- -
- 100%
- +
3. Денсаулық үшін ең маңыздысы — күнделікті қозғалыс.
Өз пікіріңізді кемінде екі дәлелмен негіздеңіз.
Жауабыңызда модульдің кемінде үш етістік үлгісін қолданыңыз.
5—7 сөйлеммен жауап беріңіз.
8. Сараптамалық тест / Экспертный тест
Әр жағдаят бойынша денсаулыққа жауапкершілікпен қарауға сәйкес келетін ең дұрыс әрекетті таңдаңыз.
1. Сіз соңғы уақытта тез шаршай бастадыңыз. Күнделікті өміріңіздегі өзгерістерге байланысты ұйқы мен демалыс уақытыңыз қысқарған.
А) Жұмыс уақытын одан әрі көбейту.
Ә) Өз жағдайыңызға көңіл бөлмей, бұрынғы тәртіппен жүре беру.
Б) Күн тәртібін қайта қарап, ұйқы мен демалысқа көбірек көңіл бөлу.
2. Жаңа жұмысқа байланысты жұмыс уақытыңыз өзгерді.
А) Күн тәртібін жаңа жұмыс уақытына сәйкес реттеу.
Ә) Демалыс уақытын қысқарту.
Б) Бұрынғы күн тәртібін өзгертпеу.
3. Сіз күні бойы компьютер алдында отырасыз және күнделікті қозғалысыңыз азайды.
А) Демалыстың барлық уақытын компьютер алдында өткізу.
Ә) Күн сайын үзіліс жасап, жаяу жүруге және дене жаттығуларына уақыт бөлу.
Б) Қозғалысты одан әрі азайту.
4. Сіз өзіңізді бұрынғыдан өзгеше сезіне бастадыңыз.
А) Бұл өзгерісті елемеу.
Ә) Өз жағдайыңызды бақылап, қажет болған жағдайда маманнан кеңес алу.
Б) Өз бетіңізше кез келген емді бастау.
5. Маман сізге денсаулығыңызға байланысты бірнеше ұсыным берді.
А) Ұсынымдарды түсінбей тұрып орындау.
Ә) Ұсынымдарды бірден ұмыту.
Б) Ұсынымдарды түсініп, оларды дұрыс орындауға тырысу.
6. Сіз күн тәртібіңізді өзгерттіңіз және бірнеше жаңа әдет қалыптастырдыңыз.
А) Өз жағдайыңыздағы өзгерістерді бақылап, нәтижесін бағалау.
Ә) Бір күннен кейін барлық әдеттен бас тарту.
Б) Өзгерістердің нәтижесін бақыламау.
7. Сіз ұзақ уақыт бойы белсенді өмір салтын ұстанғыңыз келеді.
А) Күнделікті қозғалыстан бас тарту.
Ә) Ұйқы мен демалысты азайту.
Б) Күн тәртібін реттеп, демалыс пен қозғалысқа көңіл бөлу.
8. Денсаулыққа жауапкершілікпен қарау дегеніміз не?
А) Барлық мәселені өз бетімен шешу.
Ә) Өз жағдайын бақылау, қажет болса маманнан кеңес алу және берілген ұсынымдарды орындау.
Б) Денсаулықтағы өзгерістерге көңіл бөлмеу.
9. Сіз жаңа пайдалы әдет қалыптастырдыңыз.
А) Бірден басқа әдетке көшу.
Ә) Әдеттің нәтижесіне көңіл бөлмеу.
Б) Оның өз жағдайыңызға әсерін бақылау.
10. Өмір сапасын жақсартқыңыз келеді.
А) Күнделікті әдеттеріңізді талдап, қажетті өзгерістер енгізу.
Ә) Демалыс пен ұйқы уақытын қысқарту.
Б) Күн тәртібіне мүлде көңіл бөлмеу.
9. Жария сөз/ Публичное выступление
«Денсаулық — күнделікті таңдау»
3—5 минуттық ауызша сөз дайындаңыз.
Өз тәжірибеңізге немесе өзіңіз байқаған жағдаятқа сүйене отырып, денсаулыққа жауапкершілікпен қараудың күнделікті әрекеттер мен шешімдер арқылы қалай көрінетінін түсіндіріңіз.
Сөйлеу құрылымы
— Бұрынғы күн тәртібіңізде немесе әдеттеріңізде қандай ерекшелік болды?
— Қандай сәтте өзгеріс қажет екенін байқадыңыз?
— Қандай шешім қабылдадыңыз және қандай өзгеріс жасадыңыз?
— Өз жағдайыңыздағы өзгерістерді қалай бақыладыңыз?
— Қандай нәтиже алдыңыз?
— Осы тәжірибеден қандай қорытынды жасадыңыз?
Талаптар
— бір негізгі ойды ұстаныңыз;
— ойларыңызды логикалық байланыстырыңыз;
— нақты тәжірибе немесе мысал келтіріңіз;
— өз әрекетіңізді және оның себебін түсіндіріңіз;
— модульдегі кемінде бес етістік үлгісін қолданыңыз;
— соңында қорытынды жасаңыз.
Тірек сөздер мен үлгілер
өз денсаулығына көңіл бөлу;
күн тәртібін реттеу;
пайдалы әдет қалыптастыру;
денсаулықты нығайту;
күш-қуатты сақтау;
өз жағдайын бақылау;
маманнан кеңес алу;
маманның ұсынымдарын орындау;
қажетті өзгеріс енгізу;
күнделікті шешімдердің нәтижесін бағалау;
өмір сапасын жақсарту.
Сөйлеу барысында қолданыңыз
көңіл бөледі; реттейді; нығайтады; сақтайды; бақылайды; кеңес алады; орындайды; жақсартады.
3-модуль. Мен достарымның ортасындамын
1.Параллельді мәтін/ Параллельный текст
Достар ортасы адамның әлеуметтік өмірін кеңейтіп қана қоймайды. Адам достары арқылы өз ойын еркін білдіреді, өзгелердің көзқарасын түсінеді, түрлі жағдайда қолдау көрсетеді және өзара қарым-қатынасты қалыптастырады. Жаңа ортаға келген адам бірден жақын қарым-қатынас орнатпауы мүмкін. Ол алдымен адамдарды тыңдап, оларды түсінуге тырысады. Осы үдеріс барысында біртіндеп өзара сенім қалыптасады.
Круг друзей не только расширяет социальную жизнь человека. Благодаря друзьям человек свободнее выражает свои мысли, понимает взгляды других людей, оказывает поддержку в разных ситуациях и выстраивает отношения с окружающими. Придя в новую среду, человек не всегда сразу устанавливает близкие отношения. Сначала он слушает людей и старается лучше их понять. В процессе общения постепенно формируется взаимное доверие.
Достық бір күнде қалыптаспайды. Адамдар бір-бірін жақсырақ түсінуге уақыт бөлген сайын, олардың арасындағы сенім де нығая түседі. Досының сөзін мұқият тыңдау, оның жағдайын түсінуге тырысу және қажет кезде қолдау көрсету қарым-қатынасты жақындатады. Шынайы достық тек ортақ қызығушылыққа емес, өзара сенім мен құрметке де сүйенеді.
Дружба не возникает за один день. Чем больше времени люди уделяют тому, чтобы лучше понять друг друга, тем крепче становится доверие между ними. Внимательно выслушать друга, постараться понять его состояние и поддержать в нужный момент — всё это сближает людей. Настоящая дружба основывается не только на общих интересах, но и на взаимном доверии и уважении.
Достардың арасында әртүрлі пікірдің болуы — табиғи жағдай. Адамдар барлық мәселе бойынша бірдей ойлауы міндетті емес. Пікірлері сәйкес келмеген жағдайда бірін-бірі тыңдап, әр адамның көзқарасын түсінуге тырысқан маңызды. Өз пікірін сақтай отырып, өзгенің көзқарасын құрметтей білу — қарым-қатынастың маңызды шарты. Кей жағдайда ортақ келісімге келуге болады, ал кейде пікірлердің әртүрлі екенін қабылдауға тура келеді.
Разные мнения между друзьями — естественная часть отношений. Люди не обязаны одинаково смотреть на все вопросы. Если их взгляды расходятся, важно выслушать друг друга и постараться понять позицию каждого. Умение сохранять собственную позицию и при этом уважать чужую точку зрения — важное условие здоровых отношений. В некоторых случаях можно прийти к общему согласию, а иногда приходится просто принять различие во взглядах.
Достық қарым-қатынас қиын жағдайда ерекше байқалады. Нағыз дос мәселені бірден шешіп бермеуі мүмкін, бірақ адамды тыңдап, оның жағдайын түсініп, қажет кезде қолдау көрсете алады. Кейде адамға нақты кеңестен гөрі, оны тыңдайтын және түсінетін адамның жанында болғаны маңыздырақ.
Особенно хорошо дружеские отношения проявляются в трудной ситуации. Настоящий друг не всегда может сразу решить проблему, но может выслушать человека, понять его состояние и поддержать его в нужный момент. Иногда человеку важнее конкретного совета просто знать, что рядом есть тот, кто готов его выслушать и понять.
Уақыт өте келе адамдардың өмірі өзгереді: олардың жұмысы, жауапкершілігі, қызығушылығы мен мақсаттары да өзгереді. Соған қарамастан шынайы достық өзара сенім мен құрметке негізделген қарым-қатынасты сақтауға мүмкіндік береді. Достықты сақтау үшін үнемі бірге болу міндетті емес. Ең маңыздысы — бір-бірін түсіну, қажет кезде қолдау көрсету және қалыптасқан сенімді бағалау.
Со временем жизнь людей меняется: меняются их работа, ответственность, интересы и цели. Несмотря на это, настоящая дружба позволяет сохранять отношения, основанные на взаимном доверии и уважении. Чтобы сохранить дружбу, необязательно постоянно быть рядом. Гораздо важнее понимать друг друга, поддерживать в нужный момент и ценить сложившееся доверие.
2.Параллельді диалог/Параллельный диалог
— Жаңа ортаға келгенде адамдармен қарым-қатынасты неден бастаған дұрыс?
— С чего, по-твоему, лучше начинать отношения с людьми, когда приходишь в новую среду?
— Меніңше, алдымен адамдарды тыңдап, оларды түсінуге тырысқан дұрыс. Бірден өз пікіріңді айтуға асықпай, жаңа ортаны бақылаған жөн.
— Я думаю, сначала стоит слушать людей и стараться их понять. Не нужно сразу спешить высказывать своё мнение — лучше сначала понаблюдать за новой средой.
— Ал сенім қалай қалыптасады?
— А как формируется доверие?
— Сенім бірден пайда болмайды. Адамдар бір-бірін жақсырақ түсінген сайын, өзара сенім де қалыптасады.
— Доверие не возникает сразу. Чем лучше люди понимают друг друга, тем крепче становится взаимное доверие.
— Ал пікіріміз сәйкес келмесе ше?
— А что делать, если наши мнения не совпадают?
— Ондай кезде бір-бірімізді мұқият тыңдап, әркімнің көзқарасын түсінуге тырысамыз. Өз пікірімізбен келіспеген адамды да құрметтеуіміз керек.
— В такой ситуации мы стараемся внимательно выслушать друг друга и понять позицию каждого. Нужно уважать даже того, кто с нами не согласен.
— Әрқашан ортақ шешімге келуге бола ма?
— Всегда ли можно прийти к общему решению?
— Әрқашан емес. Кейде ортақ келісімге келеміз, ал кейде пікірлеріміздің әртүрлі екенін қабылдаймыз.
— Не всегда. Иногда мы приходим к общему согласию, а иногда просто принимаем различие во взглядах.
— Досың қиын жағдайға тап болса, сен не істейсің?
— Если твой друг окажется в трудной ситуации, что ты будешь делать?
— Алдымен оны тыңдаймын, жағдайын түсінуге тырысамын. Қажет болса, қолдау көрсетемін. Кейде адамның жанында болып, оны тыңдаудың өзі маңызды.
— Сначала выслушаю его и постараюсь понять его состояние. Если потребуется, окажу поддержку. Иногда человеку важно уже то, что рядом есть тот, кто готов его выслушать.
— Уақыт өте келе достықты қалай сақтауға болады?
— Как сохранить дружбу с течением времени?
— Бір-біріне сеніп, өзара құрметті сақтап, қажет кезде қолдау көрсету керек. Қарым-қатынастың сапасы үнемі бірге болуға ғана байланысты емес.
— Нужно доверять друг другу, сохранять взаимное уважение и поддерживать друг друга, когда это необходимо. Качество отношений не зависит только от того, как часто люди находятся рядом.
— Демек, шынайы достықтың негізі неде?
— Значит, в чём основа настоящей дружбы?
— Меніңше, шынайы достық бір-бірін тыңдаудан, түсінуден, сенуден және құрметтеуден басталады. Ал осы құндылықтарды сақтай білу достықты ұзақ уақыт жалғастыруға мүмкіндік береді.
— По-моему, настоящая дружба начинается с умения слушать и понимать друг друга, доверять и уважать друг друга. А способность сохранять эти ценности помогает поддерживать дружбу на протяжении долгого времени.
3.Лингвистикалық навигация/ Лингвистическая навигация
тыңдайды
слушает, выслушивает
Адамның сөзін мұқият қабылдап, оның ойын соңына дейін тыңдауды білдіреді.
Внимательно слушает человека и даёт ему возможность полностью высказать свою мысль.
Досын мұқият тыңдайды.
Внимательно слушает друга.
Әңгімелесушісін соңына дейін тыңдайды.
Выслушивает собеседника до конца.
Өзгенің пікірін тыңдай біледі.
Умеет выслушать чужое мнение.
түсінеді
понимает
Адамның ойын, сезімін, көзқарасын немесе жағдайын дұрыс ұғынуды білдіреді.
Правильно понимает мысли, чувства, взгляды или состояние другого человека.
Досының жағдайын түсінеді.
Понимает состояние друга.
Бір-бірін жақсы түсінеді.
Хорошо понимают друг друга.
Өзгенің көзқарасын түсінуге тырысады.
Старается понять чужую точку зрения.
сенеді
доверяет
Адамға, оның сөзіне немесе іс-әрекетіне сенім білдіруді білдіреді.
Означает доверять человеку, его словам или поступкам.
Досына сенеді.
Доверяет другу.
Бір-біріне сенеді.
Доверяют друг другу.
Сенім артқан адамды алдамайды.
Не обманывает человека, который ему доверяет.
қолдайды
поддерживает
Қиын жағдайда адамға моральдық немесе іс жүзінде көмек көрсетіп, оның жанынан табылуды білдіреді.
Означает оказывать человеку моральную или практическую поддержку и быть рядом в трудной ситуации.
Досын қиын кезде қолдайды.
Поддерживает друга в трудный момент.
Досының шешімін қолдайды.
Поддерживает решение друга.
Қажет кезде жақын адамын қолдайды.
Поддерживает близкого человека, когда это необходимо.
құрметтейді
уважает
Басқа адамның пікірін, таңдауын, құқығын және жеке шекарасын сыйлауды білдіреді.
Означает уважать мнение, выбор, права и личные границы другого человека.
Өзгенің пікірін құрметтейді.
Уважает чужое мнение.
Бір-бірін құрметтейді.
Уважают друг друга.
Әртүрлі көзқарасты құрметтейді.
Уважает другую точку зрения.
келісімге келеді
приходит к согласию
Әртүрлі пікірлерді талқылап, екі немесе бірнеше тарапқа ортақ шешімге келуді білдіреді.
Означает после обсуждения разных мнений прийти к решению, приемлемому для двух или нескольких сторон.
Олар мәселені талқылап, ортақ келісімге келеді.
Они обсуждают вопрос и приходят к общему согласию.
Екі тарап ортақ шешімге келді.
Две стороны пришли к общему решению.
Ұзақ талқылаудан кейін олар келісімге келді.
После долгого обсуждения они пришли к согласию.
сақтайды
сохраняет
Қалыптасқан сенімді, қарым-қатынасты немесе достықты жалғастырып, оның тұрақтылығын қамтамасыз етуді білдіреді.
Означает поддерживать сложившееся доверие, отношения или дружбу и сохранять их устойчивость.
Сенімді сақтайды.
Сохраняет доверие.
Достық қарым-қатынасты сақтайды.
Сохраняет дружеские отношения.
Қарым-қатынасты құрмет пен сенімге сүйеніп сақтайды.
Сохраняет отношения, основанные на уважении и доверии.
Мағыналық айырмашылыққа назар аударыңыз.
Обратите внимание на смысловые различия
Бұл етістіктік үлгілер бір-бірімен тығыз байланысты, бірақ олардың мағынасы бірдей емес. Эти глагольные модели тесно связаны друг с другом, но их значения не являются одинаковыми.
Етістіктік үлгі
Негізгі мағынасы
тыңдайды
Басқа адамның сөзін мұқият қабылдайды
слушает, выслушивает
түсінеді
Оның ойын, сезімін немесе жағдайын ұғынады
понимает
сенеді
Адамға сенім білдіреді
доверяет
қолдайды
Қажет кезде жанынан табылып, көмек көрсетеді
поддерживает
құрметтейді
Өзгенің пікірін, таңдауын және құқығын сыйлайды
уважает
келісімге келеді
Әртүрлі пікірлерден кейін ортақ шешімге келеді
приходит к согласию
сақтайды
Қалыптасқан сенім мен қарым-қатынасты жалғастырады
сохраняет
Бұл әрекеттердің өзара байланысын мынадай логикамен көрсетуге болады:
тыңдау → түсіну → сену → қолдау → құрметтеу → келісімге келу → қарым-қатынасты сақтау
Адам алдымен әңгімелесушіні тыңдайды, оның ойын түсінуге тырысады. Өзара түсіністік қалыптасқан сайын сенім нығаяды. Сенім мен құрмет бар жерде адамдар бір-бірін қолдап, қажет жағдайда ортақ келісімге келе алады. Осындай қарым-қатынас достықты сақтауға мүмкіндік береді.
4.Синтаксистік конструктор/ Синтаксический конструктор
1. Сөйлемді аяқтаңыз.
— Жаңа ортаға келгенде, мен алдымен…
— Адамды жақсы түсіну үшін…
— Өзара сенім қалыптасуы үшін…
— Досым қиын жағдайға тап болса,…
— Пікіріміз сәйкес келмеген жағдайда,…
— Өзге адамның көзқарасын құрметтеу үшін…
— Достық қарым-қатынасты сақтау үшін…
2. Берілген сөздерден сөйлем құраңыз.
— досын • мұқият • тыңдайды • ол
— бір-бірін • жақсы • түсінеді • олар
— досына • сенеді • ол
— қиын кезде • досын • қолдайды • ол
— өзгелердің • құрметтейді • пікірін • ол
— ортақ • келеді • келісімге • олар
— достық • сақтайды • қарым-қатынасты • олар
3. Жағдаятқа сәйкес жауап беріңіз.
Жақшадағы етістіктік үлгіні сөйлемде өзіңізге сәйкес тұлғада қолданыңыз.
— Досыңыз сізге маңызды мәсесін айтып отыр. Оның сөзін қалай тыңдайсыз? (тыңдайды)
— Досыңыздың көңіл күйі өзгергенін байқадыңыз. Оның жағдайын қалай түсінуге тырысасыз? (түсінеді)
— Досыңыз сізге маңызды ақпаратты сеніп айтты. Сіз оның сенімін қалай бағалайсыз? (сенеді)
— Досыңыз қиын жағдайда қалды. Оған қалай қолдау көрсетесіз? (қолдайды)
— Әңгімелесу кезінде сіздің пікіріңізбен келіспейтін адам болды. Оның көзқарасына қалай қарайсыз? (құрметтейді)
— Екі дос бір мәселе бойынша әртүрлі пікірде. Ортақ шешімге қалай келуге болады? (келісімге келеді)
— Досыңызбен қарым-қатынасты ұзақ уақыт сақтау үшін не істейсіз? (сақтайды)
4. Ойды жалғастырыңыз.
— Мен адамды жақсырақ түсіну үшін…
— Өзара сенім…
— Нағыз дос қиын жағдайда…
— Пікіріміз сәйкес келмеген кезде…
— Өзге адамның көзқарасын құрметтеу…
— Ортақ келісімге келу үшін…
— Достық қарым-қатынасты сақтау үшін…
5. Шағын мәтін жазыңыз.
«Мен үшін шынайы достық деген не?»
8—10 сөйлемнен тұратын шағын мәтін жазыңыз.
Мәтінде кемінде бес етістіктік үлгіні қолданыңыз:
— тыңдайды;
— түсінеді;
— сенеді;
— қолдайды;
— құрметтейді;
— келісімге келеді;
— сақтайды.
Өз ойыңызды жай ғана тізбектемей, пікіріңізді себеппен және мысалмен негіздеңіз.
Бекіту сұрақтары/ Рефлексия
— Жаңа ортаға келген адам адамдармен қарым-қатынасты неден бастағаны дұрыс?
— Адамды мұқият тыңдау оны түсінуге қалай көмектеседі?
— Өзара сенім қандай әрекеттер арқылы қалыптасады?
— Достықты нығайтуда қолдаудың қандай маңызы бар?
— Пікірлер сәйкес келмеген жағдайда өз көзқарасыңды қалай білдірген дұрыс?
— Неліктен өз пікіріңмен келіспейтін адамның көзқарасын құрметтеу маңызды?
— Ортақ келісімге келу үшін адамдарға қандай дағдылар қажет?
— Достықты сақтау үшін адамдардың үнемі бірге болуы міндетті ме? Неліктен?
— Адамның өмірі өзгерген кезде достық қарым-қатынас қалай өзгеруі мүмкін?
— Осы модульдегі қай етістіктік үлгі күнделікті қарым-қатынаста сіз үшін ең маңызды? Неліктен?
Кейс-стади/ Ситуационный анализ
Жағдаят: Жаңа ортадағы қарым-қатынас
Сіз жаңа жұмыс орнына келдіңіз. Ұжымдағы адамдар бір-бірін бұрыннан жақсы таниды, ал сіз ешкімді жақын білмейсіз. Алғашқы күндері әріптестеріңіздің қалай жұмыс істейтінін, бір-бірімен қалай қарым-қатынас жасайтынын бақыладыңыз.
Бірнеше күннен кейін маңызды жұмыс мәселесіне байланысты екі әріптесіңіздің арасында келіспеушілік пайда болды. Екеуі де өз пікірін дұрыс деп санайды. Сіз бұл жағдайда бір тарапты бірден қолдамай, жағдайды түсінуге тырысуыңыз керек.
Тапсырмалар
1. Тыңдау
Алдымен не істейсіз? Екі адамның пікірін түсіну үшін қандай сұрақтар қоясыз?
2. Түсіну
Әр адамның көзқарасын түсіну үшін нені ескеру қажет? Олардың пікіріндегі негізгі айырмашылықты анықтаңыз.
3. Құрметтеу
Егер сіздің ойыңыз екі әріптестің пікірінен де өзгеше болса, өз көзқарасыңызды қалай білдіресіз?
4. Келісімге келу
Екі тараптың да мүддесін ескеріп, ортақ шешімге келудің бір жолын ұсыныңыз.
5. Қолдау
Әріптестеріңіздің біріне моральдық немесе іс жүзіндегі қолдау қажет болса, не істей аласыз?
6. Сенім мен қарым-қатынасты сақтау
Осы жағдайдан кейін әріптестер арасындағы сенімді және жұмыс қарым-қатынасын сақтау үшін не маңызды?
Қорытынды тапсырма
Осы жағдаят бойынша 8—10 сөйлемнен тұратын өз шешіміңізді жазыңыз.
Жауабыңызда жағдайды қалай түсінгеніңізді, қандай әрекет жасайтыныңызды және неліктен солай әрекет ететініңізді түсіндіріңіз.
Кемінде бес етістіктік үлгіні қолданыңыз.
Мини-талқылау
Төмендегі пікірлердің біреуін таңдаңыз және өз көзқарасыңызды негіздеңіз.
1. Нағыз достық әрқашан келісуден емес, бір-бірін түсінуден басталады.
2. Жақсы дос ең алдымен тыңдай білуі керек.
3. Сенім бір күнде қалыптаспайды.
4. Өзара құрмет жоқ жерде шынайы достықты сақтау қиын.
5. Қиындық достықтың беріктігін көрсетеді.
Өз таңдауыңызды кемінде екі дәлелмен түсіндіріңіз.
Жауабыңызда осы модульде меңгерген етістіктік үлгілердің кемінде үшеуін қолданыңыз.
Жауабыңызды 6—8 сөйлеммен құрастырыңыз.
Эксперттік тест/ Экспертный тест
Әр жағдаятты мұқият оқып, ең орынды әрекетті таңдаңыз.
1. Сіз жаңа ұжымға келдіңіз. Әлі ешкімді жақсы танымайсыз.
A) Бірден өз пікіріңізді айтып, басқалардың қалай қабылдайтынына мән бермейсіз.
Ә) Көбірек тыңдап, адамдарды және жаңа ортаны түсінуге тырысасыз.
Б) Ешкіммен сөйлеспей, тек өз жұмысыңызбен айналысасыз.
2. Досыңыздың пікірі сіздің көзқарасыңызға сәйкес келмейді.
A) Оның сөзін бөліп, өз пікіріңізді бірден дәлелдеуге тырысасыз.
Ә) Әңгімеден бас тартып, бұл мәселені талқыламайсыз.
Б) Әуелі оның пікірін тыңдап, көзқарасын түсінуге тырысасыз, кейін өз ойыңызды айтасыз.
3. Досыңыз сізге қиын жағдайын айтып берді.
A) Оны тыңдап, жағдайын түсінуге тырысып, қажет болса қолдау көрсетесіз.
Ә) Мәселені өзі шешуі керек деп ойлап, араласпайсыз.
Б) Бірден өз шешіміңізді ұсынып, оның пікірін тыңдамайсыз.
4. Екі дос бір мәселе бойынша келісе алмай отыр.
A) Біреуінің пікірін дұрыс деп қабылдап, екіншісін тыңдамайсыз.
Ә) Екі жақтың пікірін тыңдап, ортақ келісімге келудің жолын іздейсіз.