Узаемны разлік

— І правільна збіраецеся рабіць, — казаў ён. — Я вось усё сваё жыццё працаваў на дзядзьку, і які плён?

І усё нібыта было б добра, каб не адно «але».

— Звальняцца вырашыў? — спытала у тэлефоннай размове пані Святлана сына.

— Ды не, пакуль не, — адказаў Януш. — Усё яшчэ у планах.

— А ты добра падумаў? Што будзе, калі не атрымаецца? Беласток — горад не самы вялікі. Падумай, сыночак, хто возьме потым на працу выскачку ды няўдачніка? Стэфу ж тваю бацька прыкрые, а ты што рабіць будзеш? Сыночак, — пані Красовіч гаварыла без супынку, не дазваляючы Янушу уставіць і слова, — я ж табе дабра жадаю. У цябе добрая праца, стабільнае жыццё, дык навошта усё гэта ламаць. Ці справа у тым, што статус прараба тваёй Стэфаніі не падыходзіць?

І трэба аддаць належнае — гэтыя словы Януша зачапілі моцна. Усё часцей ды часцей ён стаў думаць аб тым, а ці не мае рацыі маці. Калі Стэфа сапраўды кахае яго, якая ёй розніца — прараб ён ці бізнесмен?

Гэта было шостага красавіка, Януш добра памятаў гэтую дату. Увечары Стэфа збірала валізы: заўтра з бацькам яна ляцела да Мюнхену, на выставу будматэрыялаў. Хлопец стаяў, абапёршыся аб дзвярны касяк, ды з усмешкай глядзеў, як дзяўчына спрабуе уплішчыць у валізу усё, што, на яе думку, было ёй неабходна. Валіза супраціўлялася, ды яе вечка упарта адмаўлялася зачыняцца.

Януш адарваўся ад дзвярэй, падышоў до Стэфаніі ды абняў яе за талію.

— Табе дапамагчы? — спытаў ён.

Дапамога маладога чалавека звялася да таго, што валіза зляцела з ложка, ды праз дзве гадзіны яны збіралі яе ужо удвух.

— Стэфка, можа, ты не паедзеш? — справіўшыся нарэшце з гаротным прадметам для перавозкі рэчаў, спытаў ён.

— Я б і рада, але ты ж разумееш, што гэта праца. І потым, гэта ж для нас з табой можа так ці інакш быць карысным.

Хлопець неяк знік.

— Можа, нам пакуль не варта спяшацца? — павольна прамовіў ён. — У нас жа і так усё добра.

Стэфанія уважліва паглядзела на жаніха.

— Дык мы і не спяшаемся, — адказала дзяўчына. — Сур’ёзныя пытанні не любяць паспеху. Януш, цябе нешта непакоіць? — памаўчаўшы, дадала яна.

У гэты момант яго непакоіла адно: маладому чалавеку здалося, што ён улавіў у голасе нявесты нейкае расчараванне… Ужо зараз, стоячы на лоджыі гэтай чортавай кватэры, Януш зразумее, што яму, насамрэч, проста здалося.

Павярнуцца Стэфа павінна была толькі праз некалькі дзён. І калі дні Красовіч запаўняў працай, а вечары — доўгімі размовамі па тэлефоне, то начамі ён думаў, думаў шмат. Калі Якуб, прыяцель ды калега па працы, паклікаў яго пасядзець у бары, адзначыць яго дзень нараджэння, Януш не адмовіўся. Ён крыху стаміўся ад знаходжання у пустой кватэры. Тым больш што і Стэфанія не пярэчыла.

Як ды у які момант у бары апынулася Малгажата, Януш ужо не памятаў. Ён проста піў свой віскі, калі яму на плячо легла жаночая рука.

— Што гэта ты адзін? Як цябе твая прынцэса адпусціла? — пачуў малады чалавек жаночы голас.

Януш падняў галаву.

— А, Гося, прывітанне. Ты што тут робіш?

— Тое самае, што і ты, — у Якуба свята, ці ты забыўся? — адказала яна, уладкоўваючыся на барным крэсле насупраць яго. — Вось ён і запрасіў. Дык чаму ты адзін?

— Стэфа да Мюнхену па працы паляцела.

— Вось чаму ты, Яне, такі сумны, — усміхнулася маладая жанчына. — Ну, павернецца ж яна, напэўна. А ты чаму не паляцеў з ёй?

Януш папрасіў бармэна паўтарыць.

— Госька, я ж сказаў: гэта працоўная паездка. І, калі ты не забылася, у мяне свая праца.

Малгажата з відавочнай згодай паківала галавой.

— Так, вядома, — загаварыла яна. — Але няўжо ты не мог бы адпрасіцца на пару дзён ці узяць невялікі адпачынак?

— Дзеля чаго? — хлопець глядзеў на яе з непаразуменнем.

— Як дзеля чаго? — Гося злёгку нахілілася да яго. — Каб пабыць побач з каханай жанчынай у Нямечынне.

Януш усміхнуўся.

— Не кажы глупстваў. Што б я, па-твойму, рабіў там, калі Стэфа працуе?

— У тым і справа, Яне, — павольна прамовіла Малгажата, гледзячы на яго, — што там табе рабіць няма чаго. Наша месца не на выставах, а тут, у Польшчы.

Што тады усялілася у Януша, ён і сам не мог патлумачыць: алкаголь, адрэналін ад успамінаў пра карпаратыў, словы маці, гэты спагадлівы позірк дурненькай Гоські ці сказанае ёю… Хлопець толькі чотка памятаў, што у гэты момант адчуў неверагодна балючае пачуццё нейкай другаснасці ды вострае, амаль жыццёва неабходнае жаданне пазбавіцца ад яго…

Поўнае усведамленне таго, што трапілася, прыйшло да Януша, калі ён стаяў пад струменямі ледзь цёплай вады у душы, у кватэры Малгажаты. Халодная вада вымывала з яго арганізма і алкаголь, і адрэналін, пакідаючы толькі разуменне таго, што ён зрабіў. У гэты момант маладога чалавека у прамым сэнсе ванітавала як ад самога сябе, так і ад Госі. У галаве набатам стукала адна думка: «Калі Стэфа даведаецца... Калі Стэфа даведаецца...»

Але стаяць пад душам бясконца было нельга. Януш абцёрся ручніком, нацягнуў джынсы — трэба было забраць з пакоя кашулю. Ён увайшоў у пакой, калі Гося апранала халат.

— Ой, адвярніся, — праляпятала яна.

Ды хлопец асабліва не глядзеў. Пры адным мігатлівым позірку на дзяўчыну у яго галаве прамільгнула думка: «Красовіч, як у цябе пасля Стэфы наогул устаў на гэтую?» Дачакаўшыся, пакуль Гося апранецца, Януш павярнуўся у пошуках сваёй кашулі.

— Ты куды? — спытала жанчына, калі малады чалавек накіраваўся у бок пярэдняй.

— Дадому, — намагаючыся казаць спакойна, адказаў хлопец.

— Але чаму? — Гося літаральна аббегла яго ды стала на дарозе. — Цябе ж там зараз

ніхто не чакае.

Мужчына выдыхнуў, разумеючы, што без размовы не абысціся.

— Малгажата, мы з табой сёння перабралі. Мне шкада, што так адбылося, але зразумей — гэта была памылка. Мая памылка. Мне шкада, але…

Дзяўчына не дала яму дагаварыць.

— Яне, але я цябе кахаю! Я даўно цябе кахаю, яшчэ да з’яўлення гэтай…

— Гося, не чапай яе, — перапыніў маладую жанчыну Красовіч.

Януш абышоў дзяўчыну ды выйшаў з кватэры. На вуліцы была глыбокая ноч. У гэты момант яго радавала толькі тое, што сёння Стэфанія ужо дакладна не патэлефануе, а значыць, у яго ёсць час на тое, каб супакоіцца. Хлопець выклікаў Uber ды адправіўся дадому.

Да таго моманту, калі Стэфа павярнулася з Мюнхену, Януш ужо больш-менш валодаў сабой.

— Стэфка… я так сумаваў па табе.

Гэтым разам ён нават не стаў несці яе да спальні.

— Маленькая мая, скажы, што ты мяне кахаеш, — казаў хлопец, сцягваючы з нявесты сукенку наўпрост, каля уваходных дзвярэй. — Скажы, што ты мяне кахаеш.

З павяртаннем Стэфаніі жыццё увайшло у звычайнае рэчышча: падрыхтоўка да вяселля, вячэры у рэстаране, паходы у кіно ці на выставы, шпацыры па Сальніцкім лесе ці парку Браніцкіх (Стэфа заўсёды любіла гуляць на свежым паветры) ды доўгія бурныя ночы. Пра Госю Януш намагаўся не узгадваць, на працы таксама усяляк пазбягаў стасункаў з ёй. Дурная, выпадковая памылка — так ён ставіўся да таго, што адбылося.

Увечары малады чалавек, як звычайна, павярнуўся з працы дадому. Стэфанію ён знайшоў каля вакна у спальні.

— Стэфа, — цалуючы яе у скронь, спытаў Януш, — мы сёння дома вячэраем ці паедзем куды-небудзь?

Дзяўчына акуратна адхілілася. Хлопець не надаў асаблівага значэння яе жэсту.

— Уяві, я сёння дома тэлефон забыўся, — спакойна працягваў ён ужо з ваннай. — Дык што наконт вячэры?

Калі Януш павярнуўся у пакой, Стэфанія усё так жа стаяла тварам да вакна.

— Я ведаю, што ты забыўся тэлефон, — не абарочваючыся, адказала яна.

— Стэфка, ды што з табой? — малады чалавек паспрабаваў абняць нявесту, але тая зноў адхілілася.

— Януш, цябе прасілі перадаць, што не могуць забыць тую ноч. Відавочна, ты зрабіў на Госю незабыўнае уражанне, — Стэфа казала абсалютна спакойным голасам. — Зрэшты, можаш сам прачытаць.

Дзяўчына азірнулася, ды хлопец сустрэўся з ледзяным, грэблівым позіркам. У гэты момант у Януша было такое адчуванне, нібыта яму адным ударам зламалі некалькі рэбраў адразу, і хлопец не знайшоў нічога лепшага, як скарыстацца тактыкай «лепшая абарона — гэта напад». Намагаючыся не глядзець Стэфе у вочы, ён адказаў:

— Ты брала мой тэлефон? Ты не павінна была…

— Не павінна была ведаць, з кім спіць мой жаніх? — дзяўчына усміхалася. — Ты сапраўды так лічаш, Януш?

— Ты не мела права! — як заведзены, Красовіч паўтараў адно і тое ж.

— Пазбаў мяне, калі ласка, ад тлумачэнняў, на што я мела правы, а на што не. Адкажы лепш на паведамленні панны Малгажаты, нядобра прымушаць пакутаваць дзяўчыну, — Стэфанія гаварыла усё тым жа роўным тонам.

Януш быў гатовы да усяго: да слёз, да істэрыкі, да крыкаў ды біцця посуду. Ён быў гатовы на каленях прасіць прабачэння, але гэта… Гэты яе спакойны тон быў адзіным, чаго ён не чакаў. Тым часам Стэфа абышла яго, узяла з туалетнага століка свой тэлефон ды ключы ад машыны. Мужчыне было невыносна глядзець, як яна збірае свае рэчы ды накіроўваецца да уваходных дзвярэй.

— Не хвалюйся, — злосна загаварыў ён, — ты са сваёй знешнасцю ды розумам вельмі хутка знойдзеш сабе іншага.

Стэфанія замерла на парозе спальні, стоячы спіной да яго.

— Ведаеш, Януш, — дзяўчына павольна развярнулася, — наўрад ці я калі-небудзь захачу пасля цябе выйсці замуж.

Маладога чалавека літаральна ператрэсла ад яе позірку. Гэта быў ужо не лёд, не грэблівасць — гэта была абсалютная пустэча. Ён нават не чуў, як зачыніліся уваходныя дзверы.

Першую ноч пасля сыходу Стэфаніі Януш не памятаў наогул. Увесь наступны дзень ён спрабаваў датэлефанавацца да яе: раз, другі, дваццаты, трыццаты… Марна. Тэлефон не адказваў. Не, ён не быў выключаны — Стэфа проста не брала слушаўку.

Так прайшло тыдні два. Януш усё яшчэ спадзяваўся, што яна адкажа, дасць яму магчымасць што-небудзь сказаць, але не. Ён нават думаў з’ездзіць да яе бацькоў дадому — Стэфанія, хутчэй за усё, была у іх, — але які плён? Хлопець выдатна усведамляў, што яго нават на ганак не пусцяць.

І ён здаўся. Адзінае, чым займаўся зараз Януш, дык гэта альбо тырчаў на будпляцоўцы да ночы, альбо піў амаль да стану комы. А яшчэ… спаў, спаў з усімі, каго можна было знайсці у клубах Белостока. Спаў з той жа Госькай. Ён хацеў забыць Стэфу, забыць гэты пусты позірк.

Паведамленне ад Стэфаніі прыйшло месяцы праз два:

«Януш, адкажы, калі ты будзеш дома. Адэля ды Тадэвуш прыедуць забраць мае рэчы».

Малады чалавек адказаў адразу ж. Ён чакаў, што дзяўчына напіша яшчэ што-небудзь, але смартфон маўчаў, больш не было ні слова.

Ранкам Януша разбудзіў дзвярны званок. Галава расколвалася ад болю, адчувалася пахмелле. Намагаючыся не наткнуцца на прадметы мэблі, хлопец накіраваўся да уваходных дзвярэй. На парозе кватэры стаялі Адэля ды Тадэвуш. Дэлька акінула маладога чалавека такім позіркам, нібы перад ёй стаяла кодла пекла.

— Ну і вылюдак жа ты, Красовіч, — замест прывітання заявіла жонка сябра. — Праўду кажуць: гарбатага магіла не выправіць.

— І я рады цябе бачыць, — адказаў Януш, прапускаючы Тадэвуша з жонкай у кватэру.

Глядзець, як Адэля збірае рэчы яго нявесты, хлопець не хацеў ды схаваўся за дзвярыма кухні. Малады чалавек паліў каля вакна, калі у пакой увайшоў Вішнеўскі. Тадэвуш моўчкі дастаў з пачка цыгарэту і запаліў, уладкаваўшыся на падваконні побач з сябрам.

— Тваёй думкай, таксама лічыш мяне вылюдкам? — страсваючы у попельніцу попел, спытаў Януш.

Прыяцель зацягнуўся.

— Табе праўду адказаць? — спытаў ён.

— Давай, — усміхнуўся Красовіч.

— Я лічу, што ты прасраў адзінае, за што варта было трымацца. А астатняе мяне не тычыцца, гэта твае справы са Стэфай.

Адэля сабрала рэчы. Тадэвуш аднёс сумкі уніз да машыны.

— Вось што я табе скажу, Януш, — загаварыла Дэля перад выхадам з кватэры, — у твае адносіны з маім мужам я не стану умешвацца, але каб я ніколі не бачыла цябе нават на ганку свайго дома. Запамятай гэта, калі ласка.

Дзверы за Дэляй зачыніліся, а Януш павярнуўся да звыклага ужо для сябе за апошнія два месяцы ладу жыцця: удзень — праца, а вечарамі — алкаголь ды выпадковы аднаразовы секс. Адзінае, што змянілася у жыцці маладога чалавека, дык гэта тое, што ён зняў іншую кватэру.

Так прайшло яшчэ амаль чатыры месяцы. Кастрычнік, такі ж цёплы ды сонечны, як і год таму. Януш выдатна памятаў, што менавіта у такое надвор’е ён і зрабіў Стэфе прапанову.

Усе гэтыя паўгоды ён ні разу не пытаўся пра яе у Тадэвуша, не спрабаваў звязацца з ёй, не глядзеў яе старонку у Інстаграм. Ён проста хацеў усё забыць.

Але кастрычнік… Сёння Януш быў дома адзін. Хлопець доўга глядзеў на экран смартфона ды нарэшце увёў у пошукавым радку запыт. Гэта былі фота з Дрэздэна. Яна так хацела паехаць менавіта у гэты горад у вясельнае падарожжа, Стэфа любіла старадаўнюю архітэктуру. І яна, яго Маленькая, такая ж прыгожая, усмешлівая — толькі не яму, а прыгожаму бландзіну з блакітнымі вачыма.

Тэлефон з трэскам разляцеўся ад удару аб мур.

Лістапад. Як і два з паловай гады таму, яны сядзелі з Тадэвушам у бары у раёне Кірмашу Касцюшкі.

— Януш, ты упэўнены, што робіш правільна?

— Вішнеўскі, ці не ты казаў мне яшчэ у траўні сямнаццатага, што мне надышоў час падумаць аб жаніцьбе? — адказаў малады чалавек.

— Кінь, я тады казаў аб іншым, — адказаў Тадэвуш. — Я, вядома, рады, што ты перастаў пакутаваць на глупства, але, курва, не кажы, што ты кахаеш Малгажату, я усё роўна у гэта не паверу.

Януш перастаў круціць у руках свой келіх з броварам.

— А я і не кажу. Я не толькі табе пра гэта не кажу, але і ёй таксама.

— Тады навошта? — са шчырым непаразуменнем спытаў Тадэвуш.

Яго сябар паціснуў плячыма.

— Ну, жаніцца ж на кімсьці трэба, якая мне розніца на кім. Гэтая хоць за мной хвастом ходзіць, а калі і разлучымся, то таксама невялікая праблема.

— А яе дзіця?

— Дзіця ды дзіця. Гэта нават добра. Калі у Малгажаты ужо ёсць сын ад іншага мужчыны, магчыма, яна не захоча яшчэ і дзяцей ад мяне.

Тадэвуш уважліва паглядзеў на сябра.

— Януш, на які чорт ты зладзіў гэты цырк? Я ж ведаю…

— Вішнеўскі, — перабіў Красовіч прыяцеля, — я цябе прашу: ніколі не гавары са мной пра яе.

Тадэвуш паціснуў плячыма.

Гэтым разам з успамінаў Януша вырвалі гукі горада, які прачынаўся. Унізе запляскалі дзверы пад’ездаў, гаспадары сабак павялі сваіх гадаванцаў на ранішні шпацыр. З боку дарогі усё часцей чуўся гук рухавікоў машын. Ліхтары патухлі, больш не адбіваючыся у мокрым асфальце, ды і сам асфальт за ноч высах. Тонкая ружовая паласа на гарызонце даўно знікла, не пакінуўшы пасля сябе і напаміну.

Януш патушыў недапалак ды накіраваўся на кухню заварыць каву. Лажыцца спаць мужчына сёння не збіраўся. Малгажата прасіла адвезці яе з Юзафам да бацькоў — добра, ён адвязе. Малады чалавек дапіў сваю каву, адправіў кубак у посудамыйку. Бадзёрачы напой не вельмі дапамог зняць стомленасць. Магчыма, халодны душ будзе больш эфектыўным.

Мужчына стаяў у ваннай перад люстэркам. «Дык што ты там сказаў, Бароўскі? — думаў ён. — З нявестай...» Перад уяўным позіркам Януша з’явіліся цёмна-блакітныя вочы ды доўгія русыя валасы з папялістым адценнем. «Значыць, кажаш, з нявестай? Ну, гэта мы паглядзім...»

Януш выйшаў з ваннай. Гося ужо грымела банякамі на кухні.

— Малгажата, — малады чалавек спыніўся на парозе пакоя.

— А, Яне. Разбудзі, калі ласка, Юзіка. Зараз паснедаем, ды трэба збірацца.

— Гося, я адвязу вас, але сам не застануся.

Жанчына адарвалася ад прыгатавання ежы.

— Што значыць «не застанешся»? — незадаволена прамовіла яна.

— У мяне з’явіліся справы, — спакойна адказаў Януш. — У нядзелю, калі забяру вас сам, патлумачу. Калі у мяне не атрымаецца, пагаворым у панядзелак.

Жанчына незадаволена скрыжавала рукі на грудзях.

— Гося, давай, калі ласка, без сцэн, — прадбачачы незадаволенасць жонкі, загаварыў мужчына. — Вернешся пасля выхадных ад бацькоў, ды я табе усё патлумачу.

Мужчына не хацеў высвятляць адносіны у прысутнасці пасынка.

Раздзел 4 Пасля шуму

Усю раніцу Гося пакрыўджана маўчала. Маўчала, пакуль гатавала сняданак ды накрывала на стол, маўчала, пакуль збірала рэчы Юзіка ды свае. Моўчкі спусцілася да машыны ды так сама моўчкі уладкавалася на заднім сядзенні побач з сынам. Маўчала Малгажата і усю дарогу да Кадзілава. Такім чынам яна спрабавала прадэманстраваць Янушу усю глыбіню сваёй крыўды ды абурэння. Што значыць — ён не застанецца? Што значыць — у яго справы? Што значыць — калі забярэ сам? А ён падумаў аб ёй? Ён падумаў, як ёй тлумачыць бацькам, чаму муж не праводзіць выходныя з жонкай? Што скажуць людзі, калі заўтра раніцай на службу у касцёл Святога Духа яна прыйдзе толькі з сынам?

Януш жа быў шчыра рады гэтаму маўчанню. Ён выдатна разумеў, што размова з жонкай будзе далёка не простай ды вельмі эмацыйнай, і адзінаццацігадоваму Юзафу відавочна не варта прысутнічаць пры гэтым. Што б ні адбывалася паміж ім самім ды Малгажатай, але для хлапчука яна у першую чаргу маці.

У Кадзілаве малады чалавек не стаў марнаваць час на лішнія тлумачэнні ці апраўданні перад бацькамі жонкі. Ён выгрузіў з багажніка «Фальксвагена» сумкі, аднёс іх у хату ды амаль адразу з'ехаў. Яго аўтамабіль ляцеў у бок Беластока. Янушу трэба было тэрмінова паразмаўляць з Вішнеўскім.

«Сёння субота, — думаў хлопец, гледзячы на слупкі, што праносіліся міма „Фальксвагена“ ды адлічвалі кіламетры. — Тадэвуш будзе у сябе дома. Яго візіту Адэля не узрадуецца, гэта дакладна. Можа, пачакаць да панядзелка ды паразмаўляць у офісе?» Але чакаць пачатку працоўнага тыдня мужчына не хацеў, размова яму была трэба зараз, менавіта сёння. «У рэшце рэшт, Дэлькі і так мяне цярпець не можа, ды тое, што я з'яўлюся на парозе іх дома, наўрад ці штосьці зменіць», — вырашыў Януш.

У Дойліды срабрысты «Фальксваген» Красовіча уязджаў у пачатку шостай вечара. Мужчына спыніўся каля высокай брамы двухпавярховага дома ды некалькі разоў пасігналіў. Створкі брамы плаўна разышліся у бакі, запрашаючы аўтамабіль праехаць на тэрыторыю.

Дзверы адчыніў Тадэвуш.

— Януш, ты?.. — мужчына са здзіўленнем глядзеў на сябра. — За табой што, д’аблы гналіся? — спытаў ён.

Не паспеў малады чалавек адказаць, як за спінай Вішнеўскага з'явілася Дэля з чатырохгадовай Анэляй на руках. Апусціўшы дачку на зямлю, жанчына выпрасталася ды злосна паглядзела на Януша.

— Красовіч, я ж цябе прасіла…

— Я памятаю, Адэля, — гледзячы ёй у вочы, адказаў хлопец.

Тадэвуш паглядзеў на жонку, потым на сябра.

— Дэлькі, гэта наконт працы, нам з Янушам трэба паразмаўляць. Праходзь, — звярнуўся ён ужо да мужчыны.

Дэля недаверліва паглядзела на мужа, але нічога не адказала. Дзяўчына зноў узяла на рукі дзіця ды знікла з ім у глыбіні дома. Тадэвуш правёў жонку позіркам.

— Пайшлі у кабінет, — сказаў ён.

— Ты піць што-небудзь будзеш? — пацікавіўся Вішнеўскі у прыяцеля.

Януш адмоўна паківаў галавой.

Тадэвуш прайшоўся па кабінеце, падышоў да бара, дастаў бутэльку каньяку ды два келіхі, потым уладкаваўся за рабочым сталом.

— Дакладна не хочаш? — наліваючы сабе каньяк, спытаў ён яшчэ раз. — У цябе такі выгляд, мне здаецца, табе зараз не пашкодзіць.

— Не, я не хачу.

Януш стаяў насупраць сябра. Вішнеўскі паціснуў плячыма.

— Дык што у цябе трапілася?

— Ты не патлумачыш мне, якой халеры ты нічога не распавёў аб Бароўскім ды Стэфе?

Тадэвуш, які збіраўся зрабіць глыток, адставіў келіх.

— Адкуль ты ведаеш? — спытаў ён.

— Сустрэў іх учора увечары у банку, — малады чалавек нарэшце сеў у крэсла насупраць сябра. — Дык чаму, Тадэвуш?

— Я нагадаю табе, што ты сам прасіў мяне ніколі з табой аб ёй не размаўляць, ці ты забыўся? — спакойна адказаў Вішнеўскі. — А зараз патлумач толкам, што з табой адбываецца.

І Януш першы раз за усе шэсць гадоў загаварыў. Ён падрабязна пераказаў сябру усе падзеі, якія папярэднічалі яго расставанню са Стэфаніяй Дальковіч. Калі мужчына дайшоў до фатаздымкаў з Дрэздэну, у кабінеце раздаўся голас Адэлі. Ні Красовіч, ні Тадэвуш не заўважылі, што яна ужо даволі даўно стаяла на парозе пакоя.

— Бяру свае словы назад, — Дэля адхінулася ад дзвярнога праёма, прайшла да рабочага стала ды села у крэсла насупраць Януша. Паклаўшы нагу на нагу ды вытрымаўшы тэатральную павузу у лепшых традыцыях драматургіі, дзяўчына загаварыла: — Ты, Януш, не вылюдак, ты — ідыёт. Паміж Стэфай ды Марэкам ніколі нічога не было — ні тады, ні зараз.

— Што? — Красовіч глядзеў на яе так, быццам бачыў у першы раз. — Што ты сказала?

Адэля назірала за тым, як прыгожы загарэлы твар маладога чалавека за імгненне стаў белым, як ільняное палатно.

— Так, Януш, ты ажаніўся з гэтай сваёй Бадзянкай толькі таму, што памыліўся.

Малады чалавек маўчаў.

— Пан Марэк Альтанскі — адвакат сям'і Дальковічаў, ён стаў аказваць ім паслугі незадоўга да таго, як вы са Стэфай рассталіся. Узгадай, яна павінна была табе распавядаць, — працягвала Адэля.

Януш моўчкі кіўнуў. Ён памятаў, што Стэфанія нешта казала пра новага адваката іх сям'і. Добры, таленавіты хлопец, шкада, з жонкай не пашанцавала, не так даўно разлучыўся, ды нешта там яшчэ.

— Яны са Стэфай і сыйшліся, — тым часам казала Дэля, — з-за падобных абставін у асабістым жыцці. Так, Марэк вельмі дарагі ёй, але толькі як сябар, ды не больш. У Дрэздэне мы тады былі учатырох.

Тадэвуш пацвердзіў кіўком галавы словы жонкі.

— Ты разумееш, што…

Пані Вішнеўская не дала дагаварыць Красовічу.

— Разумею, — перабіла яна. — Менавіта таму я табе зараз гэта і распавядаю. А яшчэ, Януш, я табе зараз скажу адну не вельмі прыемную рэч, — памаўчаўшы некаторы час, зноў загаварыла Адэля. — Ты дазволіў нечым словам, неважліва чым, падсілкаваць свае ж комплексы. Ты паверыў у тое, што Стэфу не задавальняе твой статус. Толькі, Красовіч, ён не задавальняў цябе самога. Стэфаніі для пачатку сваёй справы не патрэбны быў ні ты, ні хтосьці іншы, у яе усё і так добра атрымалася. Яна у табе патэнцыял тады бачыла ды хацела яго падтрымаць. Ці ты думаеш, што ты зараз на пасадзе намесніка Тадэвуша, таму што вы старыя сябры? Кінься, Януш, ты і сам ведаеш: у бізнесе так не працуе.

Малады чалавек моўчкі разглядаў свае рукі. Яму не было чаго заперачыць жонцы сябра. Ён і сам даўно гэта разумеў.

Тым часам Адэля паднялася з крэсла ды накіравалася да выхаду з кабінета. Яна магла б яшчэ шмат аб чым распавесці Янушу, але палягчаць яму вырашэнне праблем дзяўчына не хацела. Не дайшоўшы да дзвярэй, Дэля спынілася:

— І апошняе: Мацей патаропіўся назваць Стэфу нявестай. Так, яны сустракаюцца ужо гадоў пяць, яны блізкія ды насамрэч апошнім часам сталі падымаць пытанне аб вяселлі, але пакуль толькі мімаходзь. Януш, на дадзены момант Стэфанія ды Бароўскі не заручаны ды нават не жывуць разам. А вось цяпер можаце працягваць свае мужчынскія размовы, я пайду да Нэлькі, яе пара укладаці спаць.

Палічыўшы, што цалкам завяршыла свой акт гуманізму у адносінах да Красовіча, Адэля зачыніла за сабой дзверы кабінета.

Даволі доўга Тадэвуш і Януш сядзелі моўчкі. Нарэшце Вішнеўскі, зноў пасунуўшы у бок сябра келіх, спытаў:

— Можа, усё ж вып'еш?

— Не, — калі Красовіч загаварыў, тон яго быў даволі супакойны ды упэўнены. — Я не спаў амаль двое сутак. Калі зараз вып'ю, мяне проста вымкне.

— Твая праўда, — пагадзіўся з сябрам Вішнеўскі. — І што ты зараз збіраешся рабіць?

— Тое ж, што мы з табой робім заўсёды, калі бярэм пад забудову дзяльніцу з нейкай халупай: зносіць да чорта старое ды будаваць нешта новае.

Вішнеўскі усміхнуўся.

— Чаму ты радуешся? — гледзячы на прыяцеля, спытаў Януш.

— Даўно не бачыў такога азарту у тваім позірку, браце, — адказаў Тадэвуш. — А ты учора казаў, што гэта у мяне амбіцыйныя планы.

Красовіч усміхнуўся у адказ.

— Вішнеўскі, у мяне да цябе дзве невялікія просьбы.

— Кажы.

— Папрасі у панядзелак сваю сакратарку падшукаць мне якое-небудзь жыллё. Усё адно дзе ды якое, галоўнае — максімальна хутка ды з доўгатэрміновай арэндай. І дай мне адгул на гэты дзень, трэба вырашыць некалькі пытанняў.

— Няма праблем, — пагадзіўся Тадэвуш. — А зараз ты куды?

Януш паціснуў плячыма:

— Напэўна, здыму нумар у гатэлі на пару дзён.

Пані Вішнеўскі адчыніў верхнюю шуфляду стала ды нейкі час пакапаўся у ёй.