Արեգակի հակառակ կողմին

«Նո քոմենթ»…

22–րդ դար։ Աշխարհի ամենից հզոր տերությունների՝ Անգլիայի և Պռուսիայի հակամարտությունը անցնում է սուր փուլի։ Ամեն մեկը ձգտում է մնացած երկրներին ներգրավել իր դրոշի տակ։ Անգլիային հաջողվում է իր կողմը հավաքել զարգացած երկրների մեծամասությունը՝ ի տարբերություն Պռուսիայի, որի դաշնակիցներն էին մի քանի թույլ ու հետամնաց արևելյան երկրներ։

Անգլիան տնտեսական ու քաղաքական սանկցիաներով սկսում է ավելի նեղել Պռուսիային։ Պռուսիան իր հերթին սաստում է հակառակորդին ու ողջ աշխարհին իր նոր ու անհասանելի սպառազինությունների տեսակներով, ինչպիսիք են. մարտական թռչող ափսեները, ստորգետնյա հողափոր սուզանավերն ու մետեորիտ հրթիռները։

Անգլիան վաղուց փորձում էր իր կողմը քաշել նաև փոքրիկ, լեռնային Բարբադոսին, որը ամուր կառչել էր Պռուսիայի պոչից ու անդավաճան ծառայում էր Պռուսիայի շահերին։

Բայց… Բայց իրականությունը այլ էր…

Մի օր, Անգլիայի լիազոր դեսպանը, օգտվելով հարմար պահից, երբ առանձնացել էր Բարբադոսի նախագահի հետ, դիմեց նրան.

– Լսի՛ր Ժորժ, մենք գնահատում ենք քո և քո երկրի, Պռուսիայի հանդեպ նվիրվածությունը։ Բայց այն, ինչ քեզ պիտի ասեմ, շատ կարևոր է։ Դուք բարբադոսցիներդ շատ լուրջ եք ընդունում մեր ու Պռուսիայի հակամարտությունը, որը ձեր կարծիքով վեր է ածվել արդեն սառն պատերազմի։

Մի պահ Անգլիայի դեսպանը լռում է, ուշադիր զննում Բարբադոսի նախագահի անսասան տեսքն ու շարունակում։

– Բարեկամս, հավատա, մեր ու Պռուսիայի հակամարտությունը իրականում ընդամենը բեմադրություն է։ Պռուսիային մենք նոր չէ, որ հաղթել ենք։ Պռուսիան, Պռուսիայի ողջ տնտեսությունն ու կառավարությունը վաղուց են ծառայում մեր շահերին, նպաստելով ֆունտ ստեռինգի կուրսի կայունության ապահովմանը։

– Իսկ նախագահը՞,– վախվորած հարցրեց Ժորժը։

Լիազոր դեսպանը քմծիծաղ տվեց։

– Էհ Ժորժ, գրողը տանի, դա էլ պիտի քեզ ասեմ։ Նախագահը, քո քավորը, այո հենց ինքը Վալդեմարը ևս վաղուց մեր մարդն է, ավելի ճիշտ, նրա երրորդ թե չորրորդ կլոնն է, չեմ էլ հիշում։ Ինչպես նաև իր նախորդներից շատերը, ծառայում էին մեզ ու մեր շահերին, որպես մեր ազդեցության ագենտներ:

– Չեմ հավատում,– սարսուռով, հազիվ արտասանեց Ժորժը։

– Էհ Ժո՜րժ, Ժորժ… Մի բանում իրավացի ես՝ անթերի ենք աշխատում։ Տե՛ս , դու էլ անգամ չես նկատել, որ քո բարեկամը, Վալդեմարը, վաղուց էլ այն նույն Վալդեմարը չի։ Հիմա ավելի պարզ կբացատրեմ: Հին ժամանակներում երկրի իշխանավորները իրենց զավակներին ու մերձավորներին պատանդ էին ուղարկում այն երկրները, որոնց հպատակն էին։ Հիմա էլ ոչինչ չի փոխվել։ Եթե ուզում եք իմանալ, ով ում հպատակն է, նայեք թե որտեղ են ապրում ու սովորում այդ երկրի իշխանավորների հարազատները։

Ժորժ մի պահ ուզեց ասել. «Բայց ես էլ կասկածանքներ ունեի», սակայն գերադասեց լռել։

– Երևի ուզում ես իմանալ այս ամբողջ բեմադրության իմաստը,– շարունակեց դեսպանը։

– Այո, կուզենայի իմանալ։

– Կարծում եմ, լավ էլ գիտես, բայց գերադասում ես չիմացության մատնել։ Գրողը տանի, պարզից էլ պարզ է, որ մեզ պետք են Պռուսիայի անսպառ ռեսուրսները, նրա օգտակար հանածոները։ Պռուսիան մեզ պետք է որպես մեր երկրի ու կոալիցիայի տնտեսության մարտկոց։ Արդար չի երբ աշխարհի ռեսուրսների մեկ քառորդ մասը գտնվում է մի անտանելի պետության հպատակության տակ։ Քանի որ պռուսացիները վայրենի ժողովուրդ են ու առանց պայքարի չեն հանձնվի, մեր նպատակն է այդ վայրենիներին աստիճանաբար ընտելացնել ու ծառայեցնել մեր շահերին։ Հակառակ դեպքում կփլուզենք Պռուսիան։ Ժորժ, չէինք ուզենա, որ ձեր փոքրիկ լեռնային Բարբադոսը մնա այդ վիթխարի փլվածքների տակ։ Ափսոս են ձեր հազարամյակների մշակույթի տեր, իմաստուն բարբադոսցիները։

– Իսկ…

– Իսկ նոր ու անմրցելի զինատեսակները՞,– իսկույն կռահեց դեսպանը։

– Այո։ Միթե՞ որևէ մի երկիր կամ ողջ աշխարհը կարող է դիմադրել Պռուսիայի հզոր ռազմաուժերին ու նրա կործանիչ զենքերին։

– Մարտական թռչող ափսեների՜ն, ստորգետնյա հողափոր սուզանավերի՜ն, կործանիչ մետեորիտային հրթիռների՜ն, լազերային կայծակների՜ն,– ծոր տվեց դեսպանը,– էհ Ժորժ, ժո՛րժ, միամիտ բարբադոսցի։ Որտե՞ղ ես դու նման բաներ տեսել: Այդ ամենը, ինչպես ասում են «պոնտեր» են, բլեֆ է, ինչպես սիրտդ կուզե: Դրանք ընդամենը կոմպյուտերային գրաֆիկայով պատրաստած ագիտացիոն տեսահոլովակներ են, մուլտեր են, որոնք Անգլիայում ենք պատրաստել, այսպես ասած, հասարակության գիտակցության վրա ազդելու համար։ Իսկ Վալդեմարի մարտական կոչերը մեր իսկ ջրաղացին են ջուր ցանում։ Ամբողջ աշխարհը պիտի հավատա, որ Վալդեմարն ու իր ժողովուրդը աշխարհի անվտանգությանը սպառնացող հրեշ է ու պետք է համախմբվել ընդդեմ նրան ու Պռուսիային։

– Չեմ հավատում,– վճռորեն շեշտեց Ժորժը,– ձեր ոչ մի խոսքին չեմ հավատում։ Դուք անգլիացիներդ խարդավանքների հմուտ վարպետներ եք ու այդ իսկ պատճառով ձեր կողմն եք քաշել համարյա թե բոլոր երկրներին ու նախանձում եք Պռուսիային, որ նրան երբեք չի լքի մեր լեռնային Բարբադոսը։ Իսկ հարգարժան Վալդեմարի մասին ձեր բամբասանքները, հորինված հեքիաթներ են։ Դուք նախանձում եք նրա փառքին։

– Միամիտ բարբադոսեցի։ Արի՛ ստուգենք ու քեզ ապացուցեմ, որ իմ խոսքերի մեջ ոչ մի սուտ չկա։

– Ինչպե՞ս դա կարող եք անել։

– Հնարի՛ր ցանկացած անհեթեթություն, մի դեզինֆորմացիա տուր ու վաղը կիմանաս։ Մեր կարգադրությամբ վաղը Վալդեմարը կզանգի ու կկրկնի քո ասածը։

Մի պահ հնարամիտ ու ճարպիկ Ժորժը, հմուտ խաղերի անհաղթ շախմատիստը մտածեց ու արավ իր հաջորդ քայլը։

– Պարոն լորդ Սեմ, թող վաղը Վալդեմարը ինձ զանգի ու ասի, որ բոլոր Անգլիացիները կռիսներ (առնետներ) են։

– Լսի՛ր Ժորժ, չափը մի անցիր, ինչպե՞ս ես համարձակվում դու…

– Կներեք պարոն դեսպան,– ընդհատեց Ժորժը,– դա ասացի ոչ թե ձեզ վիրավորելու համար։ Եկե՛ք մտածենք տրամաբանորեն։ Եթե պարոն Վալդեմարը ձեր մարդն է, նա երբեք չի համարձակվի նման բան ասել, ճի՞շտ է։

– Այո,– համաձայնեց դեսպանը։

– Ուրեմն նա կարող է այդպես ասել միայն ձեր իսկ կարգադրությամբ, ճի՞շտ է։

– Այո Ժորժ, իրավացի ես։

– Ուրեմն, թող վաղը զանգի ու ինձ ասի այդքանը։

– Լա՛վ Ժորժ, կզանգի։ Միայն ժամանակն էլ ասա, րոպեների ճշգրտությամբ, թե չէ հետո ասելու ես թե այդ ամենը պատահականություն էր։

– Առավոտյան ինն անց տասնութ րոպեին։ Ահա նոթատետրիս մեջ էլ նշեցի։ Հա, զարթնեցուցիչս էլ այդ ժամին կլարեմ։

– Լավ Ժորժ, հանկարծ քնով չանցնես,– բազմիմաստ ժպտաց Անգլիայի լիազոր դեսպանը,– շա՜տ, շա՜տ բաներ բաց կթողնես հետո։

«Բաց չեմ թողնի»,– մտածեց Ժորժը, չարաչար հայացքով հետևելով հեռացող, կասկածանքի սերմեր ցանող, սատանա դեսպանի հետևից։

Ողջ գիշերը Բարբադոսի նախագահին չհաջողվեց մի րոպե անգամ քնել։ Մռայլ մտքերն ու կասկածանքները դաժանաբար տանջում էին իրեն։

Առավոտյան մտավ իր գրասենյակը ու անընդհատ մեկ ձեռքի թանկարժեք շվեցարական ժամացույցին էր նայում, մեկ պատի ժամացույցին, մեկ սեղանին դրած ոսկե ժամացույցին, որն էլ հենց հարգարժան Վալդեմարն էր նվիրել։

Ուղիղ ինն անց տասնութ րոպեին հնչեց կառավարական կապի հեռախոսի զանգը։

Ժորժը ցնցվեց տեղում, դողացող ձեռքով քաշեց լսափողը։

– Բարի լույս, Ժորժ Ադամովիչ,– լսվեց Վալդեմարի ծանոթ ձայնը։

– Բարի լույս… Վալդեմար… Վալդեմարովիչ…,– հազիվ արտասանեց ժորժը։

– Լսի՛ր, բայց էս անգլիացիները գիտե՞ս ինչ կռիսներ են…

– Հա, Վալդեմար Վալդեմարովիչ գիտե՜մ։ Երեկ պատկերացնու՞մ եք, իրենց դեսպանը եկավ մոտս։ Այնպիսի բաներ էր խոսում։ Ասում էր, «Մենք Պռուսիային վաղուց ենք հաղթել, իբր Անգլիայի ու Պռուսիայի հակամարտությունը, ընդհամենը «խաղեր են»։ Ու մեկ էլ թե, դուք այդ դուք չեք…

– «Տու՜, տու՜, տու՜»…,– լսվեց լսափողում ու Ժորժը նորից դողացող ձեռքով վայր դրեց լսափողը հեռախոսին։

Քիչ անց նորից զանգեց հեռախոսը։

– Լսի՛ր Ժորժ, իսկ ես կարծում էի թե դու խելամիտ ու իմաստուն առաջնորդ ես ու շատ հավատարիմ քո դաշնակիցներին։ Բայց իրականում դու ընդամենը հոգով ստրուկ ես, որոնց համար խորթ են մտերմությունը, նվիրվածություն հասկացությունները։ Մնաս բարով, Ժո՜րժ։ Այլևս քեզ ասելու ոչինչ չունեմ, no comment!…,– այս անգամ արդեն լորդ Սեմն էր ու ձայնն էլ վրդովված էր։

Ժորժը էլ ոչինչ չէր լսում ու ունակ չէր արդեն ոչինչ ընկալելու։

 Լեռնային Բարբադոսում մի երկու ամսից հետո գունավոր հեղափոխություն սկսվեց ու Ժորժին պիտի փոխարիներ Անգլիացիների կողմից նշանակված նոր թեկնածուն։

25.02.2018 թ.

Սուտ ասողի սուտը չի պակսիլ…

Լինում է, չի լինում մի նախագահ։ Էս նախագահը իր երկրումը հայտնում է.

 «Ով էնպես սուտ ասի, որ ես ասեմ՝ սուտ է, իմ նախագահության կեսը կտամ նրան»։

Գալիս է մի գեներալ։ Ասում է.

– Նախագան ապրած կենա, իմ հերը որսից մի արջ էր բռնել, որջում մի «կամազ» տուշոնկա էր թաքցրած: Էսա մի տասը տարի է ուտում ենք, չի պրծնում:

– Կպատահի՛,– պատասխանում է նախագահը,– իմ պապն էլ մի դույլ մոշ էր քաղել, մուրաբա ենք եփել, քսան տարի է չայ ենք խմում չի պրծնում:

Ստախոսը գլուխը քորելով դուրս է գնում։

 Գալիս է մի գործարար։ Ասում է.

– Ներողությո՛ւն, նախագա՛հ, ես վաղ պիտի գայի, ուշացա։ Երեկ շատ անձրև եկավ, կայծակները տրաքեցին, երկինքը պատռվեց, ինքնաթիռս ընկավ պայթեց, բոլորը զոհվեցին, ես ողջ մնացի: Ստիպված ոտով եկա։

– Հա՜, կպատահի,– ասում է նախագահը,– ես էլ խոստացա մի ինքնաթիռի առաջին ուղևորը լինել ու մինչև հիմա թռնում եմ։

Սա էլ է դուրս գնում։

Ներս է մտնում մի աղքատ պատգամավոր, թղթապանակը կռնատակին։ Նախագահը որ էս պատգամավորին տեսնում է, լեղին վախից ուզում է պատռի, գիտե որ լավ սուտասան է և ով է նրա ուսուցիչը:

Ասում է.

– Արի նախագահությանս կեսի կեսը տամ, սուս ու փուս գնա:

Էս պատգամավորը ասում է.

– Չէ, դու ասել ես «ով այնպիսի սուտ ասի, որ ասեմ սուտ է, ողջ նախագահությունս եմ տալու»:

Էս նախագահը մտածում է. «որ ասեմ սուտ է, նախագահությանս կեսը տանելու է» ու ստիպված ասում է.

– Հա՜, ճիշտ ես ասում: Իսկ էդ ի՞նչ թղթապանակ է թևիդ տակ:

– Նախագահը ապրած կենա,– ասում է պատգամավորը,– երեկ ազգային ժողովում հանձնարարություն էիր տվել հրաժարականդ պատրաստել, որ այսօր ստորագրես ու հրաժարվես պաշտոնիցդ, ինձ էլ նշանակես քո տեղը,– ու թղթապանակից Ա4 ֆորմատի մի թուղթ է մեկնում նախագահին:

– Հրաժարակա՞ն,– զարմանում է նախագահը,– սուտ ես ասում, ես նման բան չեմ հայտարարել:

– Թե որ սուտ եմ ասում, նախագահությունդ տուր:

– Չէ՛, չէ՛, ճշմարիտ ես ասում,– խոսքը փոխում է նախագահը:

– Ճշմարիտ եմ ասում՝ հրաժարականդ ստորագրի՛ր:

Նախագահը մնում է ապշած:

– Այդքան ընտիր ստեր ո՞նց ես կարողանում հորինել, որ չի սպառում,– հարցնում է նախագահը:

– Նախագահը ապրած կենա, սուտ ասողի սուտը չի պակսիլ,– գոհ պատասխանում է պատգամավորը ու խոթում հրաժարականը նախագահի ձեռը:

– Ես սխալ էի, պատգամավորը ճիշտ է,– ասում է նախագահը ու ստորագրում հրաժարականը…

08.11.2019 թ.

«Գենդերներն ու գերանդիները»

 Թավշյա հեղափոխությունից հետո քաղաքից մի երիտասարդ լրագրող աղջիկ են ուղարկում, որ մի հետաքրքիր հոդված գրի գյուղերի սեռական փոքրամասությունների կյանքից ու նրանց իրավունքների պաշտպանության մասին:

 Լրագրողուհին երկար ճամփորդությունից հետո հասնում է հեռավոր գյուղերից մեկը, իջնում է ավտոբուսից ու ոտով գալիս է գյուղամեջ:

 Գյուղամիջում հանդիպում է մի տարեց պապիկի, հանում է «Այֆոնը», միացնում է ձայնագրող սարքը ու մոտենում պապիկին:

– Բարև ձեզ, պապի ջան: Ո՞նց եք:

– Հը՞, լավ չեմ լսում, բարձր խոսա,– ձեռը ականջին է դնում պապին:

– Ասում եմ, բարև ձեզ,– բարձր ձայնով խոսում է աղջիկը:

– Հա՜, Աստծու բարի, բալա ջան:

– Պապի ջան, ձեզ ո՞նց կարելի է դիմել,– էլի բարձր ձայնով հարցնում է աղջիկը:

– Հը՞…

– Ձեր անունը ո՞նց է:

– Հա՜, Դավոն եմ, Դավո պապին:

– Դավո պապի՛, կարելի՞ է ձեզ մի քանի հարց տալ: Հետաքրքիր հոդված պիտի գրեմ գյուղի կյանքից, առօրյայից:

– Հա՛, հարցրու, բալա ջան, խի՞ չի կարելի:

– Դավո պապի, ձեր գյուղում գենդերներ կա՞ն:

– Հա, բա խի՞ չկան, մեր գյուղը ո՞ր գյուղից է պակաս, որ չլինի:

– Շա՞տ են:

– Շա՜տ, ինչքան սիրտդ ուզի:

– Վա՜յ, իրո՞ք,– ուրախ բացականչում է երիտասարդ լրագրողը,– ուրեմն ճիշտ հասցեով եմ եկել:

– Բարով ես եկել: Մեր գյուղում դեռ շատ կան, աշխատավոր գյուղ է, առանց դրացն ո՞նց կլինի մեր հալը: Ամեն մի տղամարդ մեկը, երկուսը ունի:

– Իրո՞ք: Իսկ ձեր կանայք ո՞նց են դրան վերաբերվում:

– Շատ լավ: Որ ամառը գալիս է, տղամարդկանցով առնում ենք ու բարձրանում մեր էն զիլ սարերը… Որ տեսնես մեզնից հետո էն թավշոտ խոտերը ո՜նց են պառկում…

– Երկար եք մնու՞մ այնտեղ:

– Հա՜: Պատահում է մի քանի օրով գիշերում ենք էնտեղ:

 Վրանները խփում ենք սարի դոշին ու գնա՜ց… Գիշերներով էլ քեֆ ենք անում, զվարճանում: Է՜հ, ջահել օրե՜ր:

– Բա ցերեկը ի՞նչ եք անում:

– Ո՞նց թե՝ ինչ: Բա հենց ձեգից էլ նորից սկսում ենք: Էն հաստ կոթից այ էս մի ձեռով բռնում ենք, էս մի ձեռով էլ ա՜յ էսպես մեղմ շոյում ենք ու այ էսպես շարժելով, հուպ տված առաջ ենք գնում:

– Ուու՜ֆ, Դավո պապի, կարելի է առանց մանրամասնությունների, – շիկնում է աղջիկը:

– Դեհ, բալա ջան, դու հետաքրքրվում ես, ես էլ պատմում եմ էլի:

– Իսկ պատահու՞մ է, որ ձեզ չեն լսում: Ձեր կամքը չեն կատարում:

– Հա մեկ–մեկ էլ բթանում են, չեն լսում:

– Այդ դեպքում ի՞նչ եք անում:

– Ծանր մուրճը առնում ենք ու ծեծում, ծեծում հա ծեծում, մինչև…

– Վույ, աման, ծեծու՞մ եք…

– Հա, մի լավ ծեծում ենք, հետո խարտոցը առնում…

– Խարտոցը՞,– աղջիկը գունատվում է:

– Հա, խարտոցը առնում ենք ու ջանին ընկնում: Սրում ե՜նք, հա սրում: Մինչև քիթը չի փայլում:

– Ու՞մ եք սրում:

– Ու՞մ չէ բալա ջան, ինչը՛:

– Ինչը՞:

– Դէհ հա էլի, գերանդին:

– Իսկ գերանդին ինչի՞ համար եք սրում,– հարցնում է գունատված լրագրողուհին:

– Ո՞նց թե ինչ համար, որ խոտը հարենք, քանի դեռ անձրև չի եկել:

– Իսկ գենդերները՞:

– Ինչը՞…

– Գեն– դեր–նե–րը…

– Գեն–դերները՞:

– Հա՛:

– Էդ ի՞նչ է, բալա ջան:

 Նոր միայն երիտասարդ լրագրողուհին հասկանում է, որ Դավո պապի ողջ պատմությունը գերանդիների մասին էր:

– Է՜, եսիմ է՛, Դավո պապի, ես էլ չգիտեմ: Ե՞րբ է ձեր հաջորդ ավտոբուսը քաղաք մեկնում…

12.04.2019 թ.

Մուկուչ քեռու այցը

Մուկուչ քեռին գյուղից եկել է քաղաք: Ծեծում է տասերորդ հարկի իր բարեկամի բնակարանի դուռը:

– Վա՜յ, բարով ես եկել Մուկուչ քեռի,– ասում է տանտերը,– էս ի՞նչ գործով ես եկել, ինչու՞ ես եկել:

– Դեհ ի՞նչ ասեմ, եկել եմ հիասթափեցնեմ՝ գնամ:

– Վահ՛, Մուկուչ քեռի, էդ ինչպե՞ս թե…

– Լավ, իջի՛ր պայուսակներս ներքևից բեր ասեմ. գյուղից համով մոթալի պանիր եմ բերել, թթի քաղցր դոշաբ, հոնի չտեսնված օղի, մեր են բակի սև խաղողի գինին, մի պարկ թարմ պոպոկ, թոնրի տաք հաց, միս ու նման բաներ էլի… Պայուսակներս ծանր էին, ձեր անտեր վերելակն էր չէր աշխատում:

– Հա էսա բերենք, Մուկուչ քեռի: Դու ներս արի, հանգստաց, հիմա կբերենք,– ու աստիճաններով ներքև են վազում տնեցիներով:

Մինչ Մուկուչ քեռին մի 2 բաժակ օղի խմելուց հանգիստ պառկում է բազմոցին, տանտիրոջ «դուխով» գլխարկը երեսին քաշում որ քնի, տնեցիք վրդովված ներս են թափվում.

– Մուկուչ քեռի՛, բա ու՞ր են պայուսակները, ներքևում ոչինչ չկա:

– Հը՛, հիմա տեսա՞ք…

– Էս ձե՞ռ էս անում,– Մուկուչ քեռի,– նեղանում է տանտերը:

Մուկուչ քեռին էլ թե.

– Բա չէ՜, բալա ջան, «Թավշյա հեղափոխություն» եմ ձեզ հետ խաղում:

…

Իհարկե Մուկուչ քեռին դատարկաձեռն չէր եկել, ուղակի տոթից ու հոգնածությունից շփոթել էր 9–րդ հարկը, 10–րդի հետ ու թողել էր պայուսակները ներքևի հարևանի տանը…

02.02.2019 թ.

Նապոլեոնի մոդան անցել է

 Հայաստանի հանրապետական հոգեբուժարան: Քաղաք Իջևան: Համար 6 պալատ:

 Նիկոլի թվից մի տարի անց:

 Ներս են բերում նոր հիվանդի: Մտնում, լուռ նստում է երկաթե անկողնու ծերին ու կասկածելի հայացքով սկսում է զննել պալատն ու նրա միակ հիվանդին:

– Դու ո՞վ ես, իմ ազիզ ախպեր,– լռությունը ընդհատում է խրոնիկ ալկոհոլիզմից բուժվող Վաչիկը:

– Ես ամենայն հայոց վարչապետն եմ,– ցածր ձայնով խոսում է նոր հիվանդը:

– Իի՜, խաբում ես, այ ախպեր:

– Չեմ խաբում:

– Արա՛, ո՞նց չես խաբում, էս կողմ նայիր, այ հենց նոր մեր ախպեր Նիկոլը հեռուստացույցով լայվ մտավ: Նայի՛ր, նայի՛ր ուղիղ եթեր է,– ու ձեռը մեկնում է հեռուստացույցի ուղղությամբ:

 Իրոք, վարչապետին էին ցույց տալիս:

– Էդ ինքը չի,– նորից խոսեց «ամենայն հայոց վարչապետը»:

– Բա ո՞վ է, որ ինք չի:

– Էդ իմ «դվայնիկն» է:

– Բա ինչու՞ դու Նիկոլին նման չես:

 Մատներով սկսում է շոշափել դեմքն ու միրուքը:

– Պլաստիկ վիրահատություն եմ արել,– քիչ մտածելուց շարունակում է կասկածելի վարչապետը, հապա մատը դնում է շրթին,– սսս՜, նայիր ոչ մեկին չասես:

– Չէ, չեմ ասի, դուխով: Բայց ինչու՞ ես վիրահատություն արել:

– Հակահեղափոխականները ուզում են ինձ սպանեն…

– Ո՞նց սպանեն:

– Ուզում են թունավորեն, տո՛, չե՞ս հասկանում,– բարկանում է կասկածելի վարչապետը:

– Էէ՜, սուտ է, նման բան մեր ազատ ու անկախացած երկրում չի պատահի:

– Ինչու՞ է սուտ,– ավելի է բորբոքում խոսակիցը:

– Որ ուզեին քեզ սպանել, հենց այստեղ էլ կսպանեն էլի:

– Ինչու՞ այստեղ:

– Որովհետև այստեղի բժիշկները, բոլորն էլ սադիստ հակահեղափոխականներ են:

– Ճիշտ ես ասու՞մ,– ձայնից կարծես թե լուրջ վախեցած էր:

– Հա:

– Բա ի՞նչ անեմ հիմա:

 Վաչիկը քորում է ծոծրակը.

– Այ ախպեր, էլ մի ասա որ վարչապետ ես, հիմա էլ ասա, որ Նապալեոնն ես, չի լինի՞:

– Տո, լսի՛ր, գժվել ես, ի՞նչ է, Նապալեոն ու՞մ շունն է, որ ասեմ Նապոլեոնն եմ: Խի չգիտե՞ս, որ հիմա Նապոլեոնը մոդայից արդեն դուրս է եկել…

 23.03.2019 թ.

Գլորիան կամ արեգակի հակառակ կողմին

 Տիեզերքի «Հարդագողի ճանապարհը» գալակտիկայի Արեգակնային համակարգի հայտնի ութ մոլորակներից բացի կա ևս մի մոլորակ, իններորդը կամ Գլորյան, որի մասին մարդկությունը համարյա թե ոչինչ չգիտե: Ասում են այն գտնվում է Երկիրց՝ Արեգակի հակառակ կողմում և դրա համար էլ գիտնականները երբեք չեն կարողացել հայտնաբերել այդ մոլորակը և ընդամենը եզրակացություններ են անում և առեղծվածներ հորինում:

 Գլորյան հայտնի է միայն այլմոլորակայիններին և նրանք լավ գիտեն, որ այդ փոքրիկ ու կանաչ-կապտավուն մոլորակը Երկիր մոլորակի ուղղակի պատճեն է և դրա համար էլ այլմոլորակայինները հաճախ նրան անվանում են «Երկրի հակառակ կողմը»:

 Գլորյան ոչ միայն Երկիր մոլորակի սովորական պատճեն է: Այդ մոլորակի վրա լեռները, գետերը, ծովերը, քաղաքները, ավաններն ու գյուղերը, ինչպես և պետությունները, ազգերը, ժողովուրդները և ընդհանրապես մարդիկ ու կենդանիները նույնն են ինչպես Երկիր մոլորակի վրա: Նրանք էլ օժտված են նույն ճակատագրին ինչպես երկրի մարդիկ և ի շնորհիվ միջուկային տորսիոն դաշտերի՝ գտնվում են անընդհատ կապի մեջ մարդկանց հետ և կրկնում են նրանց վարքն ու բարքը, Էմոցիաներն ու մտքերը, խոսքերն ու գործերը: Մի խոսքով զուգահեռ աշխարհում, ինչպես հայելու մեջ մարդկության արտացոլանքն են:

 Գլորյա մոլորակի մի փոքրիկ լեռնային երկիրում՝ Արատտայում, էրեբան մայրաքաղաքով, որի բնակիչները աշխատասեր և բարեհամբույր մարդիկ էին, ողջ մոլորակում բռնկված վիրուսային համաճարակի պատճառով, դարձել էին ավելի նյարդացած և անկանխատեսելի:

Շաբաթ առավոտյան, սովորականի պես, հայտնի կենսաբան Ալիմյանը, Էրեբան քաղաքի կենտրոնական մասում գտնվող իր հին ու համեստավուն տան բակում, որը ժառանգություն էր ստացել ծնողներից, թիկնած իր սիրելի բազմոցին, սուրճ էր խմում:

 Հիսունն անց կենսաբանը, որ դեռ մի երկու տարի առաջ բժշկական համալսարանի դոկտոր պրոֆեսոր էր և ղեկավարում էր «վարակիչ հիվադությունների» ամբիոնը, արդեն գործազուրկ էր: Նա, նոր նշանակված համալսարանի ռեկտորի սրտովը չէր, որին, իր հերթին նշանակել էին նոր իշխանությունները: Նոր ռեկտորը առաջարկեց իրեն կամավոր հեռանալ ամբիոնից, իր տեղը զիջելով մի երիտասարդ, քսանութ տարեկան ասպերանտի, որ դեռ նոր պիտի գիտության թեկնածուի թերզ պաշտպաներ:

 Շնոբելյան մրցանակի նախկին թեկնածուի համար դա շատ վիրավորական էր և երբ նա ուղիղ հարց տվեց նոր ռեկտորին, թե ինչու՞ նա չի կարող շարունակել իր գործնեությունը ամբիոնում, ռեկտորն ասաց.

– Պրոֆեսո՛ր, ժամանակակից գիտությունը նոր մոտեցումներ է պահանջում նաև կենսաբանության ոլորտում, իսկ դուք շարունակում եք ձեր գիտական գործնեությունը, հնացած, դասական մեթոդներով: Անգամ միկրօօրգանիզմներն են փոխվել ժամանակակից աշխարհում և կենսաբանության ոլորտում ևս պահանջվում են հեղափոխական գաղափարներ:

– Գրողը տանի, ի՞նչ հեղափոխական գաղափարների մասին է խոսքը,– հակաճառել էր պրոֆեսորը,– միթե՞ ոսկեգույն ստաֆիլակոկկը, ստեպտակոկը, կանդիդայի սունկը կամ հերպեսի ու կարոնավիրուսի վիրուսները և նրանցից առաչացող հիվանդությունները էլի նույնը չեն: Այո, նրանք մուտացիայի են ենթարկվում, գենետիկորեն փոխվում են և մենք ուշի–ուշով հետևում ենք այդ վերափոխումներին, բայց նրանք այնքան հաճախ են մուտացվում, որ ձեր մոտեցումով, ամեն օր պիտի ամբիոնի վարիչ փոխե՞ք:

 Վեճը անիմաստ էր, հանգիստ դիմում գրեց և հեռացավ: Ինքն էլ արդեն կռահում էր թե «որտեղից էր փչում քամին»:

 Միայն մի բան էր ափսոսում և դա այն չէր, որ չհասցրեց թոշակ ստանալ, այլ այն, որ այլևս հնարավորություն չի ունենա շարունակելու համալսարանի լաբորոտորիայում իր հետա–զոտությունները կորոնավիրուսի մուտացիայի և նրանց ազդեզությունը խրոնիկ հիվանդությունների վրա փորձերը, որ շատ արդիական էր հենց այս համաճարակի պայմաններում: Նա արդեն նոր դեղ հայտնաբերելու շեմին էր և ահա քեզ հեղափոխություն, ավելի ճիշտ՝ տեղափոխություն և կադրերի փոխարինում տգետ ու անճարակ մասնագետներով:

 Նա այլևս ոչ հեռուստացույց էր նայում, ոչ համակարգիչն էր բացում և ընդհանրապես խուսափում էր ամեն տեսակի նորություններից, առանձնապես համաճարակի և նրա դեմն առնող միջոցառումների մասին, քանի որ համատարած տգիտություն էր տիրում թե իշխանավորների, թե «մասնագետների», թե լրագրողների և սովորական մարդկաց գիտակցության մեջ: Անիմաստ, իրար հակասող տեղեկատվություններն ու անիմաստ, հակավարակային և հակաառողջական միջոցառումները, իրականության հետ ոչ մի կապ չունեցող թվերը նրան ավելի էին նյարդացնում:

 Նա ոչ միայն ինքնամեկուսացվել էր արդեն համարյա երկու տարի, մեուսացվել էր նաև հոգեպես: Միայն, ժամանակ առ ժամանակ իր հարուստ գրադարանի գրքերն էր նորից կարդում և կարևոր չէր գրականություն է, թե բժշկություն:

 Գիտնականը տարված էր իր հին հուշերով, երբ հնչեց բակի դռան զանգը: Ձեռքը ծուլորեն մեկնեց հեռահար պուլտի կոճակին և բացեց դրսի երկաթե դուռը:

 Իրար հետևից բակ թափվեցին երկու դիմակավոր ոստիկան ու մի դիմակավոր, քաղաքացիական հագուստով երիտասարդ: Երիտասարդը գալիս էր հետևից ու իր ձեռքի հեռախոսի խցիկով նկարահանում էր բակն ու ընդհանրապես ինչ կատարվում էր շուրջը:

 Երբ նրանք մոտեցան Ալիմյանին, նա, որպես հարգալից վերբերմունք ոտի կանգնեց ու բարևեց ոստիկաններին: Դեռ չէր հասցրել հարցնելու, թե ինչ մտադրությամբ են նրանք այցի եկել, երբ ավագ լեյտենանտը դիմեց նրան, աջ ձեռքը բարձրացնելով գլխարկին.

– Ավագ լեյտենատ Աչիկյան: Հարգելի Արատայի հպարտ քաղաքացի, կարելի՞ է իմանալ, ինչու էք խախտում մեր երկրի օրենքներն ու Էրեբանի պարետի հրամանները:

– Զարմանալի է… և Արատտայի ո՞ր օրենք եմ խախտել:

– Պարտադիր դիմակ կրելու օրենքը, Արատայի հպարտ քաղաքացի՛:

 Քաղաքացիական հագուստով ու դիմակով երիտասարդը լկտիաբար մոտեցավ Ալիմյանին և սկսեց նրան նկարահանել ավելի լայն ռակուրսով, որը նրան սկսեց ավելի ջղայնացնել:

– Պարոն ոստիկա՛ն, առաջինը ես ինքնամեկուսացված եմ ու մինչ ձեր գալը բակում ոչ ոք չկար, երկրորդ՝ այդ դիմակներից ոչ մի օգուտ չկա, քանի որ նրա խոռոչներով կարոնավիրուսը, իր չափսերին համեմատ, առանց ոչ մի արգելքի կարող է անցնել դիմակով ինչպես ասենք մոծակը ֆուտբոլի դարպասով և դա ասում եմ ձեզ ես, գիտությունների դոկտոր-պրոֆեսոր, կենսաբան և Շնոբելի մրցանակի նախկին թեկնածու Ռուբեն Ալիմյանս: Եվ երորդը, ես գտնվում եմ իմ անձնական, սեփական տարածքում, ուզում եմ իմանալ, դուք ի՞նչ իրավունքով եք խախտում իմ քաղաքացիական իրավունքները:

 Նա կարծում էր, որ հիմա ոստիկանը, լսելով իր հարգարժան անձնավորության մասին, ուր որ է պիտի նահանջի, գուցեև ներողություն խնդրի անհանգստության համար, քանի որ «իրավիճակ է փոխվել» և նրանք էլ այն «լկտի ու անդաստիարակ ոստիկանները չեն հին ռեժիմի»: Բայց նա սխալվեց:

– Լսի՛ր, այ պրոֆեսոր, դոկտոր, կենսաբան, նախ գնվում եք Արատտայի տարածքում, դուք Արատտայի օրենքն եք խախտել և պիտի տուգանք մուծեք,– ձայնը բարձրացրեց ավագ լեյտենանտը:

– Եվ ո՞վ է հաստատել ձեր այդ օրենքը և ի՞նչ գիտահետազոտական աշխատանքների հիման վրա են ընդունել այդ օրենքը, կարելի՞ է իմանալ,– հակաճառեց Ալիմյանը:

– Օրենքը հաստատել է կոմիտեի գլխավոր քարտուղար պարոն Թավշիկյանը, առողջապահության նախարար, Արատայի մեծ գիտնական, բժշկական գիտությունների թեկնածու պարոն Թոթոսյանի լուրջ գիտահետազոտական աշխատանքների հիման վրա:

 Ալիմյանը հիշեց իր առաջին ծանոթությունը, իր նախկին ուսանող Թոթոսյանի հետ, որ առաջին հայացքից ակնոցավոր ոչխար էր հիշեցնում: Օ՜, ոչ նա գայլ էր, ոչխարի մորթու տակ թաքնված, այդ ավազակը, որ միշտ իր դասերը բաց էր թողնում և անընդհատ թրիվ էր գալիս սրճարաններում, «հեղափոխական գաղափարակիցներ» փնտրելով: Ու երբ արդեն քննությունները մոտ էին և նրան կանչել էր իր մոտ, զգուշացնելու, որ հնարավոր է դուրս է թռնելու համալսարանից «Վարակային հիվան-դությունների» ամբիոնի նկատմամբ իր անբարտավան պահվածքի պատճառով, նա, այդ «ակնոցավոր ոչխարը», գայլի հայացքով իրեն է նայել և լպիրշ ժպիտով ասել.

– Ու՞մ են պետք, պրոֆեսոր քո բակտերիաներն ու վիրուսները, սնկերն ու պարազիտները: Երկրի իրական պարազիտների և գլիստների դեմ է պետք պայքարել և ճճվաթափ անել երկիրը:

 Նա չի կարողացել հակաճառել երիտասարդ ուսանողին, քանի որ գտնում էր, որ նա էլ իրավացի է և ո՞վ գիտե, գուցե նրան հաջողվի ավելի մեծ բան անել երկրի և գիտության համար իր հեղափոխական հայացքներով ու գործնեությամբ: Բայց հետագայում միայն նորից ու նորից համոզվել է, որ լավ հեղափոխական լինելու և երկիրը վերականգնելու համար ավելի շատ գիտելիքներ են պետք, կյանքի և մասնագիտական փորձ, որ չունեն սրճարաններում թափառող, կիսագրագետ նախկին ուսանողները, որոնց համար, իրենց կռվող երկրի համար, բանակում ծառայելն անգամ հիմարություն էին հաշվում: Բայց ի վերջո, գրողը տանի, ինչպես ցույց է տալիս պատմությունը, բոլոր ժամանակներում էլ հեղափոխականների վերջնական նպատակը հիմնականում եղել է նախորդների լափամանը խլելը…

 Զգալով իր մեղքի մեծ բաժինը ևս, երիտասարդ ուսանողների դաստիարակության ասպարեզում, Ալիմյանը նահանջեց.

– Մեղավոր եմ, պարոն ավագ լեյտենանտ, դուրս գրեք ձեր կտրոնը, կվճարեմ տուգանքը:

– Տվե՛ք ձեր անձնագիրը, ձեր անձը ճշտելու համար: