VoxZero.Kammerton BİRİNCİ KİTAP
- -
- 100%
- +
Birinci Kısım. Kış
Bölüm 1. Kusursuz Ahenge Giden Yol
On bir milyon kişiye yalan söylemek meğer bir teknik meselesiymiş; tekniğe ise Ariadna kusursuzca hâkimdi.
Teknik nefesteydi. Zor bir sözcükten önce, ses kısılmasın diye alınan dört vuruşluk nefes; düşüncenin bittiği yerde değil, seyircinin inanması gereken yerde verilen es; dudaklardan yarım saniye önce gözlerde başlayan gülümseme. Çünkü dudaklarda başlayan gülümseme yalanı ayarlılara bile ele verir. Ayarlılar ise, sanılanın aksine, aptal değildir: yalnızca fark etmemeye razı olmuşlardır. Ariadna sözcüklerle yalan söylemezdi. Sözcükler başkalarınındı, ölçülüp biçilmiş, üç birimden geçmişti. Sözcüklerde yalan yoktu, sözcüklerde politika vardı. Ariadna bedeniyle yalan söylerdi: bedeninin “buna inanıyorum” deyişiyle. Bu öğretilemez. Bir keresinde ona söylendiği gibi, bununla ya doğmak gerekir ya da yapılmış olmak.
“Otuz saniye,” dedi yönetmenin sesi, sıcak, kulağının içinde.
“Ahenk Medya” stüdyosu, insanın içinde tedirgin olamayacağı biçimde inşa edilmişti. Işık her yerden geliyor, gölge düşürmüyordu. Ariadna’nın bu ışığın altında on iki yıldır gölgesi yoktu, on dört yaşındayken bu masaya ilk oturtulduğu günden beri. Gölgesiz hâline alışmıştı, bir ampütasyona alışılır gibi. Hava, bedenin bir sınırı olduğunu unuttuğu sıcaklıkta tutulurdu. Karşısında, kameranın yerinde, yeşil bir ışık yumuşakça yanıyordu. Kırmızı değil, kırmızı kaygı verir. Onlarda her şey yeşildi: yayın, rıza, yaşama izni. Sağda, kadrajın dışında, mat bir panelde sesinin eğrisi usulca nefes alıp veriyordu. İnce, ışıklı bir izdi bu. Sistem bu izi onun yanı başında, gerçek zamanlı olarak yönetir, Ariadna düzgünün dışına çıktığında da düzeltirdi: kabaca değil, fısıltıyla, kulaklığa azıcık ton ekleyerek, Ariadna farkına bile varmadan, kendiliğinden düzene dönsün diye. Ayarı vaaz ederken ayarlanıyordu. Bunu biliyordu ve üzerinde düşünmeyi çoktan bırakmıştı, insan zaten izin istemeden atan kalbini düşünmeyi nasıl bırakırsa öyle.
“Yirmi.”
Stüdyoda ondan başka tek bir insan yoktu: düzgün ışık, pürüzsüz paneller ve masada, kadrajın içinde, tek başına o, birinin bakımlı kafasındaki yalnız bir düşünce gibi. Ama Ariadna bu boşluğun ıssız olmadığını biliyordu. Bu aydınlık, dikişsiz duvarların ardında bir yerde, sıcak sesi kulağına ulaşan yönetmen oturuyordu, yanında da Ariadna’nın ışıkta hiç görmediği ama sırtında hissettiği insanlar. Gerçi onlar hiçbir şeye karar vermiyordu. Eğrisini, gerçek zamanlı olarak düzeltilen o ince ses izini yöneten, bir insan değildi. Onu SADİ yönetiyordu: sesini yarım ton yükseltip onu düzene döndüren görünmez el onun eliydi, Ariadna’nın sesini Ariadna’dan iyi bilen oydu. Duvarların ardındaki insanlar ise yalnızca onun çalışmasına bakıyor, göstergeleri karşılaştırıyor, baş sallıyorlardı. Makinenin yanında, arızasız bir düzeneğin başında duran Gözetmenler gibiydiler: baş sallayacak biri bulunsun diye gerekli, başka hiçbir şey için gerekli değil. Hepsinin üstünde, daha da uzakta, Ariadna’nın giremediği bir makam odasında, bütün bunları inşa eden kişi oturuyordu. Ariadna onu içinden bile adıyla anmazdı. Yüzü yoktu, yalnızca varlığı hissedilirdi: hava basıncı gibi düzgün ve muazzam. Mimar. Yayına karışmazdı. Gerek yoktu: her şeyi bir kez, kendi kendini ayarlayacak biçimde ayarlamıştı. Şimdi yalnızca bakıyordu, insan tıkır tıkır işleyen bir saate nasıl bakarsa öyle. Bazen Ariadna’ya, o kendisine de bakıyormuş gibi gelirdi: ayrıca, ötekilere baktığından daha uzun. Bu düşünceyi kafasından kovardı. Onu düşünmek, karanlıkta, belki hiç var olmayan yabancı bir bakışa dönüp bakmak gibiydi.
“On.”
Masanın altında, hiçbir objektifin ulaşamadığı yerde, Ariadna sol elini yumruk yaptı. Bunu hep yapardı. Yıllarca kendine şöyle açıklamıştı: işte burada, masa tablasının altında, onlara verilmeyecek olan şey saklanıyor. Özgür bir el. Ne kameranın, ne eğrinin, ne de SADİ’nin gördüğü küçük bir kasılma. Yüzü “evet” derken yumruğunda saklanan, yalnızca ona ait, gizli, biricik “hayır”. Bu yumruğa, bir tırabzana tutunur gibi tutunurdu.
“Üç. İki.”
Yeşil ışık renk değiştirmedi, yalnızca biraz parladı ve artık “şimdi” demekti.
“İyi akşamlar,” dedi Ariadna. Sesi sıcak, düzgün çıktı: on bir milyonun kendinden saydığı ses. “Birçoğunuz şu anda sofraya oturuyor, aynı saatte, bütün şehir, olması gerektiği gibi. Bu iyi. Uyum budur: şehrin aynı tempoda nefes alması. Sofranıza afiyet olsun.” Sıcak bir es verdi. “Biliyorum, birçoğunuz yorgun. Düzeni korumak emektir. Her gün uyum içinde olmayı seçtiğiniz için kimse size teşekkür etmiyor. Ben ediyorum. Teşekkür ederim.”
Hep böyle başlanırdı: insanlara hiç sorulmamış bir şey için teşekkürle. Bu, silahsız bırakırdı. Sana teşekkür etmiş birine isyan edilmez.
“Biliyorum, bedel size bazen ağır geliyor,” diye sürdürdü. “Tutulması gereken ton. Sesli sorulmasa daha iyi olan sorular. Ama bizden önce neyle ödendiğini hatırlayın.”
“Büyük dedeleriniz kendilerine özgür derlerdi. Ve ömürleri boyunca huzur yüzü görmediler. Her birinin kafasında gece gündüz bir gürültü vardı: başkalarının bin düşüncesi, bin kaygı, bin ‘ya olursa’. Kime ne isterlerse söyleyebilirlerdi. Ve söylediler, hepsi birden, gece gündüz. Kendi çığlıklarında boğuldular ve kimse kimseyi duymadı. Kimseye bağlı değillerdi. Ve bu yüzden yalnızdılar.” Kısa bir es, düşüncenin bittiği yerde değil, seyircinin razı olmaya yetişmesi gereken yerde. “Özgürlük, meğer kaygının bir başka adıymış.”
“Bir şey daha: birbirleriyle barış içinde yaşamayı bilmiyorlardı. Sistemin sonradan tek bir steril sözcükle, Çatışma diye adlandırdığı şey onlarda ilan edilmeden başlar ve bitmeyi bilmezdi: kendiliğinden alevlenir, yıllarca için için yanar, herkesi içine çekerdi. Çatışma onlarsız başlar, onlarsız biterdi; başlangıçla son arasında ise…” Ariadna uzun bir es verdi, ikiye kadar sayılacak uzunlukta. Sağdaki eğrisinin aşağı doğru salındığını, sistemin de yumuşak bir yarım tonla sesini alttan tuttuğunu kulak ucuyla duydu. “…başlangıçla son arasında ise bu Çatışmanın enkazı altında çocuklar uykuya dalardı.”
“Bugün çocuklarınız güven içinde uyuyor. Kimse onları elinizden almayacak, askere çağırmayacak, büyük bir fikrin altına gömmeyecek. Yalnızca uyuyorlar.” Bir es, sıcak. Arkasında ekranın ışığı yumuşakça ısındı, stüdyoyu düzgün bir altın rengine boğdu, sanki sözlerin kendisi ısınıyordu. “O eski gürültüyü iyileştirmeyi öğrendik. Düşünceleri düzene koyduk. Ve kaygı gitti. Büyük dedelerinizin kafasının uğuldadığı yerde sizinki sessiz. Onların tek başlarına çırpındığı yerde siz birlikte, aynı tempoda yürüyorsunuz ve kimse fazlalık değil. Sizden fikir istemiyoruz. İnanç istemiyoruz. Pek az şey istiyoruz: yalnızca ton.” Ve yine bir es, sonuncusu, tam yerinde. “Ağır bir bedel mi bu, kafanızın içi nihayet sessizleşsin diye? Yanınızda aynı uyum içinde biri olsun diye? Çocuklar uyusun diye?”
O eski felaketin rakamları da metnin geri kalanıyla aynı birimden gelirdi. Onları yayından yayına tekrarlayan Ariadna, içlerinde ne kadar gerçek, ne kadar gerekli doz olduğunu çoktandır bilmiyordu. Bildiği şuydu: onlarsız gerisine inanılmıyor, onlarla ise razı olunuyordu. Bir de şu: tarihi de, tıpkı ton gibi, birisi ince ve ışıklı bir eğriyle yanı başından yönetiyor, düzgünün dışına çıkar çıkmaz düzeltiyor olmalıydı.
“Bu akşam, birçok kişinin korktuğu bir sözcükten söz etmek istiyorum. Ayar.”
Bir es verdi, o bildik esi, düşüncenin bittiği yerde olmayanı.
“Bu sözcük fısıltıyla söylenir, bir teşhis gibi. Oysa Ayar bir ceza değildir. Bir öç değildir. Annelerin söz dinlemeyen çocukları korkuttuğu şey değildir.” Kameraya doğru hafifçe eğildi, sevecenlikle, yatağının altına canavarlar uydurmuş bir çocuğa eğilir gibi. “Ayar, şefkatin en yüksek biçimidir.”
Ve “şefkat” sözcüğünde sesi düştü.
Çok değil: referans tonunun yüzde yedi altına. Bu rakamı biliyordu. Eğriyi kulak ucuyla duyuyor, sağdaki ince izin aşağı doğru titreyip hemen düzeldiğini, sistemin kulaklıkta bir sonraki sesi yarım ton yükselterek onu düzene döndürdüğünü görüyordu. Yüzde yedi. “Şefkat”te yarım ton aşağı, sanki bunu onlara değil, kendine söylüyormuş gibi, sanki şefkatin şefkat olduğuna birinin nihayet onu inandırması asıl kendisine gerekiyormuş gibi.
Ve Ariadna bunu bile bile mi yaptığını, yoksa hiç farkında olmadan mı, bilmiyordu.
Dayanılmaz olan buydu. Yalan değil, yalana alışmıştı, yalan işti. Dayanılmaz olan, sesini düşürme kararını hatırlamamasıydı. Masanın altındaki yumruk kendiliğinden sıkılmıştı. Ses kendiliğinden çökmüştü. Peki kendiliğindense, kimin “kendi”siydi bu? “Hayır”ını masa tablasının altında saklayan, gizlice razı olmayan kendi bedeninin mi? Yoksa o başka şeyin mi: yirmi yıl önce, altı yaşındayken, beyaz odada içine yerleştirilenin? Sonra, on dört yaşına geldiğinde, çocuk ruhu henüz katılaşmamışken onu bu ışığın altına oturtmuş, gözlerinin içiyle gülümsemeyi öğretmişlerdi. İçine yerleştirilen de tam buydu: burada sesini düşür, burada onlara bir çatlak ver, seni o çatlaktan sevsinler, çünkü mükemmel derecede düzgün bir spikerin peşinden kimse gitmez, ama kendisi de sanki biraz kuşku duyan bir spikerin peşinden herkes gider. Mükemmel yalanı, yalan söylediğini bilmeyen söyler. Mükemmel direnci, direncinin hesaba katıldığını bilmeyen gösterir.
Kendi yumruğunu onların hesabından ayıramıyordu. Her yayınla ayırmak daha da güçleşiyordu, çünkü ikisi de, yumruk da hesap da, tıpatıp aynı davranıyordu: masanın altında susuyor, şefkatli sözcüklerde sesini düşürüyorlardı.
“…ve bu yüzden,” diyordu o sırada kusursuzca, öteki Ariadna bunları düşünürken, “tökezleyenleri hapse döndürmüyoruz. Onları eve döndürüyoruz. Kendilerine. Rızaya.”
Arkasında, kadrajın yarısını tutan duvarda ekran aydınlandı ve üzerinde numune belirdi. İç belgelerde adı buydu: numune; yayında ise “eve dönenlerden biri” denirdi. Gençti, çok genç. Yumuşak bir ışığın içinde, yüzü dipten hiçbir şeyin kıpırdatmadığı bir su yüzeyi gibi pürüzsüz ve sakindi. Gülümsüyordu. Gözleri yerli yerindeydi, gözlerin ardında hiçbir şeyin olmaması da yerli yerindeydi: ne korku, ne sevinç, ne de orada bulunması gereken insanın kendisi. İnsanı, tadilattan önce bir daireden eşya taşınır gibi özenle dışarı taşımış, geriye gülümseyen, tertemiz toplanmış bir boşluk bırakmışlardı.
“Kaosun içinde yalnız bırakılmadığım için teşekkür ederim,” dedi eve dönen kadın, tek bir teli bile titremeyen, düzgün, dümdüz bir sesle. “Eskiden çok acı çekiyordum. Şimdi iyiyim. Şimdi uyum içindeyim.”
Ariadna ona bakıyor, yüzünü yerinde tutuyordu. Bir yerlerde – görmese de biliyordu – şu anda, tam bu saniyede, ağın karanlık köşelerinde, henüz kendi içlerinden dışarı taşınmamış olanların çalıntı frekanslardan yakaladığı “Sessizlik” sohbet odasında biri yazıyordu: “şunun gözlerine bakın. içeride kimse yok ki.” Bir başkası karşılık veriyordu: “onunkilere değil. spikerin gözlerine bakın. spiker görüyor her şeyi.” “peki UYUM spikerin gözlerini düzeltmiyor mu?” “UYUM sesi düzeltir. gözlerini şimdilik kendi tutuyor.” Makineye kendilerince, sokak ağzıyla ad takmışlardı: UYUM. Kısacık, bir mahalle köpeğinin adı gibi. Ariadna’nın dünyasında, yukarıda, makinenin başka bir adı vardı: uzun ve saygılı. Bu iki ad arasındaki mesafe Ariadna’yı hep tedirgin ederdi, sanki iki ayrı varlıktan söz ediliyordu. Ve onu hâlâ canlı olmakla suçüstü yakalayan bu insanlardan nefret etmesi gereken Ariadna, nedense onları gözetirdi, insan hâlâ var olduğunun tek şahitlerini nasıl gözetirse öyle. Çatlağını görüyorlardı. Demek çatlak vardı. Demek çatlayacak bir şey vardı.
Tabii, bu düşünce de içine yerleştirilmiş değilse. Tabii, görüldüğü umudu, ayarının son, en ince satırı değilse: bırak direndiğini sansın, direnen daha canla başla çalışır.
“Unutmayın,” dedi Ariadna. Bu son cümleydi, ardından kapanış jeneriği, yumuşak bir müzik ve “özümseme” için zorunlu bir dakikalık sessizlik gelirdi. “Ahenksizlik sizin suçunuz değil. Ama rıza sizin seçiminiz. Tonunuzu gözetin. Yakınlarınızı gözetin. Bir yakınınızın ayarı bozulursa yüz çevirmeyin. Onu Ayar’a kaydettirin, iş işten geçip de kendisi kaydolmadan önce.”
Gülümsedi: önce gözleriyle, dudaklarından yarım saniye önce.
“İyi geceler. Uyum içinde kalın.”
Yeşil ışık karardı.
“Temiz,” dedi yönetmen kulağının içinde, ifadesizce. Onlarda bu “iyi” demekti. “Mükemmel temiz. Teşekkür ederim, Ariadna.”
Stüdyonun ışığı hafifçe kısıldı, onu sahip olmadığı gölgelere geri veriyordu. Sağdaki eğri söndü. Ariadna bir saniye daha oturdu, masanın altında yumruğunu açtı. Parmakları uyuşmuştu, avucunda tırnaklarının bıraktığı dört beyaz yarım ay vardı: elin gerçekten sıkılmış olduğunun tek kanıtı, tek delil. Bu yarım aylara bakıyor ve son zamanlarda her yayından sonra düşündüğü, söyleyecek kimsesi olmadığı için de kimseye söylemediği şeyi düşünüyordu: yumruğun sıkıldığının kanıtı vardı; onu kendisinin sıktığının kanıtı ise yoktu, olmayacaktı da.
Asistan su getirdi ve babasının onu yukarıda çaya beklediğini söyledi.
Ariadna kalktı ve yüzünü takındı: on bir milyonun tanıdığı, ardında hiçbir şeyin görünmediği o düzgün, aydınlık yüzü, şehrin yüzünü. Bunu konuşmayı öğrenmeden önce öğrenmişti, ya da ona öğretmişlerdi, hatırlamıyordu. Dert de buydu zaten: beyaz odadan öncesine dair hiçbir şey hatırlamıyordu. İnsanın hatırlamadığı her şeyi ise ona kendisininmiş gibi göstermek kolaydır.
Asansöre yürüdü, avucunda solmakta olan dört yarım ay taşıyordu ve onlar yol boyunca sönüyordu, uyutulan bir şehrin ışıkları gibi.
Bölüm 2. Optimum
Aynı akşam, yirmi birinci katta – orta sınıfın ilk katında, tam alt kenarında – ve kulenin koca bir dünya aşağısında, Ki’nin ailesi aynı yayının eşliğinde sofraya oturuyordu. Yayın duvardan geliyordu: oturma odalarının bir duvarı baştan başa ekrandı. Ekran kapatılmazdı, kısılırdı, ışık kısılır gibi, ama söndürülmezdi. Çünkü Yayınsız bir oturma odası, insanların akıllarına geleni konuşabileceği bir oturma odasıdır. Şimdi duvardan, bütün genişliğiyle, şehrin en sakin yüzlü kadınının yüzü bakıyordu. Güzel bir yüzdü, ama düzgün, ölçülüp biçilmiş, tek bir fazla çizgisi olmayan bir güzellikle güzeldi: pürüzsüz, yüksek elmacık kemikleri, düz ve ince bir burun, sakin ve düzgün birer yay gibi kaşlar, gerekenden ne yukarıda ne aşağıda. Koyu saçları yumuşak ama sıkı toplanmıştı, tel tel yerli yerindeydi. İnsanın, gerçek mi diye yoklayası gelirdi. Ve gözleri: gri, açık renkli, iri, sana dosdoğru, sıcak bir dikkatle bakan gözler. İyice bakınca o dikkatin dibi olmadığı görülürdü. On bir milyona aynı anda bakan ve hiç kimseye bakmayan gözlerdi bunlar. Kadın, gözetilmesi gereken tondan söz ediyordu. Ki sofrayı kurarken, onu havayı tanır gibi tanıdığını fark etti: hep vardı, yağmur gibi, UYUM gibi, bilekteki “Rıza” gibi.
Sıradan bir akşamdı, bütün mesele de buydu. Babası her zamanki gibi yedide işten dönmüş, ceketini çıkarıp düzgünce asmıştı. Bakmadan “ton nasıl” diye sormuş, Ki de her zamanki gibi “normal” demişti. Annesi yemeği ısıtmıştı. Kız kardeşi Eli çatal bıçakları diziyor, yüksek sesle sayıyordu: “Bir, iki, üç, dört.” Neredeyse bir aile. Duvarın söylediklerine kulak verilmezse. Ki onlara, babasına, annesine, kız kardeşine, bu kurulmuş sofraya bakarken kendini tuhaf bir soruyla yakaladı: bütün bunlara karşı aslında ne hissediyordu? Onlara karşı? Hissetmesi gereken belliydi: sıcaklık, yakınlık, herkesteki gibi sade ve sıcak bir şey. Kendi içine kulak verdi ve orada olana bir ad bulamadı. Bir şey vardı. Ama bu, aile denen şey miydi, bilmiyordu.
“Sesini biraz aç,” dedi babası, gözlerini kaldırmadan.
Babası ayakta, mutfak tezgâhının başında yiyor, bir yandan da çalışıyordu: önünde, havada, tabloların soluk bir hologramı asılıydı. Bir eliyle sayfaları çeviriyor, öbür eliyle ağzına “Optimum” atıyordu. Bej rengi, besleyici bir kalıp, çiğnemek gerekmeyen, ne yediğini düşünmek gerekmeyen. Kötü bir insan değildi. Ki bunu kesin biliyor, en çok da buna içleniyordu: babası iyiydi, düzgün, verimli, teklemeden iyi. Oğlunu da her şeyi yaptığı gibi severdi: iş yapar gibi. “Tonun bir haftada dört puan düştü,” demişti Ki’ye üç gün önce, tatlılıkla, elini omzuna koyarak. “Seni danışmaya kaydettirdim. Sana ‘Düzey’ de ısmarladım, küçük doz, dolapta. Yalnızca al. İçim rahat eder.” Babasının sevgisi bir çizelgeye benzerdi, Ki de o çizelgede hizayı bozan satırdı.
“…Ayar bir ceza değildir,” diyordu duvar. “Ayar, şefkatin en yüksek biçimidir.”
Ve Ki’nin içindeki Kammerton usulca sızladı.
Buna, Lila’nın babasının bir çiziminin ona vaktiyle verdiği kelimeden başka bir ad bilmiyordu: Kammerton. İçinde, kaburgalarının altında, kalbinin oralarda bir şey falsoya karşılık verirdi, tatlıya değince sızlayan bir diş gibi, kasılan bir çene gibi. Duvardaki kadın “şefkat” dediğinde sesi belli belirsiz bir şeye takılıp titredi, düştü ve hemen düzeldi. Ki’nin içinde de karşılık olarak aynı tele dokunuldu: kısa, acılı, sanki odada bir tek o, bu düzgün, sıcak sesin içinde, kendi içindeki çatlağın aynısını işitmişti. Elinde tabakla kalakaldı. Başka kimse fark etmedi. Elbette kimse.
Yine de Ki babasına bakıyor ve görüyordu: boş değildi. İşte babası tablolardaki bir satıra takıldı, kaşlarını çattı, bir saniyeliğine, canlı, insanca bir saniyeliğine, sanki bir şey hoşuna gitmemişti, sanki razı olmamak istemişti. Ki, babasının bileğindeki “Rıza”nın titrediğini, düzgün yeşilden sarıya, kenara doğru kaydığını gördü. Aynı anda babasına içeriden soğuk bir şey dokunmuş gibi oldu: yüzü bir an kaygılı, tedirgin bir hâl aldı. Dokunulmaması daha iyi olan korkunç bir şeyi hatırlamış gibiydi. Gözlerini satırdan kaçırdı, kendi düşüncesinden geri çekildi, insan bir uçurumun kenarından nasıl çekilirse öyle. Bilezik de uysalca yeniden yeşerdi. Babası gözlerini kırpıştırdı, bakışlarıyla tutunacak bir şey aradı ve duvara, o sıcak yayına tutundu, nefesini bıraktı. Rızasızlık bastırılmamıştı. Yalnızca korkutucu kılınmıştı. Babası da ondan güvenli olana kendi kendine kaçmış, kaçtığını fark etmemişti. Ki bunu yüz kez görmüş, yine de alışamamıştı. İşte böyle işliyordu: zincirle değil. Tam kenarda insanın içine öyle bir kaygı çöküyordu ki insan kendi ayağıyla geri dönüyordu. Babası dönüyordu. Annesi de.
“Mantıklı,” dedi babası tablolara. Sakinleşmişti. “Verimli.” Bunlar onun en yüce iki sözcüğüydü, dünyayı bunlarla kutsardı. Sonra hologramı bir kenara bırakıp ansızın, her zamankinden daha sıcak, daha hülyalı bir sesle konuştu: “Dinleyin. Bu çeyreği dördümüz birden çıkarırsak – tonlarda, göstergelerde – bizi geziye alabilirler. Şehrin dışına. Oraya.” Gözlerini duvarın üstünde, orada olmayan bir şeyden ayırmıyordu. “Yalnızca yeşili tutanlara veriyorlar. Hak edenlere. Bir kez şansımız yaver gitmişti. Ki, hatırlıyor musun o seferi?” Sesi iyice alçalmış, hülyalı bir hâl almıştı. “Şimdi göstergeleri tutturursak yine gidebiliriz. Hak ederiz. Sizi yine denize götürmek istiyorum. Ada. Ilık rüzgâr. Yalnızca biz, çevrede neredeyse hiç kimse. O zamanki gibi. Hatırlıyor musun?”
Ki hatırlıyordu.
Ve bir an için oturma odası kayboldu. Küçüktü, sekiz yaşlarındaydı ve o yer vardı: ada, beyaz kum, şehirde hiç olmayan mavilikte bir su, ılık rüzgâr. Üç kişiydiler: o, annesi, babası. Eli’den önce. Babası gülüyordu, iş için değil, öylesine. Onu havaya atıyor, Ki mutluluktan çığlık çığlığa bağırıyor ve korkmuyordu, çünkü babasının elleri. Annesi şarkı söylüyordu, kendi sesiyle, canlı, biraz falsolu, Yayın’dan gelmeyen sesiyle. Güneş suya batıyordu. Ne tablo vardı ne ton, yalnızca sıcak, kocaman bir dünya ve yeryüzünün en canlı iki insanı, onun insanları. Buna tutunuyordu.
O zamanlar daha aşağıda otururlardı: on üçüncü katta, toprağın hemen dibinde, daracık bir dairede, babası yirmi birinciye, orta sınıfa, pencereden görünen manzaraya terfi etmeden önce. Ki nedenini açıklayamıyordu ama ona gitgide daha sık öyle geliyordu: orada, aşağıda, o darlıkta, buradaki temiz yükseklikte olduğundan daha çok canlılık vardı, toprak yakınken annesiyle babası daha sık gülerdi. Belki yalnızca sekiz yaşında olduğundandı. Belki anlamadığı başka bir şeydendi. Bilmiyordu. Yalnızca aşağısının daha sıcak olduğunu hatırlıyordu.
Ve hatıranın tam kenarında bir şey tutmuyordu. Ki ne olduğunu yakalayamıyordu. Adayı hatırlıyordu, “doğa”yı, mavi suyu, kumu, ama oraya nasıl gittiklerini hatırlamıyordu. Daha doğrusu kapsül treni hatırlıyordu, sessiz, pürüzsüz, pencereden baktığını hatırlıyordu. Pencerenin ardında ne olduğunu ise hatırlamıyordu: orada bir boşluk vardı, silinmiş bir yer gibi. Bir de bilezikler. Orada, adada bile herkesin bileziği vardı ve hepsi düzgün, parlak bir yeşille ışıldıyordu, hep, annesi şarkı söylerken bile, babası gülerken bile. Her dem yeşil, ama şimdikinden daha parlak. Ki bu düşünceye, bu uyuşmazlığa uzandı: cenneti neden hatırlıyor da oraya giden yolu hatırlamıyordu, cennette bile neden bilezik vardı? Uzandı ve yetişemedi, yetişecek bir şeyi yoktu, düşünce elinden kayıp gitti. Geriye bulanık, rahatsız bir kıymık kaldı: o cennet var mıydı? Onu görmüş müydü, yoksa ona göstermişler miydi, her şeyi gösterdikleri gibi.
Bilmiyordu. Bilemezdi. Ve bıraktı, çünkü babası bakıyor, bekliyordu.
“Hatırlıyorum, baba,” dedi Ki. “Güzeldi.”
“Ben şimdi de iyiyim,” dedi Eli birdenbire, gözlerini tabağından kaldırmadan, kimseye.
Ve bu doğruydu. Bütün dehşet de buradaydı: oraya gitmeyi sahiden istiyordu, huzura, sıcağa, hiçbir şeyin acımadığı yere. On yedi yaşındaydı ve on yedisinde insan babasıyla çekişir: burnunun dikine gider, kendi dediğini dayatır, başkasının “gerek”ini kırar, öyle biri olmadığını kanıtlamaya uğraşır. Bu yaş, bu dikenli isyan ruhu onda da vardı, bir yere gitmemişti. Ki genellikle babasına tam böyle bakardı: diken diken, itiraza hazır. Ama şimdi değil. Şimdi babasına bakıyor ve onu anlıyordu. Kendisi de dünyada en çok bunu isterdi: içi sessizleşsin, Kammerton sussun, herkes gibi ılık “Optimum”unu yiyip deniz gezisini bekleyebilsin. Ayartı dışarıda değildi. Ayartı kendi içindeydi ve onu en çok korkutan da buydu.
Annesi yanı başında sofrayı kuruyordu. Tabaklarda sebzeli et vardı, gerçek et, kalıp değil. Ama üstüne, gerektiği gibi, her evde yapıldığı gibi, düzgün bir tabaka hâlinde “Optimum Plus” serpilmişti: her şeye, her yemeğe, her zaman eklenen zorunlu çeşni. Onsuz olmazdı, böyle yazılır, böyle öğütlenir, herkes böyle yapardı. Annesinin yüzü de meşguldü: yüzünü duvardaki kadının yüzüne göre ayarlıyordu, saat ayarı verilince saatini ayarlayan biri gibi. Kadın sıcak gülümsüyor, annesi de ısınıyordu; kadın ciddileşiyor, annesi de ciddileşiyordu. Ki bunu onda çoktandır görüyor ve çoktandır anlayamıyordu: bu ayarlanmış yüzün altında bir yerde annesi kalmış mıydı, adada kendi canlı, eğri sesiyle şarkı söyleyen o kadın? Yoksa onu da bir eşya gibi özenle dışarı taşıyıp geriye tertemiz toplanmış bir gülümseme mi bırakmışlardı? Ama bazen. Bazen bir şey sızardı.
Duvar çocuklardan söz edince sızdı.
“…bu Çatışmanın enkazı altında çocuklar uykuya dalardı,” diyordu duvardaki kadın. Sesi bir an sessiz bir kederle doldu. “Bugün çocuklarınız güven içinde uyuyor. Kimse onları elinizden almayacak, askere çağırmayacak, büyük bir fikrin altına gömmeyecek. Yalnızca uyuyorlar.”
Ve Ki’nin annesi birden durdu. Öylece kalakaldı, elinde çatal, masaya giden yolun yarısında. “Enkaz” sözcüğünde yüzünden, Ki’nin adını bilmediği bir şey geçti: bir kasılma, bir gölge, sanki içeride, o toplanmış yerin altında, biri bir saniyeliğine pencereye yaklaşıp dışarıya, kendine ait, acıyan bir şeye bakmıştı. Bileğindeki “Rıza” titredi ve sarıya doğru kaydı: bedeni, içinde yükseleni ona sormadan ele vermişti. Ki o sarıyı gördü ve nefesini tuttu. Ama annesi de görmüştü. Ve korktu, bilezikten değil, düzgünün dışına çıkmış olmaktan, sarısını şimdi herkesin fark edeceğinden. Ki, annesinin içinde yükseleni nasıl zorla, aceleyle geri ittiğini gördü: bastırıyor, üstünü huzurla kapatıyor, var gücüyle iyi şeyleri, güvenli şeyleri, çocukların iyi olduğunu düşünüyordu. “Güven içinde” sözlerinde bileziği yeşil parladı: parlak, güçlü, her zamankinden koyu, taşacak kadar. Huzurdan gelen yeşil değildi bu, kaygıyı söndürmek için insanın içine ne kadar huzur boşaltması gerektiğinden gelen yeşildi. Fazla bastırmıştı. Kendi eliyle. Ve bu parlak, taşkın yeşil – Ki bunu yakaladı, içi cız etti – tıpatıp adadakiler gibiydi. Her dem yeşil. Ağzına kadar doldurulmuş, taşmış. Annesinin yüzü yerine döndü. Çatalı masaya ulaştırdı.
“Anne,” dedi Ki alçak sesle.
“Her şey yolunda, canım,” diye karşılık verdi annesi ve Yayın’dan çıkma bir gülümsemeyle gülümsedi. Ki pencerenin kapandığını, yaklaşmış olanın da derine çekildiğini anladı.
Eli özenle yiyordu. Sekiz yaşındaydı ve mükemmeldi. Ki ona bakarken, o güne dek bir araya getirmediği şeyi birden anladı: Eli ölü değildi. Eli yalnızca mutluydu. İyiydi, çünkü evde huzur vardı, kimse kavga etmiyordu, annesi gülümsüyordu, babası evdeydi. Tıpkı Ki’nin, küçükken ve görmeyi bilmezken o adada iyi olduğu gibi iyiydi. Eli rol yapmıyordu. İçinde henüz hiçbir Kammerton duymuyordu, falsoyu işitecek bir şeyi yoktu, bu yüzden de sahiden mutluydu: henüz anlamasına izin verilmemiş bir insanın çocukça, bütün mutluluğuyla. Bu, oydu. Eli, oydu: duymadan önceki hâli. Ve bu, evdeki bütün ölü şeylerden daha çok sızlattı içini: kız kardeşi bir program olduğu için değil, mutlu bir çocuk olduğu için. Bir gün ya uyandıracaklardı onu ve canı yanacaktı, Ki’ninki gibi; ya da hiç uyandırmayacaklardı. Ki hangisinin daha korkunç olduğunu bilmiyordu. Eli, yemeğinden başını kaldırmadan duvarın ardından tekrarlıyordu, düzgün bir çocuk tekerlemesiyle, sevdiği bir şarkıyı söyler gibi: