie jest taka zła, odpowiedział Verbrugge, który, chcąc przynajmniej nie poruszać niczego drażliwego, udzielił tej nieco nieprzemyślanej odpowiedzi; in 't Pandeglangsche is de weg zoo slecht niet – w Pandeglang droga nie jest taka zła, antwoordde Verbrugge – odpowiedział Verbrugge, die, als hy ten-minste niets stuitends wilde aanroeren – który, chcąc przynajmniej nie poruszać niczego drażliwego, dit antwoord wel wat ondoordacht gaf – udzielił tej nieco nieprzemyślanej odpowiedzi). Want hy had moeten bedenken dat een Regent van Lebak niet gaarne de wegen van Pandeglang hoort roemen, al zyn die dan ook werkelyk beter dan in 't Lebaksche. (Bo powinien był pamiętać, że regent Lebak nie lubi słuchać pochwał dotyczących dróg w Pandeglang, nawet jeśli są one faktycznie lepsze niż w Lebak; want hy had moeten bedenken – bo powinien był pamiętać, dat een Regent van Lebak niet gaarne de wegen van Pandeglang hoort roemen – że regent Lebak nie lubi słuchać pochwał dotyczących dróg w Pandeglang, al zyn die dan ook werkelyk beter dan in 't Lebaksche – nawet jeśli są one faktycznie lepsze niż w Lebak).

De Adhipatti beging de fout van een te snel antwoord niet. (Adhipatti nie popełnił błędu zbyt szybkiej odpowiedzi; de Adhipatti – Adhipatti, beging de fout – nie popełnił błędu, van een te snel antwoord – zbyt szybkiej odpowiedzi, niet – nie). De kleine maas was reeds al hurkend achterwaarts teruggekropen tot aan den ingang der pendoppo, waar hy onder zyn makkers plaats nam… (Mały chłopiec już cofnął się kucając do wejścia do pendoppo, gdzie zajął miejsce wśród swoich towarzyszy; de kleine maas – mały chłopiec, was reeds al hurkend achterwaarts teruggekropen – już cofnął się kucając, tot aan den ingang der pendoppo – do wejścia do pendoppo, waar hy onder zyn makkers plaats nam – gdzie zajął miejsce wśród swoich towarzyszy). de Regent had reeds zyn lippen en weinige tanden bruinrood geverwd met het speeksel zyner sirie, voor hy zeide: (Regent miał już brązowo-czerwone usta i kilka zębów zabarwionych śliną z sirih, zanim powiedział:; de Regent had reeds zyn lippen en weinige tanden bruinrood geverwd – Regent miał już brązowo-czerwone usta i kilka zębów zabarwionych, met het speeksel zyner sirie – śliną z sirih, voor hy zeide – zanim powiedział):