- -
- 100%
- +
Малика. ( бакъала хиллачух дийцар )
(Цайевзачу нохчийн йоь1ан сий лерина! Дала г1азот къобалдойла цуьнан!)
– Малика, самайала, хьалаг1атта, сан йо1! Нанас хьайна мел мерза йуург йина хаий хьуна! Хаза йовхачу сискалийн хьожа ца кхета хьуна! Деттина дакъийна жижиг… т1оберам…
Йалх шо кхаьчначу Маликина т1ейог1ий нанас гилгаш доху, цуьнан самайалар дайн хилийта, самукъане хилийта. Х1аваэ йаьлча санна, мархах месаш х1акхалуш, бовхачу малхо хьоьстуш хета, самукъане йелалуш хьалаг1отту Малика. Нанас шовдана хи схьадуттуш, шен горгачу хазачу, к1айн йуьхьах и сирла хи туху йо1а, сабана хьожа йог1уш к1айн гата хьокху цо, ненан карара схьаоьций! Нана къовллий марайуллу… нана йоьлу шен йо1ах самукъадолуш… Малика йоьлу… йоьлу…
Шелоно, мацалло 1овжийначу кийрано самайоккху ворх1, барх1 шо кхаьчна хира долуш йолу Малика. Гонаха 1аьржа йу х1инца, а, х1ара хьаьрчина йижина чохь 1уьллаш долу, жимачу тоьланах тера ор… наха нехаш д1акхуьйсучу меттиган гена доцуш коьллашна йуккъехь ду и ор! Жимчу йо1а ша даьккхина ду и ор… Шен кегийчу куьйгашца… м1араш а кегъеш… г1орийначу лаьттахь, нехан керта уллохь! Оьрна чу буха кхийсина цхьацца бехчалгаш, чах х1уманаш хиларна, бухахь шел ца ло йо1, набарах йоллушехь, кхин самайалан ца кхуьуш, ха хорцу цо, шелъелла аг1о бухахь жимма йохйалийта…
Самайаьллачу йо1ана х1инца а шена хезаш хета шен ненан аз… Амма мацалло кхин а ч1ог1а 1овжийначу кийрано г1ийла аз долийта йоь1ан… наха д1акхийсинчуьра, шена карош йолчу йуучу х1уманах тера хетайелла, х1уманаш йиина 1аржйина жима горга батт. «Суьйрана меттигерчу казахаша д1акхоьссинчу нехашна йуккъехь х1умма а йац техьа, мацалла 1ехо!» – дагадог1у Маликина. Амма шен тоьлийначура шелонах кхоьруш и хьалаг1атта ца ло.
Дависа х1ай Дуьне! Шело а, мацалла а, шайн къовсамехь, 1ожаллийна шийла кхаъ беш, аша х1окху дуьнена чуьра д1а мел дадийна, д1акхаьллина жима а, доккха а са!
Жимчу Маликина Дала, ша и малик санна, х1ора буса доийтуш цхьа месала ж1ала дара… Маликас шен дайн 1едалехь ц1е, а тиллинера цунна «Борз» аьлла. Малика шийлачу буьйсана г1ора ца йойтуш, йо1ана улло… цуьнан миска букъ бохбеш охьадуьжура и… Наггахьа Маликина даь1ахк, а йохьура цо… уьстаг1ан… бежанан… масана хуьлу и, ж1аьлина карош. Хьекъален ж1аьло, дукха хьолахь, оцу даь1ахкана т1ехь ца хууш йисина йолу чохчам, жижгах дисина парду а ша хьа а ца деш йо1ана схьадохьура… Маликас шен кегийрачу цергашца даь1ахкана т1ера шега йаккхалуш йолу х1ума схьайаьккхича, т1аккхий бен и даь1ахк ша ца 1овшура «Борзас», «къаршт!» бохуш кегга а йеш.
Маликина шен йалсамане санна болу Даймохк, нана х1ора буса г1енаха гора. Х1ара бера дара… х1ара ца кхетара, и шен «йалсамане» стенга йахана… х1унда и шегара д1айаьккхина… хьан и д1айаьккхина! Маликина дагадог1ура, наггахь г1енаха, а гора, шен да салташа букът1е тоьпийн йуьхьагаш а 1уьттуш, не1арах ара а ваьккхина д1авигина…Ша шийла мохь аьлла т1аьхьа йедича, шена салтийчо тоьхна тоьпан хен… Ца кхетара бера: х1унда д1а вигина дада, х1ун вон дина цо! И санна дика дада х1окху дуьненчохь ма вацара! Ткъа нана… оцулла дика адам х1окху дуьненчохь хилан йиш йацара! Ткъа ша х1ун вон динера… беро…хьанна! Оццула къизалла берана хьан йинера! Мила ву и х1окхуьнан дайх бисина, йалсмане санна болу мохк, дайх дисина ц1ено чу шайн боьха лара, а йехьна 1аш верг! Х1ара бера казахех йисина нехашна т1е охьа, а кхоьссина, дуьненахь ирсе вехаш верг мила ву!
Маликина х1инца, а диц ца деллера, бежнийн хьожа йог1учу вагонашна чу а доьхкина шаьш шийлачу махка схьа далийна, эрна ара охьакхийсина а! Шен дас а, нанас а лаьттаха тоьла йаьккхина, шаьш пхи бера лайн т1е охьа а ховшийна. Новкъахь бераш, баккхийнарш бехчалгашна йуккъе а хьарчийна вагона чуьра охьа бохуш… Маликина ца хаьара уьш цамгарша, шелоно байъина нах буй! Дас йаьккхинчу тоьлийна чохь, шелоной, мацаленой шен кхо йиший, цхьа ваший къиза д1аэцар, а диц ца деллера берана! Уьш а дуьхьала х1уьттура Маликина г1енаха… цара Маликига, х1ора буьйсана, сискалан йуьхк йоьхура… хи а… Ваша Маликел а жима вара… и массарел а хала велира… Маликин йуьхьадуьхьала лаьтта цуьнан б1аьргаш, цамгаро б1арзвина, 1аржделла б1аьргаш. Г1енаха, а вог1у Маликина дуьхьала жима ваша иштта, дош ала де а доцуш, б1аьргаш схьахьежош 1уьллу и… т1аккха цо и шен б1аьргаш д1акъовлу, доккха са а доккхий, кхин чу ца оза даьккхина доккха са…
Дада цхьанхьа тоьлийна чуьра араваьлла кхин вуха ца веъира… ша д1авахале, Маликина улло а хиина, кхуьнан коьртаха куьйг а хьоькхуш дикка 1ийра и… д1авахара… Дукха хан йалале йовлучу тоьпийн г1овг1а хезича санна хийтира Маликина. Дада кхин вуха ца веъира. Нана, массарел мерза нана, дадийн не1ар мачийн не1 кхехкадеш… цунах йина «чорпа» а шена ца йууш… Маликина и хьежайеш 1ийра…
Казахаш… йоккха зудий, воккха стаг а дагавог1у Маликина… Х1окху тоьлийна чохь нах бууш болу нах болуш санна тоьлийна чу хьаьжира уьш… Кхин чу бахка ца баьхьаш… шайн буйнара йовлакхана йуккъера цхьа дуьнена мах болуш… бепиган хьожа а йохьуш баьхкинера уьш! Нана-м йацара царна г1илакхана а дуьхьала йалан де долуш! Шен нохчийн г1иллакхах ца йолуш, шен т1аьххьара ницкъа гулбина, к1егара-м хиира и… г1ийла ластабинчу кортийца баркалла, а элира цо воккхачу стагана а, йоккхачу стагана а. Кест-кестта бахкар ца хуьлучух тера дара оцу казахийн йоккхачу стеган, воккхачу стеган… Амма Малика х1инца дийна хилар, х1окху шен «тоьлийн» чохь 1уьллуш йелахь а, оцу казахийн баккхийчу нехан деганлазам бара!
Арахь жимма йохйеллера, Дикка хан йаьллера казахаш ца бог1у… Нанас шена ца йууш, Маликина хьежош лаьттина йалта чекхдаьлла дикка хан йара… Маликин нана, масех де, а дара, меттаха ца йолуш 1уьллу. Малика кхин мацалла тоха са, а ца хилла, дас, нанас йаьккхинчу тоьланачуьра ара а йаьлла, генара йурт йолчу аг1ора схьайеара. И йурт йолчу аг1ора схьаоьхуш хиллачух тера дара казахийн йоккха стаг, а, воккха стаг а… Малика т1аьхьа кхийтира… и оьзда баккхийн нах казахаш Дала шена д1аэцна хилар. Буьйсана йуьрта схьакхаьчначу йо1ана дуьххьара хьожа кхеттарг х1ара, наха чохь йисина цхьацца нехаш д1акхуьйсу меттиг йара. Цхьа месала ж1аьла дара х1окхузахь шена ижу лохуш доллуш. Ж1аьла кхераделира, йо1 мацало б1арзйина хилар гуш дара, ж1аьлина а! «Борз!», «Борз!», – аьлла йо1 йистхилча, ж1аьло ц1ога а хьовзош, доттаг1алла т1еийцира. Маликас, а шена цхьа амал бира адмаша д1акхоьссинчух! Гена йоцуш, коьллашна йуккъехь, адмех къайлайала меттиг а карийра йо1ана. Шен дас, нанас йаьккхина тоьла санна, лаьттаха ор даьккхира йо1а, эххар, а ша, са а кхачийна оцу ор чохь шена наб кхетталца. «Борз» ца хиллехьара, сахуьленга йера йу, йац, а ца хаьара жима Малика. Йо1ана наб кхетча, ж1аьла улло а деъна, йо1ана къинхетам хуьлуш улло охьадижира.
Мацалло самайаьккхира Малика дикка малх лакхабаьлча. Урамехула д1аса лелаш нах бара, генайоцуш аьчканекъан ши аса а йара, жимо ц1ерпошта хьалха соцу ц1а а дара. Нохчийн йо1 нахана гуш наха д1акхийсинчу х1умана улло ца йахара! И урамехула йолаелира, шен т1ера тишделлачу духарах эхь а хеташ. Ц1ерпоштана т1ера охьабиссинчу нахана цхьацца йуург йохка, жима базар йина, охьахевшина зударий бара. Малика ша муха йоьду а ца хууш оцу зударшна хьалха йахара. Шаьш «йалсаманехь», шайн ц1ахь долуш, нанас кечбечу кхачан инзаре хаза хьожа кхийтира йо1ана. Саца ца луш, ша муха йоьду а ца хууш, зударшна улло а йахана, Малика сецира. Нохчийн йо1ана куьйг кховдор х1ун ду ца хаьара, саг1адехар! Шайн х1ума йохка, нахе шайний, шайний т1екхевкхаш бохкучу зударшна Малика ган а ца гора. Оцу зударшна ца хаьара, шайна хьалха лаьтташ йолчу нохчийн йоь1ан дахар, и шаьш духкуш долчу рицкъанах доьзна дуй! Дукха лаьттира Малика, оцу инзаре хазчу хьожа йог1учу рицкъане хьоьжуш. Цхьана зудчо, ц1аьххьана т1ехь б1аьрг а сацабина, човхийра йо1:
– Хьуна х1ун оьшу! Д1айала хьалхара, х1ума оьцуш верг къахкаво ахьа хьайн духарца!
Нохчийн йо1 ца кхийтира шега буьйцчу оьрсийн маттах. И кхетачахь а йацара цхьанна а дуьнент1ера маттах, йо1 ирахь латталуш йацара мацалла! Шега дуьйцург хезаш а йацара и!
– Немцо-м йац хьо? – хаьттира, зударийн мог1аралехь лаьттачу цхьана зудчо?
Малика ца кхийтира, и зуда шега луьйш йу йа йац а ца кхийтира.
Немцо зуда, шен т1е киса кхоьссинчу богий чуьра цхьаъ-м схьа а эцна, нохчийн йо1ана улло йеира. Йо1ана коьртаха куьйг, а хьаькхина, йовха йолуш т1ера 1а а г1уьттуш йолу, ши пиряжка кховдийра немцо зудчо Маликига. Маликас, шен оьздалла гойтуш, корта ластийра
Конец ознакомительного фрагмента.
Текст предоставлен ООО «Литрес».
Прочитайте эту книгу целиком, купив полную легальную версию на Литрес.
Безопасно оплатить книгу можно банковской картой Visa, MasterCard, Maestro, со счета мобильного телефона, с платежного терминала, в салоне МТС или Связной, через PayPal, WebMoney, Яндекс.Деньги, QIWI Кошелек, бонусными картами или другим удобным Вам способом.