Арчибальд в Турции. Путешествие бенгальского кота. Книга серии «Мир Арчибальда»

Tuhaf bir ses, yeni bir dost ve inançla iyiliğin aynı dili konuştuğunu fark etmek

Sabahın beşine doğru Arçibald, koltuğa kıvrılmış halde derin bir uykudaydı.

Tanya ile bir önceki akşam gelmişlerdi ve yolculuktan çok yorulmuşlardı. Derken, onu alışılmadık bir ses uyandırdı. Bir yerlerden bir ses yükseliyordu – melodik, uzun ve akıcıydı; sanki büyük bir insan konuşmuyor, şarkı söylüyordu.

Arçibald yeşil gözlerini kırptı:

– Bu tuhaf şarkılar da ne? Sahibemi uyandırıp beni nereye getirdiğini sormalıyım… Ama hâlâ uyuyor; uyandırmak olmaz, çok kızar! Madem ki ben bir kedi-araştırmacıyım… o hâlde bunu kendi başıma çözmeliyim.

Fazla düşünmeden, usulca balkona çıktı. Nazik kedi patileri, sabahın erken saatlerinden itibaren güney güneşiyle ısınmaya başlamış fayanslara değdi. Yan tarafta, aynı şekilde geniş olan komşu balkonda, gri çizgili iri bir kedi oturuyordu. Arçibald, orada masa ve sandalyelerin yerleştirildiğini, birilerinin çoktan çay içmiş olduğunu fark etti.

– Hey, merhaba! – diye seslendi Arçi. – Adın ne? Lütfen söyle, bu duyduğum ses ne? Hem çok güçlü hem de çok güzel.

Antalyalı kedi, komşusunu temkinli bir bakışla süzdü:

– Bu ezan. Namaza çağrıdır. Camilerde müezzinler tarafından günde birkaç kez okunur. Biz burada ona alışığız – sabahın vazgeçilmez bir parçasıdır. Peki sen kimsin? Benim adım Patik.

– Tanıştığıma memnun oldum, – diye kibarca miyavladı küçük Bengal kedisi. – Benim adım Arçibald, Vilniusluyum. Yavruyken annem Betsy, pazar günleri Aziz Anna Katolik Kilisesi’ndeki ayinlere giderdi; bazen beni de yanında götürürdü. Kırmızı tuğladan yapılmış, dar pencereli, gotik tarzda o büyük yapıyı hâlâ hatırlıyorum. İçerisi genellikle sessiz olur, mum kokardı. Ben ise hep bir şeylerle oynamak isterdim. Annem buna çok kızar, sakin ve edepli davranmam için beni uyarırdı.

– Vay canına! – diye şaşırdı Patik. – Hiç Katolik kilisesi görmedim.

– Sonra Tanya beni Rusya’ya götürdü, – diye devam etti Arçibald. – Evimizin penceresinden bir Ortodoks kilisesi görünürdü. Onu seyretmeyi çok severdim; altın kubbeler güneşte güzelce parıldardı. Bazı günler koro sesi yükselirdi. İçeride pek çok ikon olduğunu söylerlerdi ama ben hiç girmedim: altı şeritli geniş bir yolu geçmem gerekiyordu ve bir arabanın altında kalmaktan korkuyordum.

Patik büyük bir ilgiyle dinledi; ardından gururla anlatmaya başladı:

– Arçibald, artık Türkiye’desin. Bizde camiler var; bunlar Müslüman ibadet yerleridir. Bizde de kubbeler bulunur, ama haçlar yerine göğe doğru uzanan minareler vardır. Minareler farklı şekillerde olabilir: yuvarlak, kare ya da çokgen. Bu, İslam kültürünün güzel bir unsurudur.

Az önce duyduğun o ezan, işte bu çağrıdır. Günde beş kez okunur.

Camilerin girişinde insanlar mutlaka ayakkabılarını çıkarır. Bir de biliyor musun, bizde kediler büyük bir saygı görür. Peygamberimiz Hz. Muhammed (s.a.v.) kedilere çok iyi davranırdı. Rivayete göre, bir gün ezan sesiyle uyanıp namaza hazırlanırken, kedisi Müezze’nin cübbesinin kolu üzerinde uyuduğunu görmüş. Onu uyandırmamak için, kediyi rahatsız etmeden kolu makasla kesmiş. Bir başka anlatıya göre ise, tüm kedilere yalnızca patilerinin üzerine düşme yeteneğini armağan eden de Peygamberimiz Hz. Muhammed’dir (s.a.v.). Bu yüzden burada bizler neredeyse kutsal sayılırız!

Arçibald’ın gözleri parladı:

– Ne kadar ilginç! Demek ki her ülkenin kendi hikâyesi, kendine özgü bir yönü var. İnsanlar inançlarını farklı şekillerde ifade ediyorlar ve bu da dünyayı daha çeşitli kılıyor. Annem Betsy bana, kiliselerin ve mabetlerin yalnızca dua için değil; aynı zamanda güzellik, geçmişe saygı ve ortak miras için var olduğunu söylerdi. Bunlar dünya tarihinin bir parçası.

– Doğrusu, bir gün bir Hristiyan kilisesini ziyaret etmeyi isterdim, – dedi Patik beklenmedik bir şekilde, güneşe doğru gerinirken. – Biliyor musun, Antalya’nın eski şehrinde küçücük bir Rum kilisesi var. Belki bir gün merakımdan uğrarım.

Kedilerin ikisi de gülümsedi. Şehrin üzerinde ezan sesi yankılanmaya devam ediyordu. Arçibald’ın zihninde hoş bir çağrışım oluştu: Bu sabah sesi, kedi hafızasında yeni bir ülkenin simgesi olarak yer edecekti – güzelliği ve insanları ayırmak yerine birleştiren kültürüyle.

Словарик Арчибальда – Arçibald’ın Sözlüğü

страна – ülke

минарет – minare

вера – inanç

доброта – iyilik

раннее утро – sabahın erken saatleri

около пяти утра – sabahın beşine doğru

крепко спать – derin uyumak

свернуться калачиком – kıvrılmak

странный звук – tuhaf ses

мелодичный – melodik

протяжный – uzun, akıcı

петь – şarkı söylemek

проснуться – uyanmak

разбудить – uyandırmak

хозяйка – sahibe

балкон – balkon

плитка – fayans

южное солнце – güney güneşi

нагреваться – ısınmak

сосед – komşu

поздороваться – selam vermek

познакомиться – tanışmak

азан – ezan

призыв к молитве – namaza çağrı

мечеть – cami

муэдзин – müezzin

привыкнуть – alışmak

часть утра – sabahın bir parçası

котёнок – yavru kedi

мама – anne

воскресная молитва – pazar ayini

католический костёл – Katolik kilisesi

готический стиль – gotik tarz

красный кирпич – kırmızı tuğla

свечи – mumlar

православная церковь – Ortodoks kilisesi

золотые купола – altın kubbeler

церковный хор – kilise korosu

боязнь – korku

попасть под машину – arabanın altında kalmak

исламская культура – İslam kültürü

форма – şekil

круглый / квадратный – yuvarlak / kare

снимать обувь – ayakkabı çıkarmak

уважение – saygı

кошки в почёте – kediler saygı görür

священное животное – kutsal hayvan

историческое наследие – tarihî miras

культура объединяет – kültür birleştirir

новая страна – yeni ülke

ассоциация – çağrışım

память – hafıza

символ – simge

Творческое задание «Голоса Городов»

1. Соедините русские слова с их турецкими эквивалентами:

• мечеть →…

• азан →…

• свеча →…

• икона →…

(Подсказка: cami, ezan, mum, ikon)

2. Закройте глаза и представьте: какой «голос» вашего города или страны можно было бы услышать ранним утром? Это может быть колокольный звон, пение птиц или шум трамваев. Нарисуйте или запишите этот «звук».

Yaratıcı görev: «Şehirlerin Sesleri»

1. Rusça kelimeleri Türkçe karşılıklarıyla eşleştirin:

• cami →…

• ezan →…

• mum →…

• ikon →…

2. Gözlerinizi kapatın ve hayal edin:

Sabahın erken saatlerinde sizin şehrinizin ya da ülkenizin hangi «sesi» duyulurdu? Bu, çan sesleri olabilir, kuş cıvıltısı olabilir ya da tramvayların gürültüsü… Bu «sesi» çizin ya da birkaç cümleyle yazın.

Арчибальд заметил, что туристы в Турции чаще всего теряются не в городах, а в буквах. Особенно в тех, которые выглядят знакомо, но ведут себя совсем не так, как ожидаешь.

Буквы-обманщики

C

Читается как «дж»

• Cami → Джами (мечеть)

• Can → Джан

Комментарий Арчибальда:

«Если видишь C – не цыкай, а мягко мяукни „дж“».

Ç

Читается как «ч»

• Çay → чай

• Çok → чок (очень)

«Самая честная буква. Выглядит как C с хвостиком – и ведёт себя прилично».

Ş

Читается как «ш»

• Şeker → шекер (сахар)

• Şarap → шарап (вино)

Ğ

(та самая загадочная)

НЕ читается как обычный звук

Эта буква не звучит, а удлиняет предыдущий гласный.

Она как кот: присутствует – но не шумит.

Примеры:

• Dağ → даа (гора)

• Soğuk → соо-ук (холодный)

I без точки (I / ı)

Читается как нечто среднее между «ы» и «ы-и»

• Kız → кыз (девушка)

• Istanbul → Ыстанбул

«Если рот ленится говорить „и“ – ты на верном пути».

İ с точкой (İ)

Это нормальное «и»

• İyi → ии (хорошо)

• İzmir → Измир

Ü

Как немецкое ü / французское u

• Gün → гюн (день)

• Türk → тюрк

Ö

Между «о» и «ё»

• Göz → гёз (глаз)

• Köy → кёй (деревня)

Арчибальд заметил: турки понимают туристов даже тогда, когда туристы понимают себя не до конца.

Главное – говорить уверенно и с уважением. Остальное – простят!

Arçibald fark etti ki, turistler Türkiye’de en çok şehirlerde değil, harflerde kayboluyor.

Özellikle de tanıdık görünen ama beklediğin gibi davranmayan harflerde.

Aldatıcı harfler

C

«c» değil, «дж» gibi okunur

Arçibald’ın yorumu:

«Eğer bir C görürsen, tıslama – yumuşakça „дж“ diye miyavla.»

Ç

«ç» olarak okunur

«En dürüst harf. Kuyruğu olan bir C gibi görünür – ve gerçekten öyle davranır.»

Ş

«ş» olarak okunur

Ğ

(işte o gizemli harf)

Bu harf okunmaz, önceki ünlüyü uzatır.

Bir kedi gibidir: oradadır – ama gürültü yapmaz.

Örnekler:

• Dağ → daa (dağ)

• Soğuk → soo-uk (soğuk)

Noktası olmayan I (I / ı)

«ı» ile «ı—i» arası bir ses

«Ağzın «i’ demeye üşeniyorsa – doğru yoldasın.»

Noktalı İ (İ)

Bu bildiğimiz «i»

Ü

Almancadaki ü / Fransızcadaki u gibi

Ö

«o» ile «ö» arasında

Arçibald şunu da fark etti:

Türkler, turistler kendilerini tam anlamasalar bile, onları anlar.

Önemli olan kendinden emin, saygılı konuşmak. Gerisi affedilir!

Arçibald macera arayışına çıkıyor ve Türkiye’nin mutfak lezzetlerini keşfediyor

Arçibald evde duramıyordu: Patik’le yaptığı sohbetten sonra, Antalya’nın tarihi bölgesini yakından tanımak istemişti.

Dar sokaklarıyla ünlü Kaleiçi’nde yürüyüşe çıktı. Havada baharatların, kızarmış etin ve doğu tatlılarının kokuları dolaşıyordu. Yabancı bir kedinin küçük burnu bu kokuları iştahla içine çekiyor, iştahı giderek kabarıyordu. Ne var ki Arçibald’ın parası yoktu; bir şey satın almak için Türk lirası ya da bir banka kartı gerekiyordu.

Bir kafenin girişinde, alçak taburelere kurulmuş iki kedi uslu bir şekilde oturuyordu: biri alaycı bakışlı, tombul, kızıl renkliydi; diğeri ise ince yapılı, kehribar gözlü siyah bir kediydi. Güneşin tadını çıkarıyor, kuyruklarını tembelce sallıyorlardı.

– Merhaba! Sen kimsin? – diye sordu kızıl kedi.

– Benim adım Arçibald. Litvanya-Fransa kökenli bir Bengal kedisiyim; Rusya’dan geliyorum. Peki sizin adınız ne?

– Kulağa biraz şüpheli geliyor. Yoksa sen bir çeşit casus musun? – diye kuşkuyla sordu tombul olan. – Benim adım Greyfurt.

– Hadi canım, uydurma, – diye araya girdi siyah kedi. – Benim hakkımda da bir sürü şey söylerler. Mesela uğursuzluk getirdiğimi… Bu doğru değil! Bir kedi asla uğursuzluk getirmez. Benim adım Kömür.

– Tanıştığımıza memnun oldum! – dedi Arçibald. Artık kendini tutamıyordu. – Ne kadar da güzel kokuyor!

Tombul kedi önemli bir edayla başını salladı:

– Bu şiş kebap. Şişte pişirilmiş et. Bizim millî yemeğimizdir. Bir kere dene!

Aşçı kapının önüne bir kase bıraktı. Yerel kediler öne atladılar, patileriyle birbirlerini ittiler; ama yine de Arçibald için bir parça ayırmayı ihmal etmediler.

– Miyav, bu inanılmaz! – dedi Arçibald, eti keyifle çiğnerken.

Kızıl kedi burnuyla küçük bir kâseyi itti:

– Şunu da dene, adı ayran. Etle birlikte içilir. Hafif tuzlu bir kefir gibidir; özellikle sıcakta insanı ferahlatır.

Arçibald yabancı sıvıyı temkinle yaladı.

– Bizim kefire benziyor, ama daha serin ve dilin üzerinde hafifçe köpürüyor.

– Doğru, – diye onayladı siyah kedi. – Bir de burada lahmacun ikram ederler; ince bir hamur üzerine et ve baharatlar konur. Onu da tat!

Arçibald’ın içi sıcacık olmuştu; sanki bir masalın içine düşmüştü.

«Artık Türkiye’nin tadının nasıl olduğunu biliyorum,» diye mırıldandı Arçibald ve bra* adı verilen o alışılmadık sesi çıkardı.

* Bengal kedilerinin ses aralığı oldukça geniştir. Bra, mırlamadan daha güçlü, miyavlamadan ise daha yumuşak bir sestir. Bu ses, kedinin bulunduğu andan büyük bir keyif aldığını gösterir.

Словарик Арчибальда – Arçibald’ın Sözlüğü

мурлыкать – mırlamak

bra – особый звук бенгальских котов

хвост – kuyruk

лапки – patiler

аппетит – iştah

наслаждаться – keyif almak

старый город – tarihi şehir

Калеичи – Kaleiçi

узкие улочки – dar sokaklar

запах – koku

специи – baharat

солнце – güneş

кафе – kafe

табурет – tabure

шиш-кебаб – şiş kebap

мясо – et

айран – ayran

кефир – kefir

лахмаджун – lahmacun

горячий – sıcak

вкусный – lezzetli

освежающий – ferahlatıcı

ты кто – sen kimsin

приятно познакомиться – tanıştığımıza memnun oldum

как вкусно пахнет – ne kadar güzel kokuyor

попробуй – tadına bak

это невероятно – bu inanılmaz

очень вкусно – çok lezzetli