- -
- 100%
- +
Ал камерага карап, бир нерсени ойлоп жатты.
– Адамдар сиздин гезитиңизди жакшы көрүшөт. Аларды ар дайым чыдамсыздык менен күтүшөт! Реклам өз ишин аткарып атат.
– Эй, Пол!– деп ал экранда көрүнбөгөн бирөөгө кайрылды.– Биз менен иштеген бардык рекламалык агенттиктерине электрондук кат жөнөтүңүз. Эртеңден баштап, алар дистрибьюторлору аркялуу эң жогорку баада акы төлөшсүн. Биз алардын чыгымдоо талондоруна жараша акчасын кайтарып беребиз. Мурунку катта, үстөлүңүздө менин кол коюлган кагаздын көчүрмөсүн таба аласыз. Аны жөнөткөндө мага да бир даанасын жибериңиз.
Пол жооп берген жок. Анан көз айнекчен киши Бектен сурады.
– Мага башка суроолоруңуз барбы?
– Жок.
– Жакшы күн каалайм!
Эртең менен алар мурунку күндөрдө топтолгон гезиттердин бардык сандарын алышты. Кечинде төлөм жаңы баада жүргүзүлдү. Сармат график түздү – ким кайсы убакта чыгышы керек деп. Шарипа баарына кол боолорду сатып берди. Алар метро жанындагы эски жерлерине кайра чыгышты.
– Кандай көйгөйлөрүңүз бар?– деп гезит ээси күтүүсүздөн экранда кайрадан пайда болуп, алар менен Skype аркылуу сүйлөштү.
Бек ийнин куушуруп жооп берди. Анан экрандагы тааныш киши:
– Кош бол! Эч кандай көйгөй жок экенине кубанычтамын! – дээри менен Skype'тын байланышы өчтү.
ИНТЕРНЕТТИ АЧКАН АСКАР
Шаар мемиреп терең уйкуда. Аны мотордун үнү бузуп ийип атты. Ай чыгышты көздөй акырын жылып Чоң Жетиген айдан алыс жерде. Эч кандай үн сөз жок, кулак кесакендей кез.
Улуу шаарда Бек өзүнүн коноктору сыяктуу жалгыздыктын азабын тартчу.
– Жашоодогу адамдар ынтымагы кайда кеткен? – деп сурап калчу.
– Интернетти күйгүз, бас! – деп кеңеш берди Аскар. – Ал жерден шериктерди тапса болот.
Аскар клавиатураны тез терип жатып:
– Эй, сен, ким? – деген жазууну терди.
– Саламатсыңбы! – деп экранда бир нече адам дароо жооп беришти.
– Аманчылык, менин таякем достор издейт. Анын достору, жолдоштору бар болчу, бирок алардын баары ар кай жакта. Баары жеке жашоосу менен алек. А таякем жетимсирей баштады...
Бек башка бөлмөгө кире качты. Кээде ал ушинтип жалгыз болгонду жакшы көрөт. Ал муну чеберчилик менен жасачу. Ал тургай, бул ага көнүк боло баштаган. Эми да ал төшөгүнүн үстүндө дубалга карап жатты. Бүгүнкү күндө адамдардын ортосундагы жолдоштуктун акырындап жоголуп баратышына таң калды. Советтик тартипти барскан менен жок кылуу мүмкүн эместей сезилчү. Байланыштын баары майда-чүйдөсүнө чейин абдан жакшы ойлонулган. Бек гана кайда сокку урууну билген эмес! Эми ал кантип жашоону билбей калгандай сезчү болду. Ал үчүн бул философиялык деле суроо эмес болчу. Ошондуктан ал жашоосун жеңилдетүү үчүн Дүйнөлүк желеге туташкысы келди. Ошол жактан жардам болчудай көрүндү.
– Бул жаманбы, андай болсо эмнеси жаман?
Кайраттын үнү катуу чыкты.
– Мен толугу менен эркинмин. Эч кимден эч кандай милдеттенме жок. Мен койлорду кайтарам мен койлорду соём. Баарын өз колум менен жасайм. Мунун эмнеси жаман?
Бек кубанып кетти.
– Элде ит көмүлгөн жер деп ой түйүндүн талуу жерин тапканды айтат. Анын сыңарындай бул жерде айтыла турган сыр жатат. Бардык нерсе дал ошол, жеке жашоодон жалгыздыктан башталат! Ар кимдин өз мүлкү бар. Сеники ар дайым сеники. Меники дайыма меники. Ар ким өзү үчүн иштейт, ошондо да өзүнүн улуусу жана уруусу үчүн! Ошон үчүн, мына, социалисттик постулат кумга бат эле сиңип жок болушту! Талаада калган эл азыр кимдин буйругун аткарат? Биздеги уруулук тартип талабынбы же марксисттик-лениндик талаптыбы?
АРТЁМ ЗАХАРОВ ЖАНА БЕК
– Ошентип кантип болсун?– деп бир жолу чачылды эле Бектин мурдагы куралдаш жолдошу Артём Захаров. – Биз жашообузду кемчиликсиз гармонияда баштадык. Толук бир добуштан. Эми биз аны токтотуп жатабыз: бөлөк жашоону каалап! Бул кимге жагат? Кимге пайда алып келет?
– Артём, биз экөөбүз гана калдык, – деп Бек талдап кирген. – Система дегениң кыйрады, анан эмне? Мунун бизге эч кандай тиешеси жок болуп калды.
– Жок! Азыр байкаганга тиешеси болгон экен. Эгер ал режим болбогондо, эч кандай жакындашуу болмок эмес! Анда биз азыркыдан да алыста болмокпуз.
– Мен эч кандай айырмачылыкты көрбөйм дейм.
– Анткени сенин кланың, салтың бар. Менин үй-бүлөм бар, мен. Башка өлкө, биз башкачабыз. Дагы эмне кыла алабыз? Биз ошол кезде бир тектүү типтеги адамдар элек. Эми биз ар түрдүүбүз. Жолдорубузду бөлүүгө убакыт келди. Мен айтар элем бакыт берди! Суроо: ким? Маселе ушул жерде. Системаны күнөөлө тура эмес. Ал өзүнүн максатын толугу менен аткарды. Болду эми!
Биз унчукпай тыныгып турдук. А чындыгында биз бири-биринен кыя албай атканыбыз сезилип атты. Кучакташып, коштошуп, кайра унчукпай калдык.
– Кач, тез кач! – деди Артём Захаров. – Мына жол. Кет ошону менен. Мен буякка!
– Ал кезде биз ажырашуунун арты эмне болорун элестете алган жокпуз, – деп аңгемесин улады Бек. – Эми ошол убакыт келди. Ким элек ким болгондугубуз көрүнүп калды.
Алар электр станцияларын куруу боюнча адистер катары белгилүү болушкан. Ал кезде алардын ортосунда азыркыдай ар башкалык сезимдер жаралган эмес. Дайыма бирге болуу ниетибиз өкүм сүрүүчү.
– Теңирим, жардам бер, Артёмго! Мен бул жерде туруп, Нарын дарыясындагы ГЭС сенин абийириңде деп ойлоп жатам. Айтпай коё албайм, кечирип кой. Эми сенин ошол кездеги Госпланга кантип каршы болгонуңду эстейм? Ал азыр бизге чоң жардам болмок. Бирок мен сени күнөөлөй албайм. Бут тоскондор сенин даражаңдан жогору тургандар эле.
– Ооба, Бек! Катачылыктар да болгон! Сенин дарыяңдагы ГЭС каскады бүтпөй калган. Жанараакта мен да аны эстедим. Мени кечир, досум.
Алар тааныш эместей солгун кол алышып, эки тарка бет алып шышып калышты.
– Мени да кечир, досум, кээде өз оюмду ачык айта берчү адатым бар, ошон үчүн айттырып салды.
– Ооба. Баары болду эле. Биз аман калышыбыз керек болчу, ошондуктан башка бирөөнүн обонуна бийледик. Эми мунун бири да азыр жарым тыйынга арзыбаган нерсе болуп калды.
Бири бери жакка экинчиси бурулуп ары жакка кетишти. Артём артын карап, Бектин артынан багыштап үч жолу чокундурдуп ава менен жалгады.
– Теңирим, Артёмго опол тоодой байлык, узун өмүр бер! – деп ооз учу күбүрөдү Бек, артын карабай, ылдам басып баратып.
Квартирге баары кайтып келе элек болчу. Сырттан киргендер алгач рюкзактагыны алып, ийилип, бурканды сууруп чыгышты. Баары анын төбөсүн өөп кайра ордуна коюп, өтүп атышты.
Сармат Кайраттын компьютердеги ордун өзүнөн мурда башка бирөө ээлеп алганын көрүп ачууланды.
– Кайда шашасың, келе бери, жакшылап үйрөнуп алайын. Алиге дейре кыбаң канган жокпу? Эмне, сенин мындан башка кыла турган ишиң жокпу?– деп тигини далсынан Сармат түртүп чыгарып, эшикти ичинен бекем жаап алды.
Кайрат жаңы жашоо жолун издеп, тез байып кетүүнү сунуштаган кеңселерге тез-тез бара баштады. Алар ага кассасына жүз доллар алып келген адам бир айда жыйырма долларга көбүрөөк акча тапчу кодура банкты тапты. Кийин чоң банкка айланган мындай кеңселер ээлеринин кирешеси алда канча жогору экен. Бул алардын банктарында айланып аткан акчанын төлдөөсүнөн түшчү байлык экен. Көптөр муну шектенип тартынып жазашса, кээлери муну жашырбай жазап атышты. Адамдар болсо өз эмгеги менен тапкан акчасын алып келип атышты.
– Мен үйлөнөм! – деп банктан кайтып келе жатканда Кайрат кыйкырды. – Мен көз карандысыз адаммын!
– Анчалык кетпе, – деп тамашалады Султан.
– Мен чет өлкөгө кетем. Кимди болсо да ээрчитип алам. Барып, эс алуу эмне экенин көргүңүз келеби, Султан?
Кайрат бөлмөнүн ортосунда туруп, чөнтөгүнөн бир топ доллар алып чыгып, аларды чачып ийди, Аскардан интернетти окууга келген кишилер жана балдар үстүнө чачылган көк кагаз ава менен калкып келип жерге түшүштү. Алар акчага кандай мамиледе деген суроо менен долларды тааныганы кандай карашат ошону көргүсү келген эле. Бирок, монитордон интернетти үйрөнүп аткандар муну байкашкан жок. Арткы катарда туруп турган сары чачтуу бала гана кагазды жыйнап алып. Бир кагазынан Вашингтондун портреттерин карап туруп, чачылып жаткан бардык акчаны чогултуп келип, ээсине берди.
Түндүктөн соккон шамал суукту ээрчите келди. Аскар жылуу свитер кийчү болду. Онлайн сабактарына катышууну каалагандардын саны күн сайын өсүп баратты. Аскар алардан акча ала баштады. Ал тизме түзүп, аларга кол койдуруп алчу болду.
– Баары жакшы, – деп Бек макул болуп, дептерге атын жазып койду.
– Салык органдары, өрт өчүрүүчүлөр... ким билет? – деди Аскар.
– Окутуу жакшы, албетте, бирок суроолор абдан көп, – деп нааразы болду Шарипа.
– Алар качан аз эле? Бүгүн мен сага кантип баарлашууну үйрөтөм.
– Апам менен сүйлөшө аламбы? – деп сурады Шарипа.
Бирок Сармат компьютерде отургандыктан, Аскарга ордун бошоткусу келген жок. Анан ал:
– Байланыш жакшы болуп турганда чыгып кет! – деп сунуштады. Ким билет, бул айыл Чеч-Төбө аймагында.
– Эмне деп ойлодуң?– деп жооп берди Бек.
– Же балким? – деп Сармат экрандан көзүн албай, кайдыгер жооп берди. – Дал ушул жердеби? Жок. Ооба, туура айтасың! Жар-Кашат деген айыл жок – азырынча ал жерде жок!
– Сармат, айыга элек жарама туз чачпа!
– Тезирээк табам, мага бер, – деп Аскар аны көндүрдү.
– Глобалдашуу... кандай айлакер! – деди Бек.
– Мен баарын даярдап койдум,– деп мактанды Аскар.
– Мен ким менен болсо да дароо байланыша алам, атүгүл кошунам менен да! Атүгүл Мария Ивановна менен да...
Сармат эч нерсеге моюбаган токтоо, башын тырмасаң да, былк этпеген териси калың жан. Ал башкаларга кам көрчү, өзү сыяктуу күчтүүлөргө эмес, алсыздарга жардам берчү. Турпаты жагына карап эмес акыл-эс жагына карчу. Ал өнүгүү жагынан алардан жогору турам деп ойлойт. Бирок, ал бир гана кара күчкө баш ийчү. Эгер кимдир бирөө андан күчтүүрөөк экенин далилдесе, ал ар дайым алардын артыкчылыгын ачык мойнуна алчу. Эгер кимдир бирөө алсызыраак болсо, аларды алдында өзүн кожоюну катары эсептеп, кээде мүмкүн эмес нерсени андан талап кылчу. Ал бийликке каршы чыгууну жактырчу эмес, аны күрөшүүнүн маанисиз жолу деп эсептечү. Ал күнүмдүк жашоодо акылсыздык менен жашап, күн сайын өнүгүп жаткан дарыя менен агып жүрүүнү артык көрчү. Ушул себептен улам, ал бекер берилген советтик жогорку билим алгандан качкан.
– Бугаэмне болду? Эмнеге иштебей жатат?– деп Сармат Аскарга карады.
– Шамал зымды үздүбү? – деп сурады Шарипа, кубарып кеткен бетине түшкөн кара чачын сылап.
– Мен барып билип келейин, – деп жооп берди Аскар, жылуу курткасын кийип, сыртка чыгып баратып. Аскар өзү сыяктуу адамдардын жардамына муктаж болгонуна кубанды. Анын инновацияга болгон интуитивдик суусаганы ага алардын алдында артыкчылык берди. Ал билимин кеңейте берди. Бирок, дүйнөлүк желе ушунчалык көп бурчтарга жана тешиктерге толгондуктан, ал кээде адашып кетчү. Ошондуктан, ал бул тууралуу, айрыкча бейтааныш адамдар жөнүндө этияттык менен чечим кабыл алчу.
Аскар Борбордук телеграф кеңсесине барды. Ал жерде анын компьютер боюнча адис, кокусунан таанышы болгон жакын кишиси Безуглов аны үйрөтүп турчу. Качан гана көйгөй жаралса, ал ага кайрылып, Сережа Безуглов анын каталарын дайыма байкап турчу.
– Кайда жүрдүң ушунча убакыттан каттабай?– деп монитордо отургандар урушуп жатышты. – Койчу! Бизге интернет керек.
– Аба ырайы ачылгыча эч нерсе кыла албайсың, – деди Шарипа.
Аскардын келишин күтүп жаткан адамдар компьютерди курчап, көздөрү экранга тигилген. Бек менен Сармат бир бөлмөдө, дубалга карап төшөктөрүндө эс алып жатышты. Бектин кошуналары интернетти өздөштүргөндөн кийин, канааттанып, кайра жапырт экранга тигилишти.
–Көпкө эмес. Макулбу? Бир баарлашуу аяктаганга чейин, – деп Аскар аларды көндүрүүгө аракет кылды.
– Кожоюну арызданат. Кезек-кезеги менен барып, ызы-чуу салбагыла.
Аскар аны ар тараптан курчап турган элдин арасынан чыкты. Бирок Шарипа ачууланып:
– Кетпе. Сенсиз бузулса эмне кылам?
– Коркпо. Балка менен урсаң да бузулбайт.
– Кайда баратасың? Чын эле айтып жатам, жаңылып калсамчы?
– Сага жардам бербегеним жакшы.
– Анда кантип үйрөнөсүң?
– Көп ката кетирип, көп жолу оңдоо сага сабак болот.
БЕК ЖАНА ЮРИЙ
Бек он жыл өзү иштеген эски имаратка көз чаптырды. Үйүнө кайтып келгенде, ал кызмат сурап институтуна барам деп айткан. Ортосунда мунара бар күйгөн кирпич дубалдар аны эстеп тургандай көрүндү. Эшиктин сыртында Бек узун кара плащ кийген жаш жигитке жолугуп токтоп калды. Ал аны бийик, кыздыкындай үн менен шашып сурады:
– Эмне кебиң бар?
– Мен Юрийди издеп келдим. Үчүнчү бөлүмдө иштечү,деп Бек тактады.
– Мен эч нерсе билбейт экемин, – деп сылык түдрө кошумчалады. – Бул жерде христиан борбору.
– Бул кампа болчу, – деп Бек тактады.
Жаш дин кызматчы бурулуп, сыйына баштады. Тыгыз жабылган эшиктин артынан созулган хордун жаңырыгы угулуп атты.
Бек сыртка чыкканда алдынан тармал сакалчан, террористтей түктүү тармал чачы бар, курсагы жети айлык аялдыкындай бир киши анын жолун тосо калды.
– Мен Кудайсыз жашадым, эми Кудай мененмин! – деп ал киши акырын онтоп ийди. – Мен Аны таштап жашаса болот деп ойлогом, бирок көнө албадым. Ал менсиз жашай алат экен, а мен Ансыз жашай албадым! Көрсө, менин бүт акыл-эстүү өмүрүм текке кетиптир. Эми мен жашоонун чыныгы маанисин түшүнө баштадым. Чындыкты...
– Советтик болгуңуз келбей калды деңиз? – деп сурады Бек.
Ал тоо жаныбары сыяктуу тармал чачтуу башын чайкап, көздөрү тешип өтчүдөй курч эле. Ошондо Бек аны жеңил кучактап, чекесинен өптү.
– Юрий! Сенин тандаган жолуң абдан туура!
Ал таң калып көзүн бардап-бардап алып, анан Бектен алыстап, ары барып кайра бир карап, кучакташуу эркектер үчүн туура эмес экенин Бекке түшүндүргөнсүдү.
– Кайран эргул! – деп кыйкыры ийди.
– А башкача кандай болушу керек? Же акмак атеист бизден өйдө болуп калыппы?
Тармал сакалдын кең жылмаюусу андан да чоңоюп, шаң толуп, ошол эле маалда Бек мунун маанисин түшүнгөн жок.
– Таанып атасыңбы? Шайтан! – деди Бек атайылап орой кыйкырып.
– Оюбузду өзгөртүүгө убакыт тар; азыр баарыбыздын убакыт акырет тууралуу ойлонууга кетет! – деп жооп берди Юрий.
– Кулак сал! Сөз да кээде пайдалуу, кээде пайдалуу эмес. Менин ушундай эстутумум бар. Көздөрүң жемелөөнү чагылдырат. Ал жылдары, мен Кудайсыз күйгүзүлбөгөн билиги калбаган шам элем. Бирок Кудай менен болгон учурларым да болгон! Мен почтаны алып, эшикти ичинен жаап, түз эле иконага барчумун. Ал бурчта илинип турган. Ленин менен аны жаап койгон, кийинчерээк Андропов менен да жапты.
Бек тигинин кебин бөлдү:
– Сен ошол эле учурда, өзүң атеизмди биздин арабызда тараттың. Эмне үчүн?
– Атеизм адамдарды Кудайга башка жагынан жакындатты.
– Сенин ишенгениңди эч ким билбеши дечи... Билдим. Тагыраак айтканда, Зоя эже билип калган. Кеңсе тазалоочу эмес беле!
– Ооба! Балким, сиз билгендирсиз, менин кеңсемдин ачкычтарын ал гана алчулчу. Лениндин бетинин чаңын сүртүп жатып, ал көрүп калат. Уюштуруу боюнча катчы Юрий Николаевичке билдирет. Ал мага кабарды билдирип Кудайдын Иконун тезинен алып салууну талап кылды. Ошентип, мен Иконду анда Андроповдун артына жылдырдым. Анан менин кеңсемдеги раковинага сийип жатканым, кеңсеме өрт койгонум ж.б.у.с. тууралуу ушактар тарай баштады. Мунун баары Иконду катуудан улам болду! Анткени почта жөнөтүп жатканда конверттерди герметикалык мом менен чапташым керек болчу. Ал эми ысык герметикалык момду муздатуу керек болчу. Ошондуктан суу кабинетте абдан маанилүү болчу. Кеңседе ысык жана муздак суу бар. Раковина ошон үчүн бар болчу. Кубалык сигараларды жакшы көргөндүктөн, ал туралу уламыштар да ошолордон келип чыккан. Аларды тараткан Зоя эже болчу. Атеист өзүнүн отчетунун эч кандай таасири жок экенине кийин капа болду. Чындыгында, менин кеңсемден Иконду алып салуу жөнүндөгү отчетум Юрий Николаевич үчүн акыркы жооп болду. Экинчи отчет тазалоочу аялдын өзүнө бумеранг болмок. Ошондуктан команданын ичиндеги мен жөнүндө ушактар тыйылган.
Бек күтүүсүздөн ачууланып туруп сурады:
– Эмнеге мени алдадың? Эмнеге баарыбызды алдадың?
Юрий кечирим сурап дароо менин маңдайыма жерге тизелеп жыгылды.
– Мен адамдарды алдагым келген жок; мындай ой мээме эч качан келген эмес, – деди Юрий жай, жумшак үнү менен. – Эгер алар билишсе да, жөн гана күлүп коюшмак, болгону ошол. Кудай алардын жүрөгүндө күнү–түнү болгон. Ар биринин бурчунда Икону бар болчу; аларга болгону тиленүү керек болчу!
– Жалаа жаппа! Кимдин үйүндө жашырылган Иконду көрдүң?
– Мен үчүнчү бөлүмдө иштедим; баарын билишим керек эле. Унутуп калдыңбы?
Бек мурунку жумушундагы жообу үчүн досуна ыраазы болду. Юрий дагы унчукпай калды. Ал рюкзагынан кубалык сигарын алып чыгып, сигара мурутун кыркуучу кайчыны жай алып чыкты. Ал учтарын кесип, ууртуна кыпчыды, анан ошол эле жай кыймылы менен экинчи учуна ширеңке чагып тутантты.
– Көптөгөн жылдар атеист болуп жүргөн адам азыр чиркөөдө өзүн кандай сезет экен?
– Бул оңой эмес! Алар мага ишенишпейт же мага тоң ишенишет. Менимче, алар да ал жактан келгенин өздөрү түшүнгөндө тынчып калышат. Алар мени мурдагы чекист катары сырларды аткезчилик менен алып жүрөт деп ойлошот. Мен эч нерсе кыла албайм; мен унчукпайм жана чыдайм. Мага дин кызматкеринин кереги жок. Алар мени чиркөөдөн кууп чыгышпаса болду. Ошентип, мен баары менен бирге сыйына алам.
Юрий тизесинен өйдө болуп, коюу, агарып бараткан сакалын сылап, өзүн иретке келтирди. "Мен чыныгы офицер болчумун. Сакал алып, жуунуп туруу керек болчу. Эми мен эркин адаммын.Ыйман алдыда; калгандары күтө турушат! Сен үчүн Чынгызхандын тукумуна бул башка окуя. Сенде эмне жаңылык бар? Сен атеистсиң, туурабы?
– Ошол кезде да менин Кудайым жок болчу... – деди Бек, бирок тартынып. – Бирок... мен жаратылыштын күчүнө жана Арбактын ата-бабаларынын рухуна ишене баштадым!
–Туура кыласың! – деди Юрий кичинекей поезддей сигарасын соруп атып. – Сен акыркы жолу өз мекениңде качан болдуң?
Бек жооп берген жок, ошентип алар ажырашып кетишти.
Бектин үйүндө интернет түнү бою иштеди. Аскар бир күндө бир айдын ичинде жасай албаган көп нерселерге туш болду.
– Улуу Манас кытайларды жаш кезинде ага жасаган жамандыктары үчүн өз үйүндө өлтүргөн, – деп Бек алыстан сөз баштады, Сармат менен баратып. – Азыр адамдар басып алуу үчүн эмес, өздөрүн багып алуу үчүн көчүп кетишет. Материк менен континент кездешет, дал байыркы заманда, хунндар жортуулга чыккандагыдай эле. Бул асман, жер да ошондогудай эле! Адам гана улам өзгөрүлүп турат.
– Алардын акчасы болушу керек, анткени алар башка өлкөлөргө кетип жатышат, – деди Сармат. – Болбосо, алар өмүр бою үйдө отурушмак.
– Адамдар капитализмди ырахаттануу менен кабыл алышат!
Бульварда бир кайырчы алардын алдын тосуп келе атты, анын колунда:
“– Бизге нан бергиле, ырайым кылгыла” – деген жазуусу бар картон.
Бек чөнтөгүнөн майда акча алып чыгып, санап, кишинин алаканына төктү.
– Бербе, эк! – деп Сармат ачууланды.
– Мен балдарды багам! – деп кайырчы даттанды. – Аялым аларды төрөгөндөн тажабайт, а мен багам. – деп кайырчы абалын түшүндүрдү. – Бийликке менин балдарымдын кереги жок.
Жаңы эле жамгыр жаап, аба таза болчу. Асманда ары чегинип бараткан булуттун чети жакын эле. Асфальт, чатырлар жана газондор таза болчу. Суук кирип келген. Бек көзүн жерден албай басып баратты, Сармат бир жерде туруп кайырчыны карап турду.
– Байлар да, кедейлер да өз ордуларын ээлеп алышты, – деди Бек ойлуу. – Эч кандай күч аларды бириктире албайт.
– Ооба! – деп макул болду Сармат. – Баары жаман.
Сармат ичке кирип, Бектин керебетине отурду. Конок бөлмө дайыма элге жык толгон. Студенттердин арасында Аскар бөлүнүп турчу: кең далылуу, кыска моюну кара чачы коюу. Он чакты адам жерде отурушат. Алар экрандагы ар бир кыймылдан көз айырбай карап турушат.
Алма рюкзагынан бурканды алып чыгып, аны менен көпкө аракеттенди жыгач беттерин жеңи менен аарчып, жаркыратты. Буркандын көрүнүшү анын жанын козгоду.
– Байып аткандарга биз макул! Бирок өткөнгө кайрылууга – (муштуумун түйүп, баш бармагын сөөмөй менен ортондун арасынан чыгарып туруп) – жок! – деп Алма куурчагына, куду бала менен сүйлөшүп аткандай шыбырады айтты, – Ал эми коммунизмге такыр эч нерсе жок!
Эч ким анын сөзүнө көңүл бурган жок, ошондуктан үнүн оңдоп:
– Сармат келип, бүгүн Мария Ивановна бизге жумуш тапканын айтты! Кыш келе жатат – көчөлөрдү тазалайсыңар, – дептир. Көз тийүүдөн коркуп, ал мага жашыруун айтты. Экинчи жаңылык – Аскар университетке өтүүнү пландап жатат экен. Идолду алтарга орнотуу керек болот.
– Кайсы жерге? – деди Шарипа.
– Компьютер турган бурчтун маңдайына. Чыгыш тарап эмеспи, биздин бардыгыбыз ошол жакта. Менин аны дайыма жаныма алып жүргөнүм жетиштүү дейм.
Жердештиктери унчугушкан жок. Ал терезенин айнегинен ары тамдарды башка адамдарды, квартираларды карап калды.
– Ал бизди качан жумушка алгысы келет? – деп сурады Шарипа. – Тагыраак билсе болобу?
– Ким билет, – деп жооп берди Алма.
– Султандын тандоо турнирде алдыга чыкканына кубанычтамын. Алар муну телевизордон көрсөтүштү.
Алар унчукпай калышты, анткени Кайрат кыйкырып кирди:
– Кубангыла! Султан келечектеги чемпион!
Ал муну ушунчалык катуу бакырып айтканда, бардык интернетти карап олтурган окуучулар башын буруп Кайратты карап калышты. Андан соң Аскар кубанычтуу кыйкырды! Үйдөгүлөрдүн баары чуркап келип, көздөрү телевизордун экранына тигилди. Султан бирдей салмактагы мушта жеңүүчүсү катары көрсөтүлдү.
Ошондуктан Алма турак жай кеңсеси жөнүндөгү оюн улантты:
– Көрсө, Сармат директрисага эптеп эле иш болсо бизге жарабайт дептир.
– Кол баарын жасайт, – деп Султан сөзгө аралашты. – Сармат өтө эле ашып кеткен тура! Берген ишти аткара бериш керек!
– Мага өз кесибимдеги жумуш керек! Силерди мен билбейм.–деди Сармат. – Үйрөнгөн иш башка жумушка караганда жакшы жазалат. Мага Жер-Эне жашоомдун негиздерин үйрөткөн. Аны көзүмдү жуумп туруп жазай алам. Сен үйрөнгөн жуумушуң үчүн күрөшүүң керек!
– Ал сага карагай жыгып, балаты оургузууну кайдан табат? – деп сөзгө аралашты Алма. – Мыну шаар дейт, а токой кайда? Тоодо!
– Сен эң мыкты гастарбайтер болосуң, Сармат байке! Баракелде, күрөшө бер! – деп тамашалады Шарипа.
– Ачкадан өлүп калуудан коркпойсуңбу? – деп сурады Алма күйөөсүнөн. – Сен жүрөгүң каалаган нерсени гана кылгың келет. Чын айтамбы?
– Ал мезгил келе жатат, сен көчөлөрдү тазалап чыгасың, – деп жооп берди Сармат.
– Эмнеге ачууланып жатасың? Мен сенин иронияңды түшүнбөйм. Сен түбөлүк мигрантсың! – деп тактады Аскар.
– Алар сага дайыма айтышат: муну кыл, тигини кыл!
Кааласаң да, каалабасаң да, кыл. Мен бул жерге таптакыр келбешим керек болчу. Мага бар дешти. Мен ушул жердемин. Анда эмне? Кайра баруу үчүн жолдор жабык. Азыр жыгач лагеринде кандай жакшы экенин көрүшүң керек.
– Биз бул жерде жашайбыз, – деп Алма үшкүрдү.
– Ооба, бул жерде чындап кыйын, – деп кайталады Сармат.
– Айылда дем алуу үчүн да акча төлөөнүн кажети жок. Бирок бул жерде баары үчүн акча төлөө керек! Өзүңдү багып алуу үчүн жумуш табуу оңой болуп чыкты, бирок андан да көп нерсе – мүмкүн эмес.
Сармат жуунганы кетти. Ал башка бирөөнүн самынын жана сүлгүсүн колдонду. Аялы ага бир нече жолу үйүлгөн буюмдарын көрсөткөнү менен, ал дагы эле башкалардын буюмдарын колдонду.
Бек менен Кайрат карта ойноо үчүн керебетке отурушту. Алма отургучта буркан менен ойноп, аны эркектердин лосьону менен сүртүп жатты. Бурканга сүт азыктары, кээде спирт чачылган сайын жагымсыз жыт чыгып турган эле.