VoxZero.Kammerton BİRİNCİ KİTAP

Bölüm 3. Makam Odası

O sırada – aynı gecede, aynı şehirde, yalnızca şehrin tam kalbinde – bir başka insan yukarı çıkıyordu.

İlki, uzak kademelerde aşağıya, toprağa, sıcağa doğru sürünen tek canlı pürüzse, bu ikincisi tam tersine, yukarıya gidiyordu: şehrin tam merkezinde, bütün meydanların ve kanalların üzerinde, ötekilerden yüksek tek bir kule yükselirdi; o kulenin içinde, hep daha yukarıya, şehrin bittiği ve göğün başladığı yere. O gece iki kişiydiler, her biri kendi merdiveninde, ayrı yönlere giden iki kişi: biri kademelerin uzak kıyısında, toprağın hemen yanında, öteki tam göbekte, tepenin yakınında. Birbirlerinden habersizdiler, aralarında aynı tempoda uyuyan bütün bir şehir uzanıyordu. Biri sevdiğine iniyordu. Öteki, kendisini yapana çıkıyordu.

Asistan kısaca iletmişti: babası bekliyor. “Uğramanızı rica ediyor” değil, “uygun olduğunuzda” değil: bekliyor. Ariadna da stüdyo yüzünü henüz çıkarmadan asansöre yürümüştü.

Babasının makam odası daha yukarıdaydı. Bu kulede – şehrin, meydanlarının ve kanallarının üzerinde, konut kulelerinden ayrı yükselen kulede – her şey yüksekliğe göre düzenlenmişti: ne kadar yukarı, kalbe o kadar yakın. Aşağıda stüdyolar, kurgu odaları, Yayın’ın hazırlandığı salonlar vardı. Onların üstünde aygıt: kimsenin sesini yükseltmediği sessiz koridorlar. Daha yukarıda babası: yüksekte, tepenin hemen altında, ama tepede değil. En tepede ise, babasından da yukarıda, kulenin kalbinde Kronos vardı: Ariadna’nın neredeyse hiç görmediği, yanına hiç çıkmadığı adam. Oraya, en üst kata, onun için yol yoktu. Babasına çıkıyordu, yükseğe, ama en yukarıya değil. Asansör girişte onu okudu: alışkın bir hareketle bileğini uzattı, “Rıza” yeşil yanıp sönerek geçit verdi. Kabin yukarı doğru hareket etti, yumuşakça, sarsmadan. Penceredeki şehir gitgide küçülüyor, gök gitgide büyüyordu. Katlar sessiz göstergelerde birbirini izliyordu. Neredeyse hiç insan yoktu: ne kadar yukarı, o kadar ıssız, o kadar temiz, ışık o kadar düzgün. Kademelerden birinde asansöre ciddi giyimli bir kadın bindi. Ariadna’yı, yukarıda her şeyin yerini tutan o düzgün güler yüzle selamladı ve bir kat sonra tek kelime etmeden indi. Kapılar kapandı. Ariadna tek başına yükselmeyi sürdürdü.

Tuhaf olan, her seferinde fark edip her seferinde aklından kovduğu şeydi: yükseldikçe sessizleşen çevresi değil, kendi içiydi. Sanki her katta içinden biraz hava çıkıyordu. Aşağıda, stüdyoda hâlâ bir şey titrerdi: yayının artığı, masanın altındaki yumruk. Burada, yukarıda bunların hepsi kendiliğinden düzleşirdi, ütünün altındaki bir kırışık gibi. Babasının kapısına vardığında artık düzgün, pürüzsüz ve boş olurdu. Bunu heyecana yormaya alışmıştı. Oysa burada heyecanlanacak güç yoktu. Burada sanki hiç güç yoktu.

Kapı, o dokunmadan açıldı.

Babası çayı kendi eliyle demlerdi, bütün kişiliği de buradaydı. Bu kulede asansör kahveyi, insan daha canı çekmeden getirirdi. Yemek duvardan sıcak ve kalorisine kadar hesaplanmış çıkardı. Hava bile Ariadna’nın uyku haritasına göre ayarlanırdı, çünkü adının karşısındaki satırda öyle yazıyordu. Babası ise burada, yukarıda, şehrin üstünde, suyu eski bir demir çaydanlıkta ısıtırdı. Üzerine eğilirdi. Dinlerdi. Sanki su ağzından bir şey kaçıracaktı da o bunu kaçırmak istemiyordu.

“Sabırla koruk helva olur,” dedi babası, ona dönmeden. Çaydanlığı, çığlık atmasına tam bir an kala ocaktan aldı. “Gerisini kendin getir.”

“Dut yaprağı atlas.”

“Atlas.” Çayı fincanlara doldurdu, buhar aralarında ince bir perde gibi yükseldi. “İyi sözdür. Yalan söylemez, yaltaklanmaz. Kolay olacak demez, düzgün olacak der. Hem dikkat et: ezilip helva olan koruk artık ekşimez. Atlas olan yaprak artık hışırdamaz. Halk ezbere konuşmaz.”

Bu huyunu ezbere bilirdi: atasözleriyle konuşur, para üstünü başkasının parasıyla verir gibi. Çocukken bunu ihtiyarlığına vermişti. Sonra anlamıştı: zırh. Kendi sözünü söylersen hesabını kendin verirsin. “Halk”ın arkasına saklanırsan konuşan yoktur, koro vardır. Hadi, koroda tek bir gırtlağı yakala. Babası da saklanırdı. Üstelik – Ariadna bunu da bir gün yakalamıştı – onları sivriltirdi. Sıcak, mutfak kokan, çocukluktan tanıdık bir sözü alır, yarım tur çevirirdi. Dışı yine o nine sözüydü, içinde ise bir bıçak ağzı parlardı ve insan neyle kesildiğini anlamadan kesilirdi.

Asıl tuhaf olan başkaydı: bunu anlayabilmesi. Bu sözler şehirde çoktandır duyulmuyordu. Yayın’ın düzgün dili onları temizlemişti, fazla olan her şeyi temizlediği gibi. Çevresindeki insanlar pürüzsüz, birbirinin aynı, ikinci bir dip olmadan konuşurdu, çünkü dip diye bir şey taşımıyorlardı. O ise duyuyordu. İkinci katmanı da duyuyordu, yumuşağın altındaki bıçak ağzını, sanki bir tek onda buna kulak kalmıştı, temizlenmemiş, ulaşamadıkları bir köşe. Bazen Ariadna düşünürdü: bu düşünceler bende nereden? Neden hâlâ böyle yapabiliyorum: kulak vermeyi, tuzağı sezmeyi, dikişi görmeyi? Herkes unuttu. Ben unutmadım. Bunun bir armağan mı, yoksa yarım bırakılmış bir iş mi olduğunu bilmiyordu.

“Bu akşam iyi konuştun,” dedi babası, otururken.

Bu kadar. Konuşma başlamıştı. Çay, ona ayakta başlamamak için bir bahaneydi yalnızca.

Yayını bedeniyle hatırlıyordu. Bütün şehrin izlemek zorunda olduğu “Kusursuz Ahenge Giden Yol”, aynı anda bütün duvarlarda kendi yüzü: sakin, Ayar’ın bir öç değil, en yüksek şefkat olduğunu anlatıyor. Masanın altında yumruğunu nasıl sıktığını hatırlıyordu, bembeyaz kesilene dek, sesi titremesin diye. Yıllarca bu yumrukla avunmuştu: işte benim olan, gizli olan, kameranın ulaşamadığı şey. Masa tablasının altında özgür bir el. Küçük, kişisel, kimsenin olmayan.

“Metni okudum,” dedi. “Kelimesi kelimesine.”

“Kelimesi kelimesine. Yalnız ‘şefkat’te sesini düşürdün. Yarım ton. Kendini ikna eder gibi.” Çayına üfledi, buhar salındı. “‘Sessizlik’te fark ettiler. Ağ bir akşamda yüzde on bir büyüdü.” Bir süre sustu, rakamı başkalarının kızını seyrettiği gibi seyrederek.

“Ateş olmayan yerden duman çıkmaz, derler. Dürüst olanın dumanı daha çok tüter, kızım. Hırsız hiç değilse ne sakladığını bilir, ateşini küller. Dürüst olan ise alev alev yanar da bütün şehrin neden dönüp kendisine baktığını bir türlü anlayamaz.”

Çay duman ve adını bilmediği bir ot kokuyordu. Adını hiç sormamıştı, bu evde şifresi çözülmemiş tek şeyden de yoksun kalmamak için.

“Bunu bile bile yapmışım gibi konuşuyorsun.”

“Bile bile mi?”

Usulca. İki yudum arasında. Pencereden cereyan yapıyor mu diye sorar gibi.

Ve işte o anda ayağının altındaki zemin kaydı. Korku değildi. Korkuyu avucunun içi gibi bilirdi: korku sıcaktı, canlıydı, onunla baş edilirdi. Bu soğuktu. Kendi merdiveninde, her oyuğunu el yordamıyla bildiği karanlıkta, olmayan bir basamağa basmak ve aradaki boşluğa düşmek gibiydi.

Çünkü bilmiyordu.

“Şefkat”teki ses: evet, onu düşürmüştü, hareketin kendisini hatırlıyordu, gırtlağındaki o yumuşak inişi. Ama karar? Karar verdiğini hatırlıyor muydu? Yoksa gırtlağı kendiliğinden mi çökmüştü, çünkü içinde bir yerde, yirmi yıl önce beyaz odada ayarlanan o yerde, önceden yazılmıştı: burada sesini düşür, burada onlara bir çatlak ver, seni o çatlaktan sevsinler.

“Neden söz ettiğini anlamıyorum,” dedi ve bunun ne kadar düzgün çıktığını işitti. Kendi düzgünlüğünden içi buz kesti: optimize edilmişler böyle düzgün konuşurdu, çoktan atlas olmuşlar.

Babası ona bakıyordu. Ariadna’nın ad koyabileceği bir ifade olmadan. Yakasının altında, boynunda, ince ve çoktan beyazlamış yara izi sızladı, hep burada sızlardı, bu makam odasında, dünyanın başka hiçbir yerinde değil. Doktorlar buna doku hafızası, hayalet ağrı diyordu. Canlı bir şey yok, iz işte, diyorlardı. Ama iz, babasının bakışı altında uyanıyordu ve Ariadna, bedenin kafadan aptal olduğuna inanmayı çoktan bırakmıştı.

“Altı yaşındaydın,” dedi babası. Ona değil, yara izine cevap verdiği belliydi. “Öğle yemeğinde, sokaktaki insanların neden hep aynı gülümsediğini sordun.” Başını salladı, bu sallayışta neredeyse canlı bir şey titredi: eski, kötü dikilmiş bir korku.

“Böyle bir soru karşısında başka bir babanın saçları çorbayla ana yemek arasında ağarırdı. Şehrin iki numaralı adamının kızı, hizmetçilerin önünde, çevresindeki herkes resim mi diye soruyor. Şahane. Bir pencereyi açıp meydana bağırmadığın kalmıştı, iş sağlama alınsın diye.”

“Sen ne yaptın peki.”

“Yemeğimi bitirdim.” Düzgün bir sesle. “Sonra da öyle sorular seni bir daha kesmesin diye gerekeni yaptım. Söz ağızdan çıktı mı, yaydan çıkmış ok gibidir: geri gelmez. Bunu herkes bilir.” Gözlerini ona kaldırdı, içlerinde ne zafer vardı ne sıcaklık, yalnızca çıplak bir kesinlik. “Ben sana bilinmeyeni söyleyeyim. Oku geri çağıramazsın. Ama okun çıkmak üzere olduğu yayı tutabilirsin. Önceden. Usulca. Bu, meğer hem daha ucuz hem daha merhametliymiş. Böyle sorular soran öteki çocukları gözden kaçırdılar, sonra da büsbütün aldılar, dönüşü olmamak üzere. Ben seni kendim gözden geçirmeyi yeğledim. Azar azar. Kendi elimle. İnsanın kendi eli keser, ama kendi elidir.”

“Sen buna ‘gözden geçirmek’ mi diyorsun?”

“Bunun yüz adı var, hangisini istersen seç.” Bir yudum aldı. “Damlaya damlaya göl olur. Neyin damladığını soran olmaz, yazık. Damlayan dünkü sensin, kızım. Sokaktaki o gülümsemelerin canını nasıl yaktığını hatırlamıyorsun ya. Bütün mesele de bu. Geçmişe mazi, yenmişe kuzu derler; mazisini anmayana ne dendiğini ise söylemezler: o, boşluğun üstünde durur da taşın üstünde durduğunu sanır. Sen anmıyorsun. Düzgün duruyorsun.” Ellerini, avuçları yukarı, iki yana açtı, numarasının sonundaki bir hokkabaz gibi değil, kendisinden alınacak bir şey kalmadığını, ellerinin boş olduğunu gösteren biri gibi. “Şimdi bana inanmıyorsun ya: işin tuttuğunun bütün belgesi bu. Canın yansaydı inanırdın.”

Aşağıda, pencerenin çok altında, koca bir mahalle birden söndü ve yeniden yandı: sokak ağının üzerinde eşzamanlı bir karıncalanma, sanki biri şehri bir göz gibi kırpmıştı. Tekleme. Son haftalarda sıklaşmıştı bunlar. Kimi kalibrasyon diyordu. Kimi UYUM. Şehrin başka başka şeyler söylemeye başlaması ise teklemelerden de büyük haberdi: daha bir yıl önce şehir konuşmazdı. Razı olurdu.

“Bir yayın hazırlanıyor,” dedi babası. Sesi kısa, iş görür bir notaya oturdu. Ariadna bu değişikliğe neredeyse sevindi: insan, doktor tatlı dili bırakıp işe koyulduğunda böyle sevinir. “Büyük bir yayın. Çoktandır benzeri olmadı. Canlı yayın, kayıt değil, dikkat et, bu önemli: canlı, bütün dünyaya, aynı anda.” İçinden neredeyse çocuksu bir oyun ateşi sızdı, babasında yalnızca iyi düşünülmüş bir hamlenin öncesinde yanan o ender kıvılcım. Bir yönetmen ya da yazan biri de, salonu yerinden oynatacağını önceden bildiği sahnenin öncesinde herhalde böyle tutuşur. “Bir yıllık emek. Her şey tek bir noktada birleşiyor: tek bir akşamda, tek bir canlı yayında. İnsanlar bunu uzun süre hatırlayacak. Çok uzun süre.”

Bunun tadını çıkarıyordu, neyin tadını, adını koymadan. Koyması da gerekmiyordu. Hayran olduğu şeyin amaç değil, icra olduğu belliydi: tasavvurun temizliği, hamlenin hamleye nasıl uyumla oturduğu.

Ariadna neden söz ettiğini sormadı. Doğrudan cevap vermeyeceğini biliyordu, zevkinin yarısının da tam bu yarım bırakışta olduğunu.

“Kronos senin sunmanı istiyor,” dedi babası ve fincanının üstünden ona baktı. “Bütün umut sende, kızım. Bunu senden iyi kimse yapamaz.” Bir süre sustu. “Ben reddetmeni yeğlerdim.”

Ve Ariadna neredeyse hayran kalacaktı: tuzak o kadar uyumla dikilmişti. Oysa tam olarak neyi sunmasının istendiğini hâlâ öğrenememişti: babası adını koymamıştı; sormak ise umursadığını göstermek olurdu. Ama zanaatını bilirdi. Böyle bir yayının nasıl hazırlandığını, ne olacağını, bütün şehrin neden canlı bağlantıyla tek bir noktaya toplandığını bilirdi: bayram böyle duyurulmaz. Böyle gösterilir. Birini, herkese, ibret olsun diye. Babasının o “uzun süre hatırlayacak” sözünü ağzında nasıl sessiz bir hazla evirip çevirdiğini gördükçe sırtından bir sezginin soğuğu geçiyordu, sonuna kadar düşünmeye izin vermediği bir sezginin.

Tuzak da şuydu: hamle yoktu. Sunmaya razı olursan onların eli olursun, kendinin bile henüz bilmediği bir şeyi yerine getirirsin. Reddedersen bir nedenin var demektir, demek içinde bir şey direniyor, demek o nedenin içinde yaşadığı kişi sensin. Bu da artık delildir. Babası, kendi kazancına yazılmayacak tek bir hamle bırakmazdı. Hiç bırakmazdı, damada bile, Ariadna sekiz yaşındayken ve o bile bile yenilirken bile. Öyle ustalıkla yenilir, kaybını son hamlesine kadar öyle ölçerdi ki Ariadna, ona tayın gibi dağıtılmış bir zaferin gururuyla gecenin yarısını uykusuz geçirirdi.

Ve o zaman, haritasında olmadığına inanmak istediği bir şey yaptı, çünkü bu ne isyandı, ne boyun eğmek, ne de ikisi arasında bir seçim.

Fincanını bıraktı. İçmeden. Masanın tam ortasına koydu, babasıyla kendisinin tam arasına. Ve hiçbir şey söylemedi. “Evet” demedi. “Hayır” demedi. “Sabaha kadar düşüneyim” demedi. Sessizlik. Pürüzsüz, tutunacak tek bir yeri olmayan bir sessizlik. Babası – Ariadna onun gözlerinin hafifçe kısıldığını, o akşam ilk kez sesindeki tona uzandığını ve ton bulamadığını gördü, çünkü ses yoktu – bu sessizliğin içine hiçbir şey yerleştiremedi. Bekledi. Beklemeyi bilirdi, beklemek onun ikinci mesleğiydi, belki de birincisi.

Ve – Ariadna bunu yakaladı, yüreği hop etti – sessizlik için bir atasözü bulamadı. Var olan ikisini yokladı, “Söz gümüşse sükût altındır”ı, “Sükût ikrardan gelir”i, ve ikisini de bıraktı: yeri değildi. Halk, susmak üzerine söz söylemekte cimridir, susmayı sevmez, çünkü susarken kimsenin arkasına saklanılmaz. Sessizlik herkes için tektir, ama herkesinki kendinindir. Ariadna onun korosunu yokladığını ve koroda gereken sesi bulamadığını gördü. Bütün akşam boyunca ilk kez ondan pürüzsüz çıkmayan bir şey olmuştu.

“Çay soğuyacak,” dedi babası sonunda. Atasözü olmadan. Kendi adına. Ve kendi adına söylediği için Ariadna’nın içi, o ana dek söylenenlerin hepsinden daha çok sızladı.

“Soğuyacak,” diye karşılık verdi Ariadna. Ve yine sustu.

Özgür müydü, bilmiyordu. Ve o anda sakin, neredeyse ferahlatıcı bir açıklıkla anladı: artık hiçbir zaman bilemeyecekti. Bu bilgi ona yapısı gereği verilmemişti, renk bir cihaza nasıl verilmemişse öyle: cihaz rengin adını koyar, onu ölçer, bileşenlerine ayırır, ama görmez. Ama bir şeyi fark etmişti ve şimdi onu kaburgalarının altında tutuyordu, masanın altında sıkılı bir yumruk tutulur gibi. Babası onu ömrü boyunca okumuştu, onu ve onun ağzından bütün halkı. Sessizliği ise okuyamamıştı. Ne o. Ne arkasındaki koro. Demek bir yarık vardı.

Bu yarık kendisinin miydi, yoksa kendi bulduğunu sansın diye bile bile açılmış bir yarık daha mıydı, yine bilmiyordu. Ama hatırladığı bütün yıllar içinde ilk kez – kendini ancak altı yaşından beri hatırlıyordu, daha öncesi, derine doğru, kesilmiş gibi pürüzsüzce kopuyordu – ilk kez, yarığın var olması ona yetti. Kimin eliyle açıldığına dair belge olmadan.

Aşağıda bir mahalle yine göz kırptı: daha uzun, daha karanlık, sanki şehir nefesini tutmuştu. Babası, bütün alışkanlıklarının tersine, pencereye ilk dönen oldu. Uzun uzun aşağıya, sönüp canlanan karıncalanmaya baktı. Ve ağzından usulca bir söz düştü, ona değil, cama:

“Su akar, yolunu bulur.”

Ariadna neden söz ettiğini sormadı. Aşağıdaki ışıklardan mı. Şehirden mi. Ondan mı. Yoksa şu anda kulenin en dibinde, bütün katların altında, sunucuların demir sessizliğinde demlenmekte olan ve babasının, o kadar kulağına rağmen, henüz yüksek sesle adını koymadığı şeyden mi.

Bölüm 4. Köş 62

Aşağıda ise, Ariadna’nın babasının penceresinden baktığı yerde, yağmur yağıyordu. O yağmur: izinsiz, çağrılmamış, bütün akşam toplanan. Sonunda boşalmıştı, üstelik saatinde değil. Çizelgeli yağmura alışkın şehir şaşkın şaşkın ıslanıyordu. Su, asma geçitlerin camından akıyor, geçit köprülerinden süzülüyor, yürüyen merdivenin üstündeki tenteyi dövüyordu. Tek tük yoldan geçenler başlarını kaldırıyordu: belki arıza mı diye bakmak için, belki de yalnızca ıslak bir yüzü hiçbir yayın iptal edemediği için. Ki bu yağmurun içinde aşağı iniyordu, kademeden kademeye, hep daha aşağıya, şehrin vitrin olmaktan çıkıp kendi tersine döndüğü yere. Yukarıda, konut katlarında her şey parlıyor ve ton tutuyordu; aşağı indikçe ise her şey daha dökük, daha canlıydı: “Ahenk Şu”, “Optimum Bu” tabelaları sönüyor, kanalların ışıkları yerini soluk lambalara bırakıyor, yürüyen merdivenler zorlanarak, takırdayarak ilerliyordu. Hava artık klimaların ozonu değil, su ve pas kokuyordu. Burada “aşağıdakiler” denenler toprağın hemen dibinde yaşardı, yukarıda bu söz hafif bir tiksintiyle söylenirdi. Ki ise buraya, havasız bir odadan serinliğe dalar gibi inerdi: burada nefes alınabiliyordu. Ve ışıklar göz kırptı. Bir anda, bütün sokak ağında: sokak lambaları, ekranlar, kanalların ışıkları yarım saniyeliğine söndü ve yeniden yandı, karıncalanarak, sanki şehir göz kırpmıştı. Tekleme. Son haftalarda sıklaşmıştı bunlar. Yukarıda, makam odalarında aynı karıncalanmaya şu anda pencerelerden bakıyor, kimi kalibrasyon diyordu, kimi SADİ. Burada, aşağıda kimse başını bile kaldırmadı, kırptıysa kırptı, alışmışlardı. Ki bir an adımını şaşırdı, karanlığın geçmesini bekledi, yürümeyi sürdürdü. “Köş”e iki dönemeç kalmıştı. “Köş 62” hep açıktı. Şehirde kimsenin “ne zamandan beri” diyemediği tek şey de buydu.

Geri kalan her şeyin bir başlangıcı vardı: UYUM şu tarihte açılmıştı, Yayın şu tarihte başlatılmıştı, Ayar iyilik için getirilmişti. “Köş” ise yalnızca vardı: boşalmış iki bulvarın birleştiği köşede bodur, salaş bir lokanta. Tabelası o kadar uzun zamandır değiştirilmemişti ki bir zamanlar ışığı yanar mıydı, kimse hatırlamıyordu. Ve kapanmazdı. Hiç: ne şehrin UYUM’a teslim edildiği ve herkesin uyum içinde uyuması gerektiği gece, ne sabaha karşı, ne de zorunlu izleme saatlerinde. Her şeyin bir düzeni olan şehirde “Köş” düzenin dışında, gece gündüz çalışırdı, kapatılması unutulmuş bir şey nasıl çalışırsa öyle. Bir delikanlı buraya hangi saatte gelse aynı buharı, aynı uğultuyu, külahının başında yine birilerini bulurdu. Zamanın ona da, başlangıcına da gücü yetmiyordu. Çağ Öncesi’nden kalma bir yer, derlerdi. Sahiden Çatışma öncesinden kalma tek yer: yakmamışlar, optimize etmemişler, adını “Ahenk Bilmem Ne” diye değiştirmemişler, yalnızca çalışmaya bırakmışlar, unutmuş gibi. Onu kimin işlettiğini, kimin içeri aldığını, ona neden dokunulmadığını bilen yoktu. Herkes de tam bu yüzden buraya akardı.