Η επιλογή

Το ίδιο έκαναν με τον μύθο και το φαντασιακό· τα ονόμασαν παραμύθι και φαντασιώσεις, η επιλογή σήμερα είναι κακό πράγμα, ο άνθρωπος δεν έχει επιλογή, έχει πεπρωμένο. Αλλά και για αυτόν είναι βολικό, δε χρειάζεται να είναι υπεύθυνος, αν και οι μελέτες των φυσιολόγων και των φιλοσόφων δείχνουν ότι πάντα από τη φύση μας έχουμε την επιλογή16.

Το νυχτερινό (μυστικιστικό) καθεστώς δίνει σε αυτόν τον κόσμο οραματιστές που αποτελούν απόδειξη της ύπαρξης του όγδοου κλίματος και ένα παράδειγμα της δύναμης της οραματικής φαντασίας. Ο θάνατος στο μυστικιστικό καθεστώς γίνεται αντιληπτός μέσω της ευθυγράμμισης, η οποία γίνεται επικίνδυνη στη μετάλλαξη. Σε αυτόν τον τρόπο, μακριά από το εσωτερικό φως γεννιέται ο μηδενισμός, εμφανίζονται τρόποι διαφυγής από την πραγματικότητα, που οδηγούν σε χρήση ναρκωτικών, αλκοόλ, εθισμό στον τζόγο, εθισμό στο διαδίκτυο, λαιμαργία, ακολασία, εθισμός στην αναζήτηση γρήγορων ενδορφινικών ανταμοιβών, αδιαφορία για το μέλλον του πλανήτη.

Αλλά η πιο σκληρή υποκατάσταση του φωτός συμβαίνει, όταν, για να μην αποκαλυφθεί αυτή η απάτη, δίνεται στο άτομο η ψευδαίσθηση ότι το πεπρωμένο είναι στα χέρια του. Η αυτοκτονία και η ευθανασία είναι, επίσης, μια μετάλλαξη του νυχτερινού μυστικιστικού καθεστώτος, όταν αυτό ωθείται στην απόλυτη περιφέρεια.

Όταν πλησιάζει το δραματικό (συνθετικό) νυχτερινό καθεστώς στο φως, εμφανίζεται η δημιουργική δραστηριότητα· είναι αυτό που μπορεί να ονομαστεί «χορός» με τον θάνατο. Μέσα στον χώρο αυτού του καθεστώτος και μέσω της όσο το δυνατόν πλησιέστερης προσέγγισης στο εσωτερικό φως.

Η μετάλλαξη αυτού του καθεστώτος εκφράζεται με την αποσάρκωση της δημιουργικής διαδικασίας και την αντικατάσταση της δημιουργικής νύχτας, του εσωτερικού κόσμου, από το σκοτάδι του εξωτερικού. Η κοσμική προσέγγιση μετατρέπει το μυστήριο της φαντασίας σε μια μηχανιστική διαδικασία. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα παράδειγμα της απομάκρυνσης από το εσωτερικό φως, η οποία θα μεταλλαχθεί και θα μετατραπεί σε προσομοίωση της δημιουργίας.

«Θέλω τον Θεό, θέλω ποίηση, θέλω αληθινό ρίσκο, θέλω ελευθερία, θέλω καλοσύνη, θέλω αμαρτία»17.

Μία περιγραφή της μετάλλαξης αυτού του καθεστώτος μπορεί να βρεθεί στο βιβλίο «Θαυμαστός νέος κόσμος» του Aldous Huxley, όπου η δημιουργικότητα θεωρείται επικίνδυνη και περιττή, επειδή μπορεί να οδηγήσει σε αστάθεια και διατάραξη της κοινωνικής τάξης. Ο θάνατος θεωρείται μια φυσική διαδικασία που στερείται πνευματικής σημασίας. Η κοινωνία χρησιμοποιεί το ναρκωτικό «soma» για να διατηρήσει την ψευδαίσθηση της ευτυχίας και της σταθερότητας, το οποίο αντιπροσωπεύει μια ημερολογιακή δομή ελέγχου. Εδώ ο «Mundus imaginalis» αντικαθίσταται από έναν τεχνητό κόσμο ψευδαίσθησης, που καταστέλλει κάθε ιερή πτυχή της ανθρώπινης φύσης. Η πνευματική αναζήτηση καταστέλλεται. Η δημιουργικότητα παρουσιάζεται ως πράξη εξέγερσης ενάντια στα καθιερωμένα πρότυπα. Η ποίηση και η μουσική, που θα μπορούσαν να αποτελούν τρόπους έκφρασης βαθιών συναισθημάτων και σκέψεων, έχουν σχεδόν πλήρως αντικατασταθεί. Τα έργα τέχνης και τα βιβλία είναι κρυμμένα σε χρηματοκιβώτια και η διανομή τους έχει απαγορευτεί, προκειμένου να αποφευχθεί η επιρροή τους στην κοινωνία.

Ο πρωταγωνιστής, που μεγάλωσε έξω από αυτήν την κοινωνία, διατηρεί μια σύνδεση με το φως, οι εμπειρίες και οι προβληματισμοί του έρχονται σε αντίθεση με την επιφανειακή ευτυχία των «πολιτισμένων» πολιτών, αναδεικνύοντας το χάσμα μεταξύ των πραγματικών ανθρώπινων συναισθημάτων και του τεχνητού κόσμου της σταθερότητας.

Το δραματικό νυχτερινό καθεστώς είναι ο χώρος της αιώνιας επιστροφής του δερβίση στην πατρίδα, καθώς, για να συγχωνευθεί με το φως, είναι απαραίτητο να περάσει μέσα από αστραφτερό σκοτάδι και αυτό το σκοτάδι δεν είναι ενσάρκωση του κακού, αλλά ο δρόμος για να δει το εσωτερικό φως. Μέσα στον τόπο αυτού του καθεστώτος και, την όσο το δυνατόν πλησιέστερη, προσέγγιση του εσωτερικού φωτός: οι άνθρωποι κάνουν ανακαλύψεις, δημιουργούν τους πίνακες, γράφουν ποίηση και μουσική.

Μίκης Θεοδωράκης: «Αναρωτιέμαι μήπως κάθε μουσικός δημιουργός «ακούει», έστω και αν δεν το έχει συνειδητοποιήσει, τον ήχο από τη συμπαντική αρμονία»18.

Θύμα ή δημιουργός;

Ο μελισσοκόμος ξεπερνά την κατανόηση της πραγματικότητας της μέλισσας - το μέλι της απλώς εξαφανίζεται τακτικά. Όπως η μέλισσα, έτσι και ο άνθρωπος συναντά συχνά φαινόμενα, των οποίων τις αιτίες δεν κατανοεί, επειδή η αντίληψή του είναι περιορισμένη. Υπάρχουν πράγματα που δεν μπορούμε να δούμε με τα μάτια μας, να αισθανθούμε με τη μύτη μας ή να ακούσουμε με τα αυτιά μας. Υπάρχει, όμως, ένα άλλο όργανο αντίληψης και είναι διαθέσιμο σε όλους, αλλά σε διαφορετικό βαθμό και με διαφορετικές ποιότητες.

Έχοντας μελετήσει τα έργα του Henry Corbin, του Gilbert Durand και του Παναγιώτη Δόικου, κατέληξα στο συμπέρασμα ότι η συνειδητοποίηση της σύνδεσής μας με το άπειρο επιτρέπει στον άνθρωπο να ξεπεράσει τον παραλυτικό φόβο του θανάτου, ο οποίος οδηγεί σε μια καταναλωτική και καταστροφική στάση απέναντι στους άλλους ανθρώπους, στη φύση, στον πλανήτη, ακόμη και στο ίδιο του το σώμα.

Ξεπερνώντας το φόβο του θανάτου, ο άνθρωπος, με τη βοήθεια της στοχαστικής φαντασίας, γίνεται δημιουργός της ζωής του, αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεών του. Το σώμα του μετατρέπεται από τη φυλακή σε έναν ναό για την ψυχή, που απελευθερώνει το φως της στη διάρκεια της ζωής του. Το κίνητρό του δεν είναι πλέον να έχει χρόνο για να αρπάξει όσο το δυνατόν περισσότερα στη διαδρομή του, αλλά - να δώσει, να τον γεμίσει, να τον κάνει καλύτερο, να αφήσει κάτι πίσω του.

Αυτό το συμπέρασμα με οδήγησε στη σκέψη ότι οι άνθρωποι, υπό την επίδραση αυτού του φόβου, απαλλάσσουν τον εαυτό τους από την ευθύνη, μετάθετοντάς τη σε μια προκαθορισμένη μοίρα και ανακηρύσσοντας τον Θεό υπερβατικό. Όμως, ο Θεός ενυπάρχει στον άνθρωπο ως ο δυνητικός του σωσίας.

Η επιστροφή στο φως και η συγχώνευση με τον σωσία του επιβάλλει μια ευθύνη στον άνθρωπο, διότι θα πρέπει να επιστρέψει στην περιφέρειά του και να αντιμετωπίσει το σκοτάδι με μια νέα ιδιότητα. Ως άνθρωπος που συνειδητοποιεί ότι η ζωή δεν είναι μια γραμμική ροή του χρόνου, σύμφωνα με ένα μοιραίο σενάριο, έχει πάντα την επιλογή να γεμίσει την πορεία του προς τον θάνατο και φέρει ευθύνη.

Ο Gilbert Durand, έχοντας μελετήσει την έννοια του συλλογικού ασυνείδητου του Carl Jung, τη σχέση ανάμεσα στη φαντασία και τον ορθολογισμό του Gaston Bachelard και τις ιδέες περί συγχρονικότητας του νομπελίστα της φυσικής Wolfgang Pauli19, τον κόσμο του «Mundus imaginalis» του Henry Corbin, το όγδοο κλίμα των Ανατολικών φιλοσόφων, την ανάλυση του Mircea Eliade20 για τον χώρο της μυθολογίας και τη δομική ανθρωπολογία του Claude Lévi-Strauss21, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η πραγματικότητα είναι μύθος και προσπάθησε να εξηγήσει τον λόγο μέσω του μύθου.

Ο Durand με τη μυθοανάλυση εξηγεί το ορθολογικό μέσω του παράλογου. Μας δείχνει ότι ο μύθος απλώς προσποιείται ότι είναι ο λόγος. Η χρησιμότητα του έργου του είναι ότι μπορούμε πλέον να ξεσκεπάσουμε ερμηνευτικά τον λόγο. Ενώ στην κουλτούρα είναι προφανής, στην πολιτική, στους πολέμους, στην καταστροφή του πλανήτη μεταμφιέζεται ως ένας αγώνας κατά του σκότους και του ψεύτικου φωτός. Το σύμβολο είναι μια ορατή έκφραση της αόρατης πραγματικότητας. Επιτρέπει την αποκάλυψη βαθέων νοημάτων που είναι πέρα από την ορθολογική ανάλυση. Τα σύμβολα είναι τα κλειδιά για την αποκρυπτογράφηση των αιτιών του μηδενισμού.

Κάθε λόγος, για παράδειγμα η εφεύρεση του ηλεκτρικού λαμπτήρα από τον Edison, έχει τα συστατικά του μέρη, και, όταν αναλύονται τα μέρη αυτά, αποδεικνύονται αρχέτυπα, τρόποι και μύθοι: στην προκειμένη περίπτωση είναι το ημερινό καθεστώς, ο αγώνας ενάντια στο σκοτάδι και η επιδίωξη του φωτός. Και ο πόλεμος, ο φόνος, η καταστροφή στον σύγχρονο κόσμο είναι, επίσης, το ημερινό καθεστώς, αλλά με την κρυφή αντικατάσταση του φωτός. Αντί να αντιμετωπίζουμε τον θάνατο και να αγωνιζόμαστε για το αληθινό φως, βλέπουμε τη θυσία σωμάτων στην περιφέρεια του σκότους.

Τα αρχέτυπα που υποστηρίζονται από την κοινωνία γίνονται μέρος της προσωπικότητας, ενώ τα υπόλοιπα γίνονται ανεπιθύμητα και μετατρέπονται σε «σκοτεινή πλευρά», προκαλώντας φόβο και επιθετικότητα. Για τη νίκη, το ημερινό καθεστώς απαιτεί δύναμη, θάρρος και προσήλωση στον στόχο, ενώ το νυχτερινό καθεστώς απαιτεί αγάπη, ενσυναίσθηση και ευελιξία. Κάθε εχθρός στη ζωή του ανθρώπου εκφράζεται με μια αρχέτυπη αντίληψη, βασισμένη σε μύθους.

Ο άνθρωπος γεννιέται, σύμφωνα με τις έρευνες των ρεφλεξολόγων, με πλήρη σειρά ιδιοτήτων, αλλά με τον καιρό εκδιώκονται εκείνες που θεωρούνται περιττές.

Είναι σημαντικό οι άνθρωποι να ανακτήσουν τις χαμένες πτυχές της προσωπικότητάς τους, ώστε να μην είναι η μισή εκδοχή του εαυτού τους. Και το πιο σημαντικό είναι αυτό το μισό τους να μη μεταλλάσσεται μακριά από το εσωτερικό φως και να μην παίρνει διεστραμμένες μορφές. Π.χ., ο πόλεμος στο ημερινό καθεστώς, η ανάπτυξη δημιουργικών ιδεών χωρίς ψυχή στο δραματικό νυχτερινό καθεστώς, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η πλήρης απόσυρση από την πραγματικότητα, η αδιαφορία για τον πλανήτη και την οικολογία,

η παγίδευση του ανθρώπου στην αναζήτηση της ευχαρίστησης μέσω της γρήγορης ντοπαμίνης στο μυστικιστικό νυχτερινό καθεστώς.

Από τι τελικά εξαρτάται με τι ένα άτομο αντιτίθεται στον θάνατο και γεμίζει τον δρόμο του προς αυτόν; Και τα τρία καθεστώτα είναι αρχικά εγγενή στον άνθρωπο, αλλά η κοινωνία του Λόγου, υπό την επίδραση του «αγνωστικού αντανακλαστικού»22, αποδέχεται μόνο το ημερινό καθεστώς, περιφρονεί τον μυστικιστικό νυχτερινό και δυσπιστεί απέναντι στον δραματικό.

Όπως είπα παραπάνω, δεν μπορούμε να χωρίσουμε τα ορόσημα του Durand σε θετικά ή αρνητικά: η ποιότητά τους εξαρτάται από την εγγύτητά τους στο εσωτερικό φως του Corbin. Για παράδειγμα, οι οραματιστές που περιγράφει ο Suhrawardi βρισκόνταν στο μυστικιστικό καθεστώς σε συγχώνευση με το φως, ενώ οι πολιτικοί που περιγράφει ο Δόικος βρίσκονται στο ημερινό καθεστώς, στην άκρη της περιφέρειάς τους.

Κατά τη γνώμη μου, το καθεστώς που δίνει σε όλους πρόσβαση στο «Mundus imaginalis» είναι το συνθετικό (δραματικό) νυχτερινό. Αυτό συμβαίνει, χάρη στην εναλλαγή του ηρωικού και του μυστικιστικού μύθου, αλλά η εναλλαγή πρέπει να πραγματοποιείται μέσω της στοχαστικής φαντασίας. Και η κύρια προϋπόθεση για την ποιότητα αυτού του καθεστώτος είναι η επιστροφή στο εσωτερικό φως. Μόνο τότε το φως του ημερινού καθεστώτος συγχωνεύεται με το φως του Όγδοου Κλίματος. Το σκοτάδι του νυχτερινού καθεστώτος συγχωνεύεται με τη φωτοφόρα νύχτα του Corbin και, μόνο τότε, ο χορός με τον θάνατο έχει δημιουργικό χαρακτήρα.

Στην κβαντομηχανική υπάρχει μια ερμηνεία των πολλών κόσμων που προτάθηκε από τον Hugh Everett το 1957. Η ερμηνεία αυτή προτείνει ότι κάθε κβαντική διάσταση δημιουργεί πολλά παράλληλα σύμπαντα. Σε καθένα από αυτά τα σύμπαντα πραγματοποιούνται διαφορετικές εκδοχές γεγονότων, που θα μπορούσαν να έχουν συμβεί. Έτσι, όλες οι πιθανές επιλογές γεγονότων υπάρχουν ταυτόχρονα σε διαφορετικές «κοσμογραμμές». Κάθε επιλογή που κάνουμε μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία ενός νέου κλάδου της πραγματικότητας. Έτσι, η ελευθερία των επιλογών μας γίνεται βασικό στοιχείο για τη διαμόρφωση του μέλλοντος και είμαστε υπεύθυνοι γι' αυτό, όπως ο πρωταγωνιστής της ταινίας «Interstellar». «Το μόνο συναίσθημα που έχουμε στη διάθεσή μας που μπορεί να ξεπεράσει τον χώρο και τον χρόνο είναι η αγάπη».23 Η σύνδεση του πρωταγωνιστή με την κόρη του γίνεται η κινητήρια δύναμη και αυτή η αγάπη ξεπερνά τα φυσικά όρια, αντηχώντας σε όλες τις διαστάσεις του υπερκύβου.

Στην ταινία «Avatar» υπάρχει η «Eywa» – το συλλογικό ασυνείδητο, ένα είδος αρχέτυπης βάσης. Οι κάτοικοι του πλανήτη μπορούν να συνδεθούν με αυτήν και να επιλέξουν συνειδητά τα αρχέτυπα από τον «Mundus imaginalis». Εμείς δε βρισκόμαστε στον πλανήτη «Πανδώρα», αλλά και η δική μας «Eywa» υπάρχει, απλώς δεν τη βλέπουμε και έτσι περιμένουμε κάποιον άλλον να επιλέξει τα αρχέτυπα για εμάς, ωστόσο έχουμε επιλογή: μπορούμε να αποφασίσουμε με τι θα γεμίσουμε το μονοπάτι μας προς τον θάνατο

Примечания