Свабодная ад Глен Элбі

Раздзел 1. Рашэнне бацькі

Доктар Джон Уотсан сядзеў у сваім глыбокім скураным крэсле, але не знаходзіў спакою. Манатонны стук дажджу па шыбе толькі ўзмацняў гнятлівую цішыню ў кабінеце, а за акном прыцемак павольна паглынаў Рыджэнт-стрыт, ператвараючы кэбы, што праязджалі міма, у размытыя цені, падобныя да прывідаў. Ужо некалькі тыдняў гэты горад, які ён калісьці любіў за яго ўпарадкаваны хаос, здаваўся яму варожым, поўным нябачных пагроз. Ён адчуваў гэта гэтак жа выразна, як адчуваў бы набліжэнне сэпсісу ў пацыента – па няўлоўных прыкметах, па агульнай атмасферы ліхаманкавага напружання.

Перад ім на масіўным дубовым стале, побач са стосам медыцынскіх часопісаў, ляжала тое, што пазбавіла яго сну – тры ананімныя лісты. Папера была таннай, газетнай, літары – груба выразанымі з розных выданняў. Першы з'явіўся месяц таму. «Дзейнасць вашай нябожчыцы жонкі не забытая. У яе засталіся даўгі». Ён спаліў яго ў каміне, назіраючы, як полымя пажырае пачварныя літары, і спісаў усё на трызненне вар'ята. Другі прыйшоў праз тыдзень, падсунуты пад дзверы. «Спадчына Мэры Уотсан небяспечная. Асабліва для яе дачкі». Трывога халоднай змяёй зварухнулася ў грудзях. Ён перачытаў яго дзясяткі разоў, спрабуючы знайсці хоць нейкі сэнс, хоць нейкую зачэпку. Трэці ліст, атрыманы сёння раніцай, быў прысудам, які не пакідаў месца для сумневаў: «Мы ведаем, дзе яна гуляе пасля школы. Дзяўчынкам з такімі вачыма, як у Мэры, не варта хадзіць у адзіноце».

Вочы. Зялёныя, пранізлівыя, поўныя той жа неўтаймоўнай дапытлівасці, што была ў яго нябожчыцы жонкі. Лізі. Яго Лізі. Сэрца сціснулася ад ледзянога ўколу страху. Гэта была ўжо не абстрактная пагроза. Гэта было прамое, дакладнае ўказанне. Яны сочаць за ёй.

Ён устаў і падышоў да каміна, дзе над каміннай паліцай вісеў партрэт Мэры, напісаны алеем за год да яе смерці. Яна была бліскучым навукоўцам, хімікам, чыя прага да вывучэння рэдкіх раслін і іх уплыву на нервовую сістэму межавала з апантанасцю. Уотсан, як хірург, чалавек дакладнай, матэрыяльнай навукі, паважаў яе працу, але ніколі да канца не разумеў яе спецыфікі. Яна казала пра «заспакаенне ўстрывожаных розумаў», пра «новы седатыўны сродак на аснове раслінных алкалоідаў», і для яго гэта гучала як высакародная навуковая мэта, хай і крыху туманная. Ён і ўявіць не мог, што за гэтым фасадам хаваецца бездань. Пасля яе раптоўнай, хуткаплыннай смерці ад «шкарлятыны» шэсць гадоў таму ён быў раздушаны горам. Ён прыняў афіцыйны дыягназ, таму што любая іншая думка была б невыноснай. Ён замкнуў яе невялікую хатнюю лабараторыю, склаў яе навуковыя запісы ў скрыні, зачыніў гэтыя дзверы, пакінуўшы ўсё як ёсць. Ён не хацеў варушыць рану. Цяпер ён разумеў – гэта была яго галоўная памылка. Мінулае не знікла. Яно проста чакала свайго часу.

Цяжкі грукат у дзверы прымусіў яго здрыгануцца.

– Сэр, да вас прафесар Блэквуд.

Уотсан на імгненне прыплюшчыў вочы. Алістэр Блэквуд-старэйшы. Стары сябар, калега Мэры… і гэтая думка непазбежна выклікала ў памяці вобраз ягонага сына, Алістэра-малодшага. Бацька і сын – два полюсы адной навукі: Алістэр, прагматык да мозгу касцей, для якога вынік заўсёды апраўдваў сродкі, і Алістэр, малады ідэаліст, які ўвесь час казаў пра этыку і «згубны шлях» даследаванняў бацькі. Зрэшты, цяпер яму патрэбны быў менавіта старэйшы Блэквуд – рэспектабельны прафесар батанікі з бездакорнай рэпутацыяй. Чалавек, якому ён давяраў. Магчыма, адзіны чалавек у Лондане, з кім ён мог бы абмеркаваць гэта.

– Прасі, Джэймс.

Прафесар Блэквуд увайшоў у кабінет – высокі, сівавалосы, з дагледжанай барадой і вачыма, у якіх свяціўся востры розум. Ён заўсёды выглядаў спакойным і грунтоўным, як стары дуб.

– Джон, дарагі мой, – яго голас быў мяккім і спагадлівым. – Прабач за позні візіт. Я атрымаў тваю запіску. Ты гучаў устрывожана.

Уотсан моўчкі паказаў яму на лісты, што ляжалі на стале. Блэквуд надзеў пенснэ і ўважліва, нетаропка прачытаў кожны, яго твар рабіўся ўсё больш сур'ёзным. Ён доўга маўчаў, пастукваючы пальцамі па стале.

– Нягоднікі, – нарэшце вымавіў ён, акуратна складаючы аркушы. – Гэта шантажысты, Джон. Або нешта горшае. Яны ведаюць пра апошнія, неапублікаваныя працы Мэры і думаюць, што змогуць на гэтым нажыцца.

– Але што ім трэба? Яе даследаванні былі законнымі! Яна працавала над заспакаяльным!

– Для нас з табой – так. Але для жоўтай прэсы… Уяві сабе загалоўкі: «Жонка вядомага хірурга стварала прэпараты, што ўплываюць на розум». Яны раздуюць скандал, змяшаюць праўду з бруднай хлуснёй. І Лізі… яна апынецца ў самым яго цэнтры. Яе імя будуць паласкаць на кожным рагу.

Блэквуд падышоў да Уотсана і паклаў руку яму на плячо. Яго дотык быў сяброўскім, але цяжкім.

– Джон, я шмат думаў з таго часу, як ты згадаў пра першы ліст. У гэтай сітуацыі ёсць толькі адно правільнае рашэнне. Дзяўчынку трэба на час зберагчы. Адправіць туды, дзе яе ніхто не знойдзе. У месца з бездакорнай рэпутацыяй, абсалютна закрытае і бяспечнае.

– Але куды? – з адчаем спытаў Уотсан. – Усе школы ў Лондане навідавоку. Любы можа даведацца, дзе яна вучыцца.

– Я ведаю такое месца, – сказаў Блэквуд, і яго голас гучаў абсалютна шчыра і пераканаўча. – Пансіён Сэнт-Агата. Ён ніяк не звязаны з нашымі з Мэры старымі даследаваннямі, гэта зусім іншая ўстанова. Ён фінансуецца адным з найстарэйшых арыстакратычных фондаў, там жалезная дысцыпліна і найлепшыя рэкамендацыі. Я асабіста за яго ручаюся, Джон. Яго ўзначальвае міс Грын, жанчына старой загартоўкі, з бездакорнай рэпутацыяй. Там яе ніхто не кране. Гэта будзе яе крэпасць, пакуль мы з табой тут, у Лондане, не разбяромся з гэтымі вырадкамі.

Для Уотсана, змучанага страхам і бяссонніцай, гэта прагучала як паратунак. Думка пра тое, што яго дачка будзе ў бяспецы, пад абаронай чалавека, якога ён ведаў і паважаў, была адзіным святлом у гэтым тунэлі. Ён не ведаў, што Сэнт-Агата – гэта ўсяго толькі «прыёмны пункт», філіял таго самага шатландскага праекта, які загубіў ягоную жонку. Ён не ведаў, што стары сябар вядзе яго проста ў пастку.

– Добра, – сказаў Уотсан, і яго голас дрыгнуў ад палёгкі і болю адначасова. – Я згодны. Я пагавару з Лізі заўтра.

Ён, з любові і страху, сам аддаў дачку ў рукі тых, ад каго спрабаваў яе абараніць. Калі Блэквуд сышоў, Уотсан яшчэ доўга стаяў ля акна, гледзячы на мокрыя, бліскучыя вуліцы. Дождж спыніўся, але туман зрабіўся яшчэ гусцейшым. І ў гэтым тумане яму ўвесь час мроіліся цені. Цені мінулага, якія цяпер няўхільна будуць пераследаваць яго дачку.

Раздзел 2. Размова і развітанне

На наступную раніцу пасля візіту прафесара Блэквуда сняданак у доме Уотсанаў прайшоў у гнятлівай цішыні. Лізі, з яе абастpонай назіральнасцю, адразу адчула перамену. Бацька быў не проста задуменны, як гэта часта бывала, – ён быў адхілены, нібы знаходзіўся за нябачнай сцяной. Ён механічна нашмароўваў масла на тост, але яго позірк быў скіраваны ў пустэчу. Ён не чытаў газету, што было для яго амаль неймаверна.

– Тата, штосьці здарылася? – спытала Лізі, адкладаючы сваю кнігу. – Ты не дакрануўся да гарбаты. Яна астыла.

Доктар Уотсан павольна апусціў нож. Ён узняў вочы на дачку, і ў іх была такая сумесь болю, любові і віны, што ў Лізі на імгненне перахапіла дыханне.

– Нам трэба пагаварыць, Лізі, – сказаў ён, і голас яго быў нязвыкла глухі. – Калі ласка, пройдзем у мой кабінет.

Яны перайшлі ў яго кабінет. Пах скуры, старых кніг і антысептыку сёння здаваўся задушлівым. Бацька сеў у сваё крэсла, а яе пасадзіў насупраць.

– Лізі, я прыняў рашэнне, – пачаў ён, старанна падбіраючы словы. – Табе трэба на пэўны час з'ехаць з Лондана. Я знайшоў для цябе вельмі добры, вельмі бяспечны пансіён. Сэнт-Агата.

Словы «добры» і «бяспечны» ён вымавіў з такім націскам, што яны прагучалі як хлусня.

– З'ехаць? – перапытала Лізі, адчуваючы, як холад распаўзаецца па яе жылах. – Але чаму? Я… я штосьці зрабіла не так?

– Не, мая дзяўчынка, што ты! – ён ледзь не ўскрыкнуў. – Ты ні ў чым не вінаватая. Справа… справа ўва мне. У некаторых справах з мінулага.

– У якіх справах? – Лізі не збіралася здавацца. Яна бачыла, як ён нервова церабіў ланцужок ад гадзінніка. – Што адбываецца, тата?

– Лондан на нейкі час стане небяспечным месцам, і я не магу рызыкаваць табой.

– Гэта звязана з мамай? – спытала яна ціха, і гэтае пытанне прымусіла яго здрыгануцца.

– Збольшага, – ухіліста адказаў ён, адводзячы позірк. – Гэта складана, Лізі. Калі ласка, проста даверся мне. Гэта часова.

– Даверыцца? – у яе голасе прагучала абурэнне. – Тата, мне чатырнаццаць гадоў! Ты хочаш выслаць мяне з дому, нічога не патлумачыўшы! Я маю права ведаць! Нам хтосьці пагражае?

– Лізі, спыні, – яго голас зрабіўся больш строгім. – Маё рашэнне канчатковае. Ты паедзеш у Сэнт-Агату. Прафесар Блэквуд запэўніў мяне, што гэта найлепшае месца.

– Прафесар Блэквуд? Мамін калега? З якога гэта часу ён вырашае, што для мяне лепей? Ты штосьці ад мяне хаваеш! – яна ўскочыла са стула.

– Елізавета, сядзь! – грыкнуў ён. І адразу ж змякчэў. – Прабач. Паслухай… Гэта датычыцца даследаванняў тваёй маці. Былі пагрозы. Я сам не да канца ўсё разумею, але я ведаю, што пагрозы рэальныя, і яны скіраваныя на цябе. Адправіць цябе ў закрыты пансіён – гэта адзіны спосаб гарантаваць тваю бяспеку.

Яна глядзела на свайго бацьку і бачыла напалоханага чалавека, які спрабуе схаваць яе, замест таго каб змагацца.

– А ты? Ты застанешся тут, у «небяспечным Лондане»?

– Я павінен. Я павінен усё высветліць.

– А я павінна сядзець у клетцы, як канарэйка, і чакаць? – яе голас дрыжаў ад крыўды. – Я думала, мы каманда.

– Мы і ёсць каманда! Менавіта таму ты павінна мне дапамагчы і зрабіць тое, што я прашу, – ён устаў і падышоў да яе, паклаўшы рукі ёй на плечы. – Калі ласка, Лізі. Дзеля мяне. Дзеля памяці мамы.

Апошнія словы зламалі яе супраціў. Яна апусціла галаву, хаваючы слёзы. Яна падпарадкавалася. Не таму, што паверыла. А таму, што зразумела – спрачацца бессэнсоўна. Ён прыняў рашэнне.

Цяжкае, гнятлівае маўчанне павісла ў кабінеце. Лізі сядзела, сціснуўшы кулакі, адчуваючы горкую сумесь крыўды і бяссілля. Яна прайграла. Прайграла не ў спрэчцы, а ў сутыкненні з яго непахіснай бацькоўскай уладай. Ён не чуў яе аргументаў, ён чуў толькі ўласны страх. І гэты страх прымусіў яго збудаваць сцяну паміж імі. Упершыню ў жыцці яна адчула сябе па-сапраўднаму самотнай, не зразуметай самым блізкім чалавекам.

– Добра, – нарэшце прашаптала яна, не падымаючы вачэй. – Я паеду.

Яна ўстала і выйшла з кабінета, не азірнуўшыся. Кожны крок па знаёмым калідоры аддаваўся ў сэрцы болем. Гэта быў не проста сыход у свой пакой. Гэта быў сыход у сябе.

Зборы былі павольнымі і маўклівымі. Яна дастала чамадан і пачала механічна складаць у яго рэчы. Кожная сукенка, кожная кніга здаваліся часткай мінулага жыцця, якое ў яе адбіралі. Вось том вершаў Кітса, які яны чыталі разам з бацькам халоднымі вечарамі. Яна паклала яго ў чамадан. А вось зборнік апавяданняў Эдгара По… Яна адклала яго ўбок. Занадта балюча. Яна адчувала сябе здраджанай.

Бацька ўвайшоў у яе пакой. Ён моўчкі назіраў за яе зборамі, і ў яго маўчанні было больш роспачы, чым у любых словах. Ён працягнуў ёй невялікую аксамітную скрыначку.

– Гэта… гэта пакінула для цябе твая маці. Яна хацела аддаць, калі табе споўніцца шаснаццаць. Але, думаю, цяпер самы час.

Лізі адкрыла скрыначку. Унутры, на падушачцы са збляклага шоўку, ляжаў срэбны медальён. Той самы, што быў на фатаграфіі мамы. Гэты жэст, гэтая спроба прымірэння пасля іх сваркі, растапіў лёд у яе сэрцы. Яна моўчкі зашпіліла ланцужок на шыі. Гэта быў не проста падарунак. Гэта было замірэнне.

На наступную раніцу зылкі лонданскі туман ахутваў вуліцы. Экіпаж чакаў ля дома. Развітанне на ганку было скамечаным і балючым. Уотсан моцна абняў дачку.

– Будзь разумніцай, Лізі, – прашаптаў ён ёй у валасы. – Слухайся настаўніц. І… пішы мне. Кожны тыдзень.

– Я буду, тата, – адказала яна, стрымліваючы слёзы.

Яна села ў карэту, і фурман зачыніў за ёй дзверцы. Апошняе, што яна ўбачыла, – гэта постаць бацькі на ганку. Ён не махаў ёй рукой. Ён проста глядзеў, як экіпаж раствараецца ў смузе, адвозячы адзінае, што было яму дарагое, у месца, якое ён лічыў паратункам, не ведаючы, што адпраўляе яе ў самае сэрца цемры.

Раздзел 3. Сцены Сэнт-Агаты

Экіпаж звярнуў з Блумсберы-стрыт, і туман, здавалася, зрабіўся яшчэ гусцейшым, ператварыўшыся ў вязкае малочнае марыва, якое глушыла гукі і сцірала абрысы будынкаў. Лізі прыціснулася лбом да халоднай, вільготнай шыбы, узіраючыся ў шэрую пустэчу. Бацька сказаў, што пансіён знаходзіцца ў прыстойным раёне, але гэтыя вуліцы выглядалі закінутымі, непрытульнымі. Раптам з туману, нібы нос прывіднага карабля, выłупілася масіўная жалезная брама. За ёй, у шэрай смузе, узвышаўся пансіён Сэнт-Агата.

Велізарны будынак, з яго шпілямі і павітымі плюшчом сценамі, нагадваў не школу, а закінуты гатычны сабор. Ён ціснуў не памерамі, а сваёй атмасферай – халоднай, замкнёнай, быццам само гэтае месца не жадала гасцей і захоўвала ўнутры цяжкую, векавую таямніцу. Лізі міжволі сцепанулася, хоць у карэце было цёпла.

Дождж, які дагэтуль толькі імжэў, цяпер паліў з новай сілай. Фурман, захутаны ў непрамакальны плашч, адчыніў дзверцы.

– Прыехалі, міс.

Падол сукенкі Лізі імгненна намок, а валасы прыліплі да скроняў. Пакуль яна выходзіла, рыпенне брамы працяла паветра, як лязо нажа, – рэзкае, нязмазанае, варожае. Гэты гук быў першым «прывітаннем» пансіёна.

Раптам дзяўчынка адчула, што на яе нехта глядзіць. Яна ўзняла галаву. Дзясяткі вузкіх, высокіх вокнаў былі падобныя да прыжмураных вачэй, якія сачылі за кожным яе крокам. Гэта было ірацыянальнае, дзіцячае пачуццё, але яно было настолькі моцным, што Лізі захацелася схавацца назад у карэту.

Жвір зарыпеў пад чаравічкамі, калі яна пайшла па алеі да галоўнага ўвахода. Акуратныя, ідэальна падстрыжаныя кусты па краях здаваліся наўмысна вычварнымі, нібы прырода тут таксама была падпарадкавана строгай, нежывой дысцыпліне. Каменныя гаргуллі на фасадзе здзекліва ўсміхаліся, іх скрыўленыя твары, здавалася, шапталі: «Сардэчна запрашаем у клетку». І Лізі падумала: а ў гэтага месца ж ёсць зубы.

Унутры пахла мэблевай паліроўкай, уелістай волкасцю і старой паперай. Вестыбюль патанаў у паўзмроку, цяжкія аксамітныя парцьеры на вокнах стрымлівалі і без таго слабое, шэрае дзённае святло. Пажылая пакаёўка з абсалютна абыякавым, каменным тварам сустрэла Лізі і, не вымавіўшы ні слова, павяла яе па шырокай лесвіцы на другі паверх, яе крокі былі бязгучнымі на тоўстым дыване. Лізі чула толькі грукат уласнага сэрца.

Там, у кабінеце з высокай столлю, што гублялася ў цемры, за масіўным дубовым сталом сядзела міс Эвеліна Грын. Высокая жанчына з ледзяным позіркам і выправай, годнай генерала, пільна вывучала Лізі, нібы вырашала, ці паддаецца гэты новы «матэрыял» апрацоўцы.

– Міс Уотсан, – вымавіла яна роўным, ціхім голасам, у якім не было ні кроплі цеплыні. – Сардэчна запрашаем у пансіён Сэнт-Агата. Спадзяюся, вы гатовыя стаць годнай выхаванкай нашай установы.

Пры згадванні прозвішча яе тон ледзь заўважна змяніўся, а ў шэрых вачах мільганула іскра – не злосці, але вострай, асабістай цікавасці. Нібы гэтае прозвішча было для яе не пустым гукам, а старым, незакрытым рахункам.

– Правілы тут простыя, – працягвала яна, сшчапіўшы тонкія пальцы ў замок. – Пад'ём – а шостай раніцы. Малітва. Сняданак. Англійская літаратура, французская мова, матэматыка, гісторыя, этыкет. Пасля абеду – музыка, рукадзелле, выяўленчае мастацтва. Увечары – агульная малітва. Адбой а дзявятай. Парушэнні не дапускаюцца і строга караюцца. Вам зразумела?

– Так, мэм, – ціха адказала Лізі, адчуваючы, як у жываце сціскаецца тугі вузел.

Пакаёўка правяла яе ў спальню – малюсенькі пакой з двума вузкімі ложкамі і пацёртым дываном. На адным з іх, скрыжаваўшы ногі пад сябе, сядзела дзяўчынка – бледная, з вялікімі, спалоханымі вачыма і доўгімі цёмнымі косамі.

– Я – Анабэль Лі, – прашаптала яна. Яе голас быў тонкі і дрыжаў, як павуцінка на ветры. Калі яна падняла руку, каб паціснуць Лізі далонь, пад рукавом яе сукенкі мільгануў свежы, ліловы сіняк, які яна тут жа паспешліва прыкрыла. – Сардэчна запрашаем, – дадала Анабэль, амаль вінавата. У яе позірку Лізі ўбачыла не проста трывогу, а бязмоўную, адчайную мальбу аб дапамозе.

Пазней, у адзіноце, раскладваючы свае нешматлікія рэчы, Лізі дастала фатаграфію бацькі і схавала яе пад падушку. Сэрца балюча сціснулася. Цяпер яна разумела: ён адправіў яе сюды не дзеля ўрокаў этыкету. Ён спрабаваў яе схаваць. Але, здаецца, адправіў проста ў пашчу да ваўка.

Ноч накрыла Сэнт-Агату, як цяжкая, вогкая коўдра. У калідоры пачуліся нечыя крокі. Дзесьці далёка рыпнулі дзверы. Вецер выў за вокнамі, і ў гэтым выцці чулася нешта большае, чым проста непагадзь. Сціскаючы ў руцэ медальён, які так зацікавіў міс Грын, Лізі прашаптала ў цемру:

– Я буду моцнай, мама. Я ўсё даведаюся. Абяцаю.

А за сценамі яе новага пакоя, за строгімі малітвамі і правіламі, затаіліся чужыя сакрэты. Пансіён Сэнт-Агата чакаў – не як дом, а як лабірынт, з якога, магчыма, не было выйсця.

Раздзел 4. Першыя дні і назіранні

Цяжкія дубовыя дзверы класа матэматыкі рыпнулі, калі Лізі пераступіла парог. Дваццаць пар вачэй адначасова павярнуліся ў яе бок, і дзяўчынка адчула, як па спіне прабег халадок. Шэрагі парт, выбудаваныя з хірургічнай дакладнасцю, былі запоўненыя вучаніцамі ў аднолькавых шэрых сукенках з туга накрухмаленымі белымі каўнерыкамі. Іх спіны былі ненатуральна прамымі, нібы да хрыбетніка кожнай была прымацаваная нябачная сталёвая спіца.

У гэты момант ёй здалося, быццам яна апынулася ў тэатры марыянетак, дзе ўсе лялькі ўжо завучылі свае ролі, а яна – спазнелая глядачка, якую раптам выштурхнулі на сцэну без сцэнарыя. Нават паветра тут здавалася шчыльным, як стары пергамент, на якім раз за разам перапісвалі адны і тыя ж непарушныя правілы.

– Міс Уотсан? – раздаўся халодны, адточаны голас. Ля дошкі стаяла высокая жанчына з завостраным, нібы дзюба драпежнай птушкі, носам і тонкімі, моцна сціснутымі вуснамі. Яе цёмная сукенка, зашпіленая пад самае горла, здавалася працягам строгай атмасферы класа.

– Так, мэм, – адказала Лізі, стараючыся, каб голас гучаў упэўнена, як вучыў бацька.

– Я міс Блэктарн. Займіце вольнае месца ля акна, побач з міс Лі.

Лізі накіравалася да ўказанай парты, дзе сядзела худзенькая Анабэль. Тая ледзь заўважна пасунулася, вызваляючы месца, і, перш чым Лізі паспела сесці, крадком прамакнула вочы карункавай хустачкай. Лізі апусцілася на жорсткую лаву, стараючыся не выдаць разгубленасці. Дзяўчынкі вакол зноў ператварыліся ў каменныя статуі. Ні позірку, ні ўздыху. Цішыню парушаў толькі рып пёраў па паперы і лёгкі пах прамоклай воўны, крэйды і чагосьці няўлоўна стрыманага, быццам увесь клас баяўся дыхаць занадта гучна.

На дошцы акуратным почыркам былі выведзеныя складаныя ўраўненні, але Лізі не магла засяродзіцца на лічбах. Яе ўвагу прыцягнула напружаная цішыня, якая не была заспакаяльнай. Гэта была цішыня страху. Міс Блэктарн пачала ўрок, яе голас гучаў манатонна, як цікавенне вялікага падлогавага гадзінніка ў холе. Лізі разгарнула сшытак і зрабіла выгляд, што запісвае, але краем вока сачыла за суседкай. Анабэль увесь час церабіла каўнерык сукенкі, быццам ён яе душыў, а калі міс Блэктарн праходзіла міма іх парты, дзяўчынка здрыгвалася так, нібы чакала ўдару.

Лізі адчула, як у грудзях сціснулася нешта халоднае. Яна ўспомніла, як аднойчы бацька казаў ёй, што самыя страшныя раны – не тыя, што на скуры. «Ёсць позіркі, ад якіх хочацца схавацца мацней, чым ад кулака», – сказаў ён тады, разглядаючы нейкую газетную выразку. Лізі раптам падумала, што гэтае месца поўнае такіх позіркаў.

У дальнім шэрагу сядзела бялявая дзяўчына, якая трымалася асабліва прама. Яе залацістыя локаны былі ўкладзеныя ў бездакорную фрызуру, а на каўнерыку паблісквала маленькая брошка ў выглядзе пчалы – адзінае ўпрыгожанне, якое Лізі заўважыла сярод шэрай уніформы. Дзяўчына злавіла позірк Лізі і ледзь заўважна ўсміхнулася, ад чаго па спіне прабег непрыемны халадок. Усмешка была без намёку на радасць – хутчэй, яна нагадвала тонкую расколіну на парцаляне: зграбную, але прадракаючую разбурэнне.

– Міс Уотсан, – голас міс Блэктарн прагучаў рэзка, як пстрычка бізуна, – калі вы так уважліва вывучаеце ўбранне класа замест дошкі, магчыма, вам удасца рашыць гэтае ўраўненне для нас?

Усе позіркі зноў скіраваліся на Лізі. Яна адчула, як запалалі шчокі. Гэта была відавочная правакацыя, пакаранне за няўважлівасць. Яна паднялася і падышла да дошкі. Пальцы дрыжалі, калі яна ўзяла крэйду, але гады дадатковых заняткаў з бацькам, які лічыў матэматыку найлепшай гімнастыкай для розуму, не прайшлі дарма.

Яна хутка рашыла задачу, стараючыся не звяртаць увагі на пільны позірк настаўніцы. Яна адчувала, як унутры прачынаецца нешта ўпартае. Яна рабіла гэта не дзеля пахвалы – дзеля ўласнай годнасці. Быць здольнай, нягледзячы на страх, – значыць, быць свабоднай. Так вучыў яе бацька. І з кожнай лічбай, выведзенай на дошцы, яна нібы вяртала сабе частку адабранай у яе апоры.

– Гм-м… – міс Блэктарн сціснула вусны яшчэ мацней. – Сядайце. Наступным разам я чакаю большай увагі да ўрока і меншай… да назіранняў.

Вярнуўшыся на месца, Лізі заўважыла, як Анабэль крадком паказала ёй вялікі палец, схаваўшы руку пад партай. Гэта быў першы прыязны жэст, які яна ўбачыла ў пансіёне. Маленькі знак – але ў гэтай ледзяной атмасферы ён значыў шмат. Як агеньчык свечкі ў цёмным склепе. Лізі сціснула вусны і, хай незаўважна для іншых, але кіўнула ў адказ.

Раздзел 5. Агонь і туман

Світанак ледзь прасачыўся скрозь высокія вокны, афарбаваўшы каменныя пліты сталовай у колер старога волава. Дзень пачаўся не з гуку, а з яго адсутнасці. Месца Анабэль за сталом пуставала. Але пустэча была няправільнай. Яе ложак раніцай быў не проста пусты – ён быў ідэальна, бездакорна засланы, нібы яго гаспадыня не проста сышла, а была сцёртая, яе сляды акуратна замеценыя. Гэтая стэрыльная акуратнасць палохала больш, чым скамечаныя прасціны.

Па зале, разам з парай ад аўсянкі, папоўз ледзь чутны шэпт. Лізі адчувала на сабе дзясяткі позіркаў – сумесь страху і хваравітай цікаўнасці. Яна ведала, што павінна нешта зрабіць, але яе ўласнае цела здавалася чужым і непаслухмяным. Думкі мітусіліся, чапляючыся за абрыўкі ўспамінаў: сіняк на руцэ Анабэль, яе спалоханы шэпт. Калі адна са старэйшых выхаванак, праходзячы міма, кінула ёй зацкаваным голасам: «Яе выклікалі ў медыцынскае крыло… на спецыяльную працэдуру», – свет для Лізі звузіўся да аднаго пункта. Да адной мэты.

Яна знайшла Клару Харынгтан у музычным класе. Тая не грала, а проста сядзела перад масіўным раялем, гледзячы на свае рукі, што ляжалі на маўклівых клавішах. Яе звычайна бездакорная выправа была напружаная, як струна, гатовая лопнуць.

– Яны забралі Анабэль, – голас Лізі быў хрыплым.

Клара не азірнулася.

– Я ведаю. Сёння чацвер.

Яе голас быў пазбаўлены эмоцый, але яе пабялелыя костачкі, што з сілай учапіліся ў край раяля, гаварылі пра многае.

– Мы павінны яе выцягнуць, – настойвала Лізі, падыходзячы бліжэй.

– Выцягнуць? – Клара нарэшце павярнулася, і ў яе вачах мільганула пагарда. – Уотсан, ты наіўная дурніца. Адсюль не ўцячы. Яны зламаюць цябе так, што ты забудзеш, як дыхаць.

– Лепей задыхнуцца, спрабуючы, чым дыхаць гэтай хлуснёй! – амаль выкрыкнула Лізі. – Яны прыйдуць па кожную з нас. І па цябе таксама, якім бы ўплывовым ні быў твой бацька. Яны прыйшлі па маю маці.

Згадка пра маці прымусіла Клару здрыгануцца. Яна адвяла позірк.

– Год таму ў мяне была сяброўка, – нечакана вымавіла яна глуха, нібы гаварыла сама з сабой. – Элеанора. Яна любіла смяяцца. Занадта гучна, як казала міс Грын. Аднойчы яе таксама выклікалі… Яна вярнулася. Але гэта была ўжо не Элеанора. Гэта была лялька з яе тварам. Яна глядзела скрозь мяне і не пазнавала. Праз тыдзень яе «забралі бацькі». Я бачыла, як яна сыходзіла. Яна нават не азірнулася.

У яе голасе не было слёз, толькі выпаленая дашчэнту пустыня. Цяпер Лізі зразумела. Гэта была не проста пыха. Гэта была браня, выкаваная са страху і страты.

– Я не дазволю ім зрабіць тое ж самае з Анабэль, – цвёрда сказала Лізі. – І я не спраўлюся адна. Мне патрэбная твая дапамога.