ხუთი სახლი ყაზბეგის ქუჩაზე.

Глава 1.

ოლიმპიადა ყაზბეგის ქუჩაზე

(თხრობა ნინოს პირიდან)

ქუჩიდან, ბიბლიოთეკის ფანჯრიდან გაჩნდა ნაცნობი, სისხლის გამყინავი გუნდი.

– ნი-ნო! და-ტო-ო! – მღეროდა, ბულბულივით, ჩვენი დედა ნანული. – თუ ერთ წუთში ცოცხლებს და მშივრებს არ გნახავთ, ხვალ კინოში ფეხით წახვალთ, ავტობუსისთვის ათი კაპიკის გარეშე!

– გიორგი, სანდრო! – მაშინვე შემოუერთდა მას მარიანა კასიაშვილი. – მე მთელი ქუჩის ყურება არ ვაპირებ! გესმით?

– ლევან! – ჩამორჩენილად შეუდგა ნათელა სანიშვილი. – მოდი სახლში და ლიაც ქუჩიდან წამოიყვანე.

მისაღებში კარის მიღმა წამით სიჩუმე ჩამოვარდა. მამაკაცების კამათიც კი შეწყდა ამ ულტიმატუმის წინაშე. მერე ბიძინას ხმა გაისმა: – აბა, მამაკაცებო, როგორც ჩანს, ჩვენი ჩემპიონატი დროებით შეწყვეტილად გამოცხადდება. დედა-ბუნების ძალები ჩვენს წინააღმდეგ არიან.

ჩვენ, თითქოს გვეწვეს, გავვარდით გასასვლელისკენ. ჩვენი ეზოს ოლიმპიადა ყოველთვის ასე მთავრდებოდა – არა მსაჯის სასტვენით, არამედ დედების მოწოდებით.

მაგრამ ეს, როგორც მერე მივხვდი, მხოლოდ ანტრაქტი იყო.

ნამდვილი მოქმედება, ჩვენი ეზოს დრამატურგია, დაახლოებით ოცდაათ წუთში დაიწყო. მას ერქვა ესტაფეტის ჯოხის დიდი გადაცემა, იგივე აჭამე მეზობელი.

დედა, ღუმელთან მდგარმა და ქვაბში ლობიო რომ ურია, შემობრუნების გარეშე მითხრა: – ნინო, მიაკითხე ჭანიშვილებს. უთხარი, ტვინის აქტივობისთვის. და შენიშვნა, მალულად – ის მათი ბილიარდის მაგიდა, მტვერი ხომ არ დაფარულა, სანამ ისინი ბურთებს ურტყამენ?

წავედი. ბიძია ბიძინა ქვრივი იყო. ყველა მეზობელი აჭმევდა მას. თავისი თანამდებობით ის დიდი ხნის წინ შეეძლო დაქორწინებულიყო, მაგრამ მას აჩერებდა ის, რომ ამან შეიძლება ლუკაზე იმოქმედოს.

ჭანიშვილების მისაღებში ისევ ბურთების ქნევა და ხმები ისმოდა. ბიძინამ კარი გააღო, ბილიარდის ჯოხი ხელში ეჭირა. – დედისგან. ლობიო. ფიქრის... ფიქრის პროცესებისთვის, – გამოვწურე მე. მან გაიღიმა, თიხის ქოთანი რომ მიიღო. – ოჰ, გადაეცი ნანულის დიდი მადლობა. მოდესმე შემოვიდეს ყავაზე მეზობლებთან ერთად. ამ ხმაურიანი შეკრების გარეშე, – თავი ქნა მისაღებისკენ, საიდანაც სანდროს წამოძახილი მოდიოდა: დიახ, შენთვის დახუჭული თვალებით მოვიგებ!. გასაგები იყო, რომ მამაკაცები არსად წასულიყვნენ.

მერე დათო წავიდა, რომელმაც სანიშვილების ოჯახს მიათრია აჯაფსანდალი, თეფში გუშინდელი გაზეთ პრავდათ რომ ჰქონდა დახურული. – დეიდა ნათელა! თქვენთვის... ბოსტნეული ნიგვზის სოუსით! ჩვენგან! – გამოიტანა მან, გაახსენდა, როგორ უწოდებდა დედა ამ კერძს სტუმრების დროს, და მაშინვე მიიღო ყველის წრე პასუხად.

მერე კი ჩვენი სამზარეულოს ზღურბლზე გამოჩნდა გიორგი. ის იდგა, ფეხიდან ფეხზე გადადიოდა, ფოლგაში გახვეული მუჭით, საიდანაც კვამლისა და მამაკაცური შეთანხმების სუნი მოდიოდა. – დედისგან... მწვადი. მამამ დღეს კარგად ნადირობდა, – ჩაიბურტყუნა გიორგიმ, ისე იქცეოდა, თითქოს ჩემს მზერას ვერ ამჩნევდა. ნადირობდა ჩვენს ეზოს სლენგზე ზუსტად იმას ნიშნავდა, რაც მოკლა (თამაშში).

– უთხარი სანდროს მადლობა, – თქვა დედამ, შეკვრა რომ მიიღო. – და რომ დროა არა მარტო მწვადის ნადირობა, არამედ გივის ინსტიტუტში მოწყობაც. თორემ უკვე ორი წელია დივანს გვერდით უსვამს... – და გადასცა გიორგის დედას ჩვენი გომის თეფში სანიშვილების ყველით.

გიორგი გაწითლდა. კარამდე გავაცილე, დედის შემდგომი წინასწარმეტყველებებისგან რომ მეხსნა. კიბის უჯრედზე ის უცებ გაჩერდა და სწრაფად თქვა, ისე, თითქოს რაღაც სამარცხვინოში ეღიარებინა:

– იცი, ნინო... მე ხანდახან მეგონება, რომ ჯობდა, ყველა ერთად ვჭამოთ. აი ეს ყველაფერი. და ლობიო, და მწვადი, და აჯაფსანდალი... ერთ მაგიდასთან. მობეზრდა ყოველ ჯერზე კურიერივით სირბილი სახლიდან სახლში.

მე გავიცინე. წარმოდგენა ძალიან აბსურდული იყო. – წარმოგიდგენია ეს? – ვთქვე მე. – ყველა მეზობელი ერთ მაგიდასთან? ისინი ერთ საღამოში მთელ მეზობლობის ისტორიას განიხილავენ, სამ პოლიტიკურ სისტემას ააშენებენ და გადაწყვეტენ, როგორ უნდა ეთამაშა ის გაცდენილი ბურთი კუთხეში!

– მაგრამ... – ჯიუტად გაიმეორა მან. – ამ გადაცემების გარეშე... და სულელური მინიშვნებების გარეშე. – ის გულისხმობდა დედას მინიშნებას გივიზე. და, დამშვიდობების გარეშე, წავიდა სახლში.

ქალაქი მახარაძე, მაყვანეთის რაიონი, ყაზბეგის ქუჩა. ამ ქუჩაზე დავიბადე და გავიზარდე. და მთელი ჩემი ბავშვობა, მას შემდეგ რაც ხუთი წლის გავხდი და დედამ პირველად გამიშვა ქუჩაში, იზომებოდა არა წლებით, არამედ სიყვარულით – ამ ქუჩის და მისი მოსახლეების მიმართ.

ჩვენი მშობლები. რა ახლოს იყო ეს. ისინი ჩხუბობდნენ საზღვრის გამო, კამათობდნენ პოლიტიკაზე, ამაყობდნენ შვილებით, მაგრამ ძნელ წუთში პირველები მიჰქონდათ მეზობლებს თეფში ხაჭაპურით ან ქოთანი ლობიოთ. ჩვენ, ბავშვები, უბრალოდ ვცხოვრობდით ამ დროში, არ გვიფიქრია, რა ძნელად ხვდებოდათ ისინი ეს ყველაფერი, და რომ ოდესმე დრო შეიცვლიდა კალაპოტს.

ჩვენ, ამ ხუთი სახლის შვილები, ბედმა ერთ განუყრელ კომპანიად აგვრია. ჩვენ უბრალოდ არ გავიზარდეთ ერთ ქუჩაზე – ჩვენ ვიზრდებოდით ხუთივე სახლში. შევდიოდით უკაკუდ, ვჭამდით ერთი სუფრიდან, გვეძინა იქ, სადაც ღამე დაგვხვდა. ჩვენი ყველა მშობელი იცნობდა ჩვენს ჩვევებს, რომელი იყო ზარმაცი, რომელი მშვიდი ბავშვი. სათამაშოები საერთო გვქონდა, ყველა წიგნს კი ერთად ვკითხულობდით. და 1980 წლის ზაფხულისთვის, როცა ყველა ფანჯრიდან მოსკოვის ოლიმპიადისას ნიკოლოზ ოზეროვის ხმა ისმოდა, ჩვენ უკვე ერთ მთლიანობას ვქმნიდით.

ლუკა. ყველაზე ჭკვიანი ადამიანი მსოფლიოში, ჩვენი ადგილობრივი გენიოსი. ყველაზე უზრუნველყოფილი ჩვენს ქუჩაზე. მის სახლში იყო ცალკე ბილიარდის მაგიდა და იაპონური ტელევიზორი ვიდეომაგნიტოფონით – ტექნოლოგიის მწვერვალი მთელი ქუჩისთვის, იქნებ ქალაქისთვისაც კი. ლუკა ცოტას ლაპარაკობდა, ყველას ოდნავ ზემოდან უყურებდა, მაგრამ მისი მდუმარე, ყველაფრის გამგები ყოფნის გარეშე ჩვენი სამყარო არასრულფასოვანი იქნებოდა.

ლევან. ჩვენი მშვიდი იდეების გენერატორი, მოსიარულე ენციკლოპედია სათვალეებით. მამის გარდაცვალების შემდეგ ის დედამისის, ნათელას, და პატარა დის საყრდენი გახდა, მაგრამ ჩვენთვის ის უბრალოდ ლევანი დარჩა – ის, ვინც ყოველთვის დაგვეხმარებოდა ამოცანის ამოხსნაში, ველოსიპედის ჯაჭვის შეკეთებაში და ამის შესახებ არავის მოუთხრობდა.

გიორგი. რაინდი შიშისა და საყვედურის გარეშე. თუ ლევანი ფიქრობდა, გიორგი მოქმედებდა – მყისიერად, ცხარედ, უკანმოუხედავად. ის სამართლიანობისთვის ნებისმიერ ჩხუბში ერეოდა და მე ისე მიყურებდა, თითქოს ვიყავი ბროლის ვაზა, რომლის დაცვაც მთელი ქვეყნის წინაშე შეჰფიცა, მაგრამ მამაჩემივით მასწავლიდა.

მამუკა. ჩვენი მარადიული ენერგია, ხმამაღალი სიცილი და ყველაზე წარმოუდგენელი ისტორიების წყარო. ის პირველი მოიტანდა ეზოში ახალ კასეტებს ფილმებითა და მუსიკით, შესანიშნავად ცეკვავდა და ნებისმიერის გამხიარულება შეეძლო. მის გარეშე ძალიან წყნარი იქნებოდა.

და მე, ნინო. მარადიული პრობლემა სახლში. ეშმაკი ქვედაკაბაში. არა წარჩინებული, როგორც ჩემი უფროსი და ნონა, არა მზეთუნახავი, მაგრამ, როგორც დედა ამბობდა, ირონიით. ჩემი მთავარი სკოლა იყო არა სახელმძღვანელოები, არამედ ნათესავები და მეზობლები, ოთხი მეგობარი და ჩვენი ქუჩა, რომელზეც ჩვენი ხუთი სახლი იდგა.

ახლა, ალბათ, ძნელი წარმოსადგენია, მაგრამ მაშინ არც ინტერნეტი გვქონდა, არც მობილური ტელეფონები, არც ეს თქვენი გაჯეტები. მაგრამ ყველაფერი დანარჩენი გვქონდა.

გვქონდა მდინარე ბჟუჟა, სადაც მთელ ზაფხულს ვატარებდით, ვბანაობდით მდინარეში და ვიწვებოდით ბრტყელ ქვებზე. გვქონდა ველოსიპედები, რომლებზეც მიმოაკლებდით მიდამოებს, ვიპყრობდით უცნობ მიწებს მეზობელ მაყვანეთამდე. გვქონდა ფეხბურთი მეზობელი ქუჩების ბიჭებთან, საიდუმლო თათბირები ლუკას ბიბლიოთეკაში, სადაც მთელ მსოფლიოს ვიპყრობდით და მთელ თავისუფალ დროს ვატარებდით – ჯერ თამაშებითა და წიგნებით, მერე მუსიკის მოსმენითა და ფილმების ყურებით. ჩვენ ერთად გავიზარდეთ. კავშირის ძაფები ჩვენს ვერანდებს შორის წლიდან წლამდე ძლიერდებოდა, ერთმანეთში იხლართებოდა, ქმნიდა ძლიერ, უხილავ ქსოვილს. მე მიყვარდა ეს დრო. დრო, როცა ხეები მაღლები მეჩვენებოდნენ, ცა – უფრო ახლოს, მომავალი – ისეთი ნათელი, რომ მისი დანახვა შეიძლებოდა ჩვენს ხუთ სახლს შორის ბალახზე წოლისას.

ჩვენ მაშინ არ ვიცოდით, რომ ძალიან მალე ცხოვრება შეამოწმებდა ამ ძაფების სიმტკიცეს. რომ გაზრდა არ არის მხოლოდ ახალი გრძნობები, არამედ პირველი დანაკარგებიც. რომ ჩვენი იდეალური წონასწორობა მალე დაარღვევდა ჩვენზე დიდ რაღაცას.

მაგრამ ეს მერე მოხდება. ახლა კი 1980 წლის ზაფხული იდგა, მოსკოვის ოლიმპიადა ქუხდა, და მთავარი მოვლენები სწორედ აქ ხდებოდა – ყაზბეგის ქუჩის ხუთ სახლში, სადაც ყოველი დღე პატარა ცხოვრება იყო, ჩვენ კი მისი მუდმივი, ბედნიერი გმირები ვიყავით.

და მთავარი სასწაული ჩვენს ქუჩაზე იყო ტელევიზორი ჭანიშვილების სახლში. არა მათ მისაღებში, სადაც ჩვენ, ბავშვებს, შესვლა განსაკუთრებული მოწვევის გარეშე აკრძალული გვქონდა, არამედ პატარა ოთახში, რომელსაც ლუკა სიამაყით ბიბლიოთეკას უწოდებდა. იქ, სამაჯურაზე, იდგა ტელევიზორი JVC და ვიდეომაგნიტოფონი, კოსმოსური აპარატივით! და იმ დღეს ეს სასწაული მოსკოვს აჩვენებდა. ნამდვილს. ფერთას.

ჩვენ, თაგვებივით, ჩავტიოტეთ ოთახში: მე, ლევანი, მამუკა და გიორგი. ლუკა არ იყო, ის ჩვეულებისამებრ ჭადრაკის კლუბში იყო. გიორგი ისე დაჯდა, რომ ჩვენი სკამები ჩაჯდომილიყო. ჩვენს შორის სულ ერთი სანტიმეტრი ჰაერი იყო, რომელიც იმ დღეს ძალიან მოუხერხებელი მეჩვენა. გიორგიმ იდაყვი მიყო და განზე გაწეულა.

გო-ო-ოლი! საბჭოთა კავშირის ნაკრების წარმოუდგენელი თამაში! – მოდიოდა ტელევიზორიდან ნიკოლოზ ოზეროვის ხმა. მაგრამ მას ახშობდა ხმის ფონი, რომელიც ოდნავ ღია კარის თხელ ნაპრალში აღწევდა.

მისაღებიდან, სადაც მწვანე სუკნოზე ბილიარდის მაგიდასთან მამაკაცებმა თავიანთი, ეზოს ოლიმპიადა მოაწყვეს, ისმოდა ფრაზების ნაფლეთები, ბურთების ქნევა, მძიმე ამოსუნთქვები და სიცილის აფეთქებები.

– ალიოშა, მეგობარო! – ეს იყო გიორგის მამის, სანდრო კასიაშვილის, კარგი ღვინავით სქელი ხმა. – შენ ხომ შეშას არ ჩეხავ! ლამაზმანს ნახვრეტში აცილებ! ჯოხით, ნაჯახით კი არა!

მას მოჰყვა ჩემი მამის, ალიოშა ფასიეშვილის, მშვიდი, შერცხვენილი სიცილი და სახლის პატრონის, ბიძინა ჭანიშვილის, ეშმაკური ხითხითი. თამაში გრძელდებოდა. ჩანდა, რომ ამ ოთახში მსოფლიოს, ან, სულ მცირე, ჩვენი ქუჩის ბედი წყდებოდა.

დათო, რომელიც მატჩის ანგარიშის სანახავად შემოვიდა, გიორგის მამა გააბაზანა: – შენ ლამაზმანს ნახვრეტში აცილებ... – მერე კი, ჩემსკენ მიბრუნებულმა, ჩასჩურჩულა: – გაიგე? ბიძია სანდროს ლამაზმანი უკვე რამდენიმე წელია ხვრელში ვერ ხვდება. დედა ამბობს, თანამდებობის გამო თვალისწვდომა გაუფუჭდა. ზედმეტად მაღლა ზის.

ლევანმა ამოისუნთქა და სათვალეები გაისწორა: – ბილიარდი – სუფთა გეომეტრია. დაცემის კუთხე არეკვლის კუთხის ტოლია.

– ბიძია სანდროს კი, – არ ცხრებოდა დათო, – დაცემის კუთხე ყოველთვის მეზობელ ოთახში მიდის. ბოლოს ბურთი შენს ლიას კინაღამ დაარტყა.

ჩვენ გავიცინეთ, მივხვდით, რომ დათომ მცირეწლოვნობის გამო ვერ გაიგო დედას მინიშნება. მაშინ გიორგიმ გაჰკივლა, და ის აორთქლდა.

და ვიფიქრე, რომ ნიკოლოზ ოზეროვი, რა თქმა უნდა, დიდი კომენტატორია. მაგრამ ის ნამდვილად გაოცდებოდა, თუკი ჩვენი, ეზოს ოლიმპიადის გახმოვანება მოუწევდა. სადაც მთავარი შეჯიბრი არა ცურვაში ან სირბილშია, არამედ გვერდიგვერდ ცხოვრების უნარში, სადაც გამარჯვებული ის კი არ არის, ვინც ბურთს ჩააგდებს, არამედ ის, ვისი ლობიოც დღეს დანამატზე მოსთხოვეს. და სადაც ყველაზე რთული დისციპლინაა – მეზობლებისთვის დროულად მიიტანო საჭმელი, გზაში არ დაღვარო წვეთი ამ საერთო, ასეთი მყიფე სითბოსი!

Глава 2

ბებია მერიიდან

ჩვენ ვცხოვრობდით პატარა, მიწაში ჩაზრდილ სახლში ყაზბეგის ქუჩაზე. მამა ამბობდა: სამი ოთახი მაქვს და ყველა – გასასვლელია: სამზარეულოდან დარბაზში, დარბაზიდან თავის ტკივილში, თავის ტკივილიდან კი – ისევ სამსახურში. დედა დასძენდა: მაგრამ ჭერი მაღალი გვაქვს. როცა ალიოშას ვყვირი, ექო ხუთ წუთში ბრუნდება და მე ვასწრებ გაციებას. ზაფხულში ჩვენს სახლში თბილი კრამიტისა და ხარჩოს სუნი იდგა, ზამთარში – ნიგვზის შეშის კვამლისა და დარიჩინის. ხოლო იმ საღამოს მასში, სრულწონიანი სადღეგრძელოსავით, შემოიჭრა მერიის დაბის სუნი.

ბებია ისევე მოულოდნელად ჩამოვიდა, როგორც ყოველთვის – თითქოს მთისწინეთიდან ქარმა მოჰგვარა. მან თან ჩამოიტანა ჩანთა, სავსე სოფლის სასწაულებით: შეკვრა შებოლილი ყველი, ვაზის ფოთლებში გახვეული, ჩურჩხელა, ქვასავით მყარი, და წყვილი ნაქსოვი წინდები იდუმალი ორნამენტით, რომელშიც, თუ კარგად ჩახალხილდებოდი, ან ირემი გამოიკვეთებოდა, ანდა გეომეტრიული ყვავილი. მე და ნონას გაწვდო წყვილი საყურე – ხელნაკეთი, მძივებისა და მავთულისაგან.

– ატარეთ ჯანმრთელობაზე, შვილიშვილებო. ქალაქში, ხომ ასეთს არ ატარებთ, – თქვა მან, და თვალებში ეშმაკის ნაპერწკალი ჩაუბრწყინდა. – მე კი თქვენი ძმა მინდა ვნახო, როგორ გაიზარდა! დათომ სახე კრაჭუნა: მე რა? – შენ, მხედარო, – ბებიამ მხარზე ხელი დაარტყა, – მოთმინება. ბებიასთან ერთ ერთ ოთახში იცხოვრებ. გამოვცდი, ხომ არ ხვრინავ ისე ხმამაღლა, როგორც შენი ბაბუა, მას ცათა სასუფეველი. ის, ისე იყო, დათვს ბერგაში აღვიძებდა.

ღამით ჩვენი ოთახი ამიერკავკასიის რკინიგზის ფილიალად გადაიქცა. დათოს (ახლა უკვე ბებიას) საწოლიდან მოდიოდა მოზომილი, ტალღებით, ცხვირით ხმა. დათოს საწოლიდან – ჯაჭვის ხერხის ხმის ამოცდის მცდელობები. მე კი ვწექი და ვისუნთქავდი ამ სქელ, კარგ ღვინოსავით, ჰაერს – აბზინდა, ხმელი თარხუნა, სალაშქრო მორაგადის ჭვარტლი და რაღაც მიუწვდომელი ძველმანი, თითქოს ისტორიის სუნი.

– ბებო, – ჩავჩურჩულე მე, – შენგან... მთელი ცხოვრებივით სუნი ასდის.

სიბნელიდან გაისმა მისი სიცილი, კენჭების გადაგორებას რომ ჰგავდა.

– ჩემო გოგონავ, ეს ცხოვრება კი არ ასდის. ეს ნავთალინი იმედებისაგან, საკმეველი აუხდენელი ოცნებებისაგან და სამრეცხაო საპონი რეალობისაგან. სიბერე, ერთი სიტყვით.

ნონა, რომელიც მხოლოდ ისე იქცეოდა, თითქოს ეძინა (რომ უფრო ბრძენი ჩანდეს), ვერ მოითმინა:

– ნინო, მორჩი სუნთქვას, ლეკვივით. იკითხე რამე ჭკვიანი.

მე გავბუტდი.

– მე მნიშვნელოვანი კითხვა მაქვს! ბებო, როგორ მოთავსდნენ შენს... ასეთ ბრტყელ მუცელში მამა, ბიძა და ორი მამიდა? ისინი იქ, ალბათ, ქაშაყივით იყვნენ ქილაში!

დათამ ბალიშში ჩაკრული პირით აღმოხაჩინა. ბებია ჩუმად, კმაყოფილად გაიცინა.

– ოჰ, შვილიშვილო! მაშინ ჩემი მუცელი ბრტყელი კი არა, მწიფე გოგრასავით იყო – მრგვალი, მჭიდრო და მზეზე ბზინავდა. ბავშვები კი შიგ – თესლივით. იყოჩაღებოდნენ, კამათობდნენ, ვინ გამოვიდოდა პირველი. მამაშენი, ალიოშა, სულ ღვიძლში მხარს იშველიებოდა – მას მერე იქიდან ღვიძლი მტკივა. ვმუშაობდი, ჩემო ოქროვ. არა კონტორაში, სადაც ტვინი მჟავდება, არამედ მიწაზე, სადაც ტვინიც, ხელებიც და მუცელიც – ყველაფერი ერთ წვენშია.

– ხედავ? – ისევ შემოხმიანდა ნონა თავისი ნაზეპირი, დამრიგებლური ტონით, – შენი ბიოლოგია რომ კარგად გეცლო, იცოდი, საიდან იბადებიან ბავშვები. არაფერი ფანტასტიკური. ამ ტონმა, ამ მარადიულმა საყვედურმა მომავალი აკადემიკოსისა მე გამომიყვანა ჩემი თავიდან. გადავწყვიტე, მძიმე არტილერია ჩამეშვა.

– მაგრამ მე ვიცი, რომ შენთან საერთო საცხოვრებელში ამირანი ჟიგულით ჩადის! დედა დეიდა სოფიკოს ეუბნებოდა, რომ ის შენი პოტენციური საქმროა, შენ კი მასთან, მელასავით ვენახის წინ, კუდს აქნევ!

ოთახში სიჩუმე ისეთი სქელი გახდა, რომ მასში, ჩანდა, ყველის დაჭრა შეიძლებოდა დანით. მერე ნონამ ჩაიჩურჩულა, და მე გონებრივად მოვემზადე თავდასხმისთვის:

– ნინო, შენ პატარა მომწამვლელი ჭორიკანა ხარ! შენ მე...

მაგრამ მან ვერ დაასრულა. თხელი კედლის მიღმა, სადაც მშობლების ოთახი იყო, გაისმა ღრიალი, რომლისგანაც, მეჩვენა, ღამის მაგიდაზე ჭიქები აკანკალდა.

– გეფიცებით თქვენს მომავალ შვილებს! თუ ახლა მაშინვე სიჩუმეს არ მოვისმენ – გადაგაგდებთ ქუჩაში! – და, რისხვა წყალობად რომ შეეცვალა, მაშინვე დაამატა დამნაშავე ჩურჩულით: – დედა, მაპატიეთ, დედა. ღამე მშვიდობისა.

გავყინეთ. დათოც კი მოკვდა, მკვდარი რომ მიეჩვენებინა. მერე ნონამ, კბილებში: – ნინო, ისე გაგიშვილებ, რომ შენი შვილიშვილები მეკიკუნებენ. ბებია რომ არა...

– ჩუმად, ლომები, – გაისმა მშვიდი, მთის მდინარესავით, ბებიის ხმა. – ვეფხვს ულვაშები ნუ აუჩაჩუნებთ. თქვენი მამა მთელი დღეა ციფრებს, ცხვრებივით, უჯრებში აძოვრებს. ცხვრები კი, ისინი სულელები არიან, მიმოიფანტებიან. ის იჭერს მათ, აშენებს, ისინი – ფშვი-ი-ი და სხვა გრაფაში. მან ნერვები უნდა დაიზოგოს. და არა იმის მოსმენა, როგორ ჩაჩოქებენ ქათმები ბუდეზე.

მაგრამ მე უკვე მივფრინავდი, როგორც მატარებელი მოწყვეტილი მუხრუჭით.

– მან პირველმა დაიწყო! ის თავისი მარადიული ბიოლოგიით, ბიოლოგიით! თვითონ კი ამ ამირანთან...

კარი ისეთი ქონკანით გაიღო, რომ, მეჩვენა, მთელი რაიონი გაიღვიძა. ზღურბლზე იდგა მამა. ერთ ხელში – ჩვენი საბანი, მეორეში – ურყევი ნება.

– საკმარისია, – თქვა მან ყინულოვანი ტონით. – აივანზე. ორივე. სანამ არ დაჭკნებით. ბებიას ძილი წაგართვით.

ჩვენ, ცხვარივით (ისეთებივით, მამის ანგარიშიდან), მივბინდით ვერანდისკენ. მამამ საბნები გვაყარა და კარი ისე ჩააკეტა, თითქოს ფარაონის აკლდამას ალუქავდა. მივეყრდნოთ აჯიკის ქილებს. სახლიდან ისმოდა ბებიის ბუტბუტის მონოლოგი: უმცროსი – ცეცხლია, გოგო არა. ასეთებს ძველად სათხოვრად აძლევდნენ – რომ ქმარს მისი ხასიათი გაელესა, როგორც სათლის ქვა... და მამის დაღლილი ხმა პასუხად: დედა. ახლა ამას ინდივიდუალობას უწოდებენ. ეს მხოლოდ ინსტიტუტი კურნავს. ან ქორწინება.

ასფალტი, დილიდან საღამომდე მზით დალულაქებული, დნებოდა, და თვით მდინარე ბჟუჟაც კი, ჩანდა, ჩვეულებრივზე ზარმაცად მოედინებოდა. თავშესაფრის დრო იყო – სახლის სიგრილეში დამალულიყავი, ცივი ხელნაკეთი წვენი დაგელევნა და ძველი ამბები მოესმინა.

ლანჩისთანავე მოვრბივარ ქუჩიდან, როცა მზე ზენიტში იდგა და ციკადებიც კი ჩუმდებოდნენ. ნონა უკვე იქ იყო – იჯდა დაბალ ტახტზე, გარშემო ბალიშებმოწყობილი, და რაღაც სქელ ჟურნალს კითხულობდა. ოთახში მშრალი პიტნის, ძველი ავეჯის და კიდევ რაღაც მიუწვდომელი სუნი იდგა, რასაც მე ჩემთვის ბებიის სულს ვეძახდი – ყავის, საკმევლისა და ვაშლის ჩირის ნარევს.

– მოხვედი, მოძრაობავ, – ბებიამ თვალი ასწია ქსოვისაგან. პატარა, მშრალი, გასაოცრად ცოცხალი თვალებით, ის, ჩანდა, ყველაფერს ხედავდა – ფიქრებსაც, საიდუმლოებებსაც, და იმასაც კი, რაც ხვალ მოხდებოდა. – დაჯექი, ჭამას ხომ არ ისადილებ?

– ვჭამე, ბებო, – ჩავკოცნე ნაოჭიან ლოყაში და მის გვერდით მივჯექი. – მოსაწყენია. ცხელა. არაფერი მინდა.

– ოჰ, მოსაწყენია? – ბებიამ დააგო ქსოვა და ეშმაკურად მომაშტერდა. – მაშინ მოდი, გართობა გაგართოთ. ყავის ნალექზე. დიდი ხანია არ მიკითხავს, ხელები მქავს.

ნონამ ჟურნალი გადადო, მე გავიხარე. ბებია ბედისწერის ოსტატი იყო – მთელი ქუჩა მოდიოდა მასთან რჩევისთვის, როცა ის ჩამოდიოდა, თუმცა თვითონ უარს ამბობდა: ბედისმთქმელი კი არა ვარ, უბრალოდ ცოტას ვხედავ.

– თურქა მოიტანე, – ბრძანა ბებიამ, და მე სამზარეულოსკენ გავფრინდი.

ნახევარ საათში, როცა ყავა დალიეს და ფინჯნები ამოაბრუნეს სათეჭეროზე, რომ ნალექი კედლებზე ჩამოსდგომოდა, ბებიამ ჯერ ნონას ფინჯანი აიღო.

ის დიდხანს და თვალთათვალიებდა ახირებულ ნახატებს, ატრიალებდა ფინჯანს, და სახე სულ უფრო სერიოზულდებოდა.

– აბა, ბებო? – ვერ მოითმინა ნონამ. – რა არის იქ? ჩავაგორებ სესიას?

– შენი სესია ისე იქნება, როგორც საჭიროა, – ნელა, გაწყვეტილებით დაიწყო ბებიამ. – შენ ჩემთან ჭკვიანი ხარ, ყველაფერს ჩააბარებ. მაგრამ მერე... შეხვდები ადამიანს. მაგრამ აქაურს, ჩვენთაგანს. მაღალი, ღია, ხელები კეთილი. ის შენს ბედს შეგიცვლის.

ნონამ ცხვირი აიწეჩხრა: – ბებო, მე უნდა ვისწავლო და არა საქმრო ვეძებო. ისიც – მახარაძელები.

– ვინ გეუბნება საქმროზე? – ბებიამ წარბი ასწია. – მე ადამიანზე გეუბნები. იქნებ მეგობარი. იქნებ მასწავლებელი. იქნებ უბრალოდ გამვლელი, რომელიც საჭირო სიტყვას იტყვის. შენ სიფრთხილე – არ გაუშვა. – მან კიდევ ერთხელ გადაატრიალა ფინჯანი და უფრო ჩუმად დაამატა: – და კიდევ... ახალ წელს ფრთხილად იყავი. შეგიყვარდება.

– შემიყვარდება? – გამოაცხადა ნონამ. – ბებომ ისე თქვა, ისე იქნება.

ნონამ და მე ერთმანეთს გადავხედეთ. ბებიის წინასწარმეტყველებები ყოველთვის ახდებოდა, მაგრამ არასდროს – პირდაპირ. მათი ამოხსნა სჭირდებოდა, როგორც რთული რებუსის.

– ახლა შენ, – ბებიამ ჩემი ფინჯანი აიღო.

გავყინე. გული უფრო ხშირად მიცემდა. რაღაც მნიშვნელოვანს ველოდები – სიყვარულზე, ბედნიერებაზე, იმაზე, რასაც ყველა ბედისწერა ჰპირდება ახალგაზრდა გოგონებს.

ბებია დიდხანს უყურებდა. ძალიან დიდხანს. მერე თვალი ასწია ჩემკენ, და მის თვალებში გაბრწყინდა რაღაც უცნაური – გაოცებისა და შფოთვის ნაზავი.

– უცნაური საქმეა, – ჩაილაპარაკა მან. – ორი გზა გაქვს, ნინო. და ორი – არა შენი.

– როგორ? – ვერ გავიგე.

– აი, ასე. დგახარ გზაჯვარედინზე. მარჯვნივ წახვალ – ერთ ბედნიერებას იპოვი. მარცხნივ – მეორეს. არჩევანი კი უნდა გააკეთო. და არ შეცდე, რადგან უკან გზა არ იქნება.

– და ვინ არის იქ, ამ გზებზე? – პასუხი მოვითხოვე. – ადამიანები?

– ადამიანები, – თავი დაუქნია ბებიამ. – ორია. სულ სხვადასხვა. ერთი – ცეცხლივით, კაშკაშა, ცხარე, შეიძლება დაიწვა. მეორე – წყალივით, მშვიდი, ღრმა, შეიძლება დაიხრჩო. და ორივეზე მოგეცოდება. და საკუთარ თავზეც მოგეცოდება.

ზურგზე მოროს ციალი გამირბინა. ცეცხლი და წყალი. გიორგი და ლევანი. ისეთი მარტივი, ისეთი გასაგები. და ისეთი საშინელი.

– მესამე? – ამომაცდა თავიდან.

ბებიამ გაკვირვებული წარბები აიწია: – მესამე? რა მესამე?

– აბა... – ჩავიბნიე. – არასდროს იცი. იქნებ მესამეც არის?

ბებიამ ისევ ჩახალხილდა ფინჯანში, დაატრიალა, სუნიც კი ასჭერა, თითქოს იქ იყო პასუხი ჩაფლული. – არა, – თქვა მან ბოლოს. – მესამეს ვერ ვხედავ. მხოლოდ ორი. შენ, ისევე, ვიღაც მესამეს ელოდები?

– არა, – სწრაფად ვუპასუხე მე. – უბრალოდ ვკითხე.

მაგრამ ნონამ, უფროსმა, ყველაფერი გაიგო. მან ყურადღებით შემომხედა და არაფერი უთქვამს. მხოლოდ ეს საუბარი გადადო მეხსიერებაში – ყოველი შემთხვევისთვის.

ბებიამ კი იმ დროს ფინჯანი ამოატრიალა და დაფიქრებულმა მოკარა მისი კიდე. – კიდევ ვხედავ, ნინო, რომ ბევრი გკადრებს. გული გაქვს დიდი, ყველასთვის ყოფნის. მაგრამ აირჩევ? ეს არის ყველაზე რთული – არჩევანი. იმიტომ, რომ ერთს ირჩევ, მეორეს ყოველთვის კარგავ.

– თუ არ ავირჩევ? – ჩუმად ვკითხე.

– არ შეიძლება, – მოკვეთა ბებიამ. – ცხოვრება აირჩევს შენთვის, ისე, რომ თვითონაც არ გაიხარებ. ჯობია თვითონ აირჩიო. – მან ამოისუნთქა და ფინჯანი გადადო. – ზოგადად, შვილიშვილებო, ნუ იტვირთებით. ეს ყველაფერი – ცხოვრებაა. ბედისწერა კი... რა არის ბედისწერა? ის რუკასავითაა. რუკა – არ არის გზა, მასზე მხოლოდ სანახავია.

– შენ კი, ჩვენთან იქნები? – იკითხა ნონამ. – რჩევას მოგვცემ?

– მე ყოველთვის თქვენთან ვარ, – უბრალოდ თქვა ბებიამ. – გულში. თავში. თქვენ სიზმრებში. მაშინაც კი, როცა მე აღარ ვიქნები, მაინც გვერდით ვიქნები. დაიმახსოვრეთ ეს.

ყელში მომაწყდა. მე ჩავეხუტე ბებიას, ცხვირი მის რბილ მხარში ჩავყავი. – ბებო, ნუ ამბობ ასე. შენ კიდევ ასი წელი იცოცხლებ.

– ასი – არა ასი, მაგრამ რამდენიც მიწერია, იმდენს ვიცოცხლებ, – მომეფერა ბებია. – შენ კი დაიმახსოვრე დღევანდელი დღე. და ეს ფინჯანიც დაიმახსოვრე. შეიძლება ოდესმე გამოგადგეს.

ჩვენ კიდევ დიდხანს ვისხედით სიგრილეში, ვსვამდით პიტნის ჩაის, ვისმენდით ბებიის ისტორიებს ახალგაზრდობაზე, ომზე, სიყვარულზე. საღამოს კი, როცა მზე ჩავიდა და სიცხემ მოიკლო, მე და ნონა წავედით მამასთან მისასალმებლად.

– რა დაგემართა, ისე გაჩუმდი? – იკითხა ნონამ გზაში.

– ვფიქრობ.

– რაზე?

– არჩევანზე. შეცდომის – იმის მეშინია.

– შეცდომა არ არის საშინელი, – თქვა ნონამ. – საშინელი ის არის, არ სცადო. ბებია მართალია – იცხოვრე, სანამ ახალგაზრდა ხარ. არჩევანი კი... თვითონ მოვა. როცა საჭირო იქნება.

თავი დავუქნიე, მაგრამ სულზე უცნაური ნატამალი დარჩა. ცეცხლი და წყალი. გიორგი და ლევანი. მესამე? საიდან გაჩნდა ეს მესამე ჩემს თავში? და რატომ მიჩნდება მასზე ფიქრისას გული ისე ძლიერად, როგორც იმ ორის შეხედვისას?

პასუხი არ იყო. მხოლოდ თბილი ივლისის საღამო, ჭრიჭინების ჭიკჭიკი და გზა სახლისკენ, ვარსკვლავებით მოჭედილი.

დილით ბებია, გამგზავრებისას, მომეხვია და ჯიბეში ფული ჩადგა. აიღე, ჩემო მზევ. იყიდეთ რამე სულისთვის.

– მობრძანდით მერიაში, – უთხრა მან მე და ნონას. – ჩვენთან ჰაერი თქვენი, მტვრიანი კი არა. ჩვენთან ჰაერი – ჭაჭის პირველივე ყლუპსავითაა: ჯერ ახრჩობს, მერე გათბობს, მერე კი სიმღერა მოგენდომება. და ადგილები – იმდენი, რომ იმღერე, თუ იჩხუბე. მეზობლები მხოლოდ ღობის გადაღმა მოგცემენ რჩევებს, და არა ტელეფონით, არ ეჭორებოდნენ.

მან თვალები ნონას გადაავლო... და თვალები მისი ეშმაკურად გაბრწყინდა.

– და ამირანები არ გვყავს. მხოლოდ მწყემსები და ტრაქტორისტები. ჟიგულით – მხოლოდ კოლმეურნეობის თავმჯდომარეს ჰყავს.

ნონა ისე გაწითლდა, რომ შეიძლებოდა შუქნიშნად გამოეყენებინათ. მერე ჩვენ გავიცინეთ, და გუშინდელი მთელი ომი ამ სიცილში ჩაიხრჩო. დავპირდით. მაგრამ არ იყო ბედად.

როცა ტაქსი ვოლგა, შავ კვამლს რომ აფურთხებდა, გაუჩინარდა, მე ღრმად ამოვისუნთქე. ჰაერი ისევ ჩვენი იყო, ბენზინითა და ცხელი ასფალტის სუნით გაჯერებული. მაგრამ კიდევ მთელი დღე ჩემი ბლუზიდან, ბალიშიდან, მოდიოდა ეს მომწარო-ტკბილი შლაიფი – სიბერის სუნი, რომელიც სინამდვილეში ახალგაზრდობის სუნია, მხოლოდ ძალიან, ძალიან დიდი ხნის წინ ნაცხოვრები.

Глава 3

როგორ იხსნა დელფინმა ზორკი

სკოლის ბრიგადაში ჩაის კრეფისთვის გაცემული პრემია აღმოჩნდა არა უბრალოდ სიგელი, არამედ ბილეთი ფუფუნებისა და ზღვის ნიავის სამყაროში – მოგზაურობა ბათუმში! ჩვენს მძინარე მახარაძეში ეს შემოიჭრა, როგორც ქარიშხალი. ჩემმა მეგობრებმა, ნინამ და ნანამ, დაიწყეს მზადება, როგორც დიდი თეატრის სცენაზე გასასვლელად.

– ნინო, რის ჩაცმას აპირებ? – მეკითხებოდა ნინა, მესამე კაბას რომ ირგებდა. – მე, აი, ეს დედამ თბილისიდან მომიტანა, აქ ნაქარგებიანი ჩანართებია...

– მე კი, – ამაყობდა ნანა, – მაქვს რვა-სოლიანი მზის-ქვედაკაბა! რომ დავტრიალდები, ბიჭები მზესუმზირებივით მაბრუნებენ თავებს!

ჩემს გარდერობში კი ორი ვარიანტი იყო: ნონას ჯინსი, მუხლებზე გაცვეთილი, როგორც მოხუცი ვირის სახე, და ქვედაკაბა, საიდანაც ერთ წელიწადში ისე გამოვზარდე, რომ ჩანთის სარტყელს დაემსგავსა.